Danh hiệu "Nhà khoa học của Nhà nông" nói gì về tương lai nông nghiệp?
“Nhà khoa học của Nhà nông” là danh hiệu tôn vinh những nông dân sáng tạo và nhà khoa học nông nghiệp có công nghiên cứu, sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, ứng dụng và chuyển giao công nghệ nông thôn gắn chặt với sản xuất, đời sống của nông dân và khu vực nông thôn, qua đó làm thay đổi chất lượng, hiệu quả và hướng phát triển của nền nông nghiệp nước ta theo hướng xanh, bền vững và có trách nhiệm. Chương trình do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức, nhằm vinh danh khoa học nông nghiệp không còn đóng khung trong phòng thí nghiệm, mà hiện diện ngay trên đồng ruộng, ao nuôi, chuồng trại. Việc có tới 42 cá nhân được công nhận trong lần thứ VII cho thấy khoa học đang dịch chuyển mạnh mẽ ra khỏi những trung tâm nghiên cứu đô thị để đến gần hơn với cộng đồng nông thôn. Đây không chỉ là một buổi lễ, mà là tuyên bố đầy thuyết phục rằng nông nghiệp Việt Nam sẽ do chính người làm nông và những nhà khoa học đồng hành cùng họ dẫn dắt.
Trần Cao Lĩnh: Từ phế phẩm ruộng đồng đến phân hữu cơ và nền nông nghiệp tiết kiệm
Trong 42 nhà khoa học nông dân được vinh danh tại Hà Nội sáng 2/10, anh Trần Cao Lĩnh từ Cà Mau là gương mặt tiêu biểu của nông dân sáng tạo biết biến vấn đề thành giải pháp. Anh nghiên cứu và ứng dụng thành công việc tận dụng phế phẩm, phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất phân hữu cơ, thay vì xử lý theo cách truyền thống gây lãng phí và ô nhiễm. Từ thực tiễn đồng ruộng, anh phát triển sản phẩm phân bón WASIN – Bạc Liêu và quy trình WASIN 1-2-3, giúp tận dụng rơm rạ, cải tạo đất, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế cho bà con. Theo đánh giá của Hội Nông dân tỉnh, giải pháp của anh giúp giảm khoảng 30–35% chi phí đầu vào trong sản xuất nông nghiệp. Câu chuyện này cho thấy khoa học nông nghiệp không nhất thiết phải xuất phát từ phòng thí nghiệm: nó có thể bắt đầu bằng một đống phế phẩm trên ruộng, nếu người nông dân dám nghĩ, dám làm và có nền tảng kỹ thuật đủ vững để thử nghiệm. Việc anh được vinh danh là sự khẳng định mạnh mẽ rằng nhà khoa học nông dân là lực lượng nòng cốt của chuyển giao công nghệ nông thôn, không phụ thuộc vào những dự án lớn mà bắt đầu từ chính nhu cầu tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường của cộng đồng.
TS. Nguyễn Thanh Liêm: Cây cầu nối giữa giảng đường và cánh đồng
Nếu Trần Cao Lĩnh chứng minh nông dân có thể làm khoa học từ ruộng đồng, thì TS. Nguyễn Thanh Liêm, giảng viên Trường Đại học Quy Nhơn, lại cho thấy giảng đường chỉ thực sự có ý nghĩa khi bước ra cánh đồng. Anh là một trong 42 cá nhân trên toàn quốc được tôn vinh “Nhà khoa học của Nhà nông” lần thứ VII, với nhiều năm theo đuổi nghiên cứu gắn chặt thực tiễn sản xuất nông nghiệp. Dự án tiêu biểu của anh là việc điều tra, thu thập, đánh giá và bảo tồn nguồn gen lúa nếp Ngự Sa Huỳnh và Cút địa phương ở Quảng Ngãi, qua đó phục hồi hai giống nếp bản địa, chọn tạo được tám dòng ổn định và xây dựng quy trình kỹ thuật bảo tồn, phát triển nguồn gen. Mô hình sản xuất nếp Sa Huỳnh được triển khai trên quy mô 3 ha với năng suất 4,82 tấn/ha, đồng thời tạo ra 300 kg giống siêu nguyên chủng cho mỗi giống. Đây là minh chứng rõ ràng rằng khi nhà khoa học bước xuống đồng, tri thức không dừng ở bài báo khoa học mà trở thành hạt giống mới, giá trị mới cho cộng đồng nông dân. Vinh danh anh không chỉ là công nhận một cá nhân xuất sắc, mà còn phản ánh xu hướng chuyển giao công nghệ nông thôn trực tiếp từ trường đại học đến tay người trồng lúa, người giữ giống bản địa.
Khi nông dân và nhà khoa học cùng viết lại chuẩn mực thành công
Điểm đáng nói nhất của chương trình “Nhà khoa học của Nhà nông” là cách định nghĩa lại thế nào là thành công trong khoa học nông nghiệp: đó không phải là số lượng báo cáo hội thảo, mà là số hộ nông dân được hưởng lợi, số cánh đồng đổi khác, số giống cây trồng được bảo tồn. Ở đó, hình ảnh nhà khoa học nông dân như Trần Cao Lĩnh đi cùng nhà khoa học đại học như TS. Nguyễn Thanh Liêm tạo nên một trục liên kết mới: tri thức đi từ ruộng lên giảng đường, rồi lại quay về ruộng dưới dạng quy trình, mô hình, giống cây, sản phẩm cụ thể. Khi một chương trình vinh danh khoa học nông nghiệp đặt trọng tâm vào ứng dụng và chuyển giao công nghệ nông thôn, chúng ta thấy rõ cam kết của Việt Nam trong việc đưa khoa học phục vụ nông dân và nông thôn, thay vì chỉ phục vụ những trung tâm nghiên cứu nơi đô thị. Kết luận ở đây khá rõ: nếu muốn nông nghiệp hiệu quả, xanh và bền vững, không thể bỏ qua vai trò của nông dân sáng tạo và những nhà khoa học sẵn sàng rời khỏi bục giảng để đứng cạnh người nông dân trên thửa ruộng, ao nuôi. Vinh danh chỉ là điểm khởi đầu; phần còn lại phụ thuộc vào việc chúng ta có tiếp tục đầu tư, lắng nghe và trao quyền cho những gương mặt như họ hay không.
