Lỗ bầu dục: chiếc “cửa sổ” bẩm sinh có thể biến thành bẫy đột quỵ
Lỗ bầu dục là một lỗ thông nhỏ bẩm sinh giữa hai buồng tâm nhĩ, tồn tại khi còn là bào thai để máu đi tắt qua phổi chưa hoạt động, sau sinh thường tự đóng nhưng ở nhiều người vẫn còn mở âm thầm và có thể trở thành nguyên nhân đột quỵ tuổi trẻ nguy hiểm. Trong giai đoạn bào thai, giữa hai buồng tim trái và phải tồn tại một lỗ thông sinh lý vì phổi chưa hoạt động; sau khi trẻ chào đời, lỗ này thường tự đóng, nhưng ở một số người, lỗ bầu dục vẫn tồn tại. Điều đáng nói, đa số người mang PFO không hề biết, cho đến khi xuất hiện cục máu đông trong hệ tĩnh mạch, “chui” qua lỗ bầu dục sang tim trái rồi theo dòng máu lên não, gây đột quỵ. Đây không phải chuyện hiếm gặp, mà là một nguyên nhân đột quỵ âm thầm đang bị xem nhẹ.
Vì sao đột quỵ tuổi trẻ đang tăng và PFO dễ bị bỏ qua?
Các báo cáo từ nhiều trung tâm y khoa lớn cho thấy số ca đột quỵ ở người dưới 45 tuổi đang tăng rõ rệt. Tuy nhiên, hệ thống chẩn đoán lại vẫn tập trung vào các yếu tố kinh điển như tăng huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu mà bỏ sót những “thủ phạm” kín đáo như lỗ bầu dục. PGS Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh còn tồn tại lỗ bầu dục là một nguyên nhân thường bị bỏ sót ở người trẻ. Theo ông, ngay cả một số bác sĩ thần kinh và tim mạch vẫn chưa chú trọng tầm soát PFO để loại trừ nhồi máu não do tắc mạch nghịch thường. Khi bệnh nhân đã mang cả tập hồ sơ dày mà vẫn thiếu các thăm dò cơ bản, việc tìm ra nguyên nhân đột quỵ trở nên mò mẫm. Hệ quả là nhiều trường hợp đột quỵ tuổi trẻ bị xếp vào nhóm “vô căn”, trong khi cánh cửa lỗ bầu dục vẫn âm thầm mở.
Câu chuyện bệnh nhân: từ New Zealand về Việt Nam bít lỗ bầu dục
Một nữ bệnh nhân trẻ người Việt sinh sống tại New Zealand là minh chứng điển hình cho hiểm họa PFO. Cô bị đột quỵ nhưng may mắn không để lại di chứng. Thay vì dừng lại ở điều trị triệu chứng, các bác sĩ tại Wellington đã chủ động tìm nguyên nhân và phát hiện cô còn tồn tại lỗ bầu dục. Chi phí can thiệp tại nơi cô đang sống thuộc nhóm cao, trong khi bảo hiểm chưa chi trả, nên ê-kíp điều trị khuyên cô trở về Việt Nam. Tại đây, PGS Nguyễn Lân Hiếu và đồng nghiệp thực hiện thủ thuật bít lỗ bầu dục; ca can thiệp diễn ra thuận lợi trong khoảng 30 phút, một ngày sau bệnh nhân đã hồi phục tốt và chuẩn bị xuất viện để quay lại cuộc sống thường ngày. Câu chuyện này cho thấy: khi nguyên nhân đột quỵ được truy tìm đến cùng, PFO hoàn toàn có thể được xử lý dứt điểm, giảm nguy cơ tái phát.
Đột quỵ ở tuổi 19: cảnh báo đắt giá về sự chủ quan
Hành trình của Âu Văn Hiếu, chàng trai 19 tuổi bị đột quỵ, là lời nhắc dữ dội rằng đột quỵ tuổi trẻ không phải chuyện xa xôi. Hiếu vốn khỏe mạnh, chưa từng ốm đau phải đi viện hay dùng thuốc, chỉ sau một ngày làm việc, tắm, vào phòng bật điều hòa nghỉ ngơi, 10 phút sau cậu thấy đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn nôn rồi ngất lịm, không còn biết gì nữa. Sáng hôm sau, bạn bè mới phát hiện Hiếu hôn mê, được đưa đi cấp cứu và được chẩn đoán đột quỵ xuất huyết não rất nặng, cơ hội sống chỉ 1% theo lời kể của gia đình. Sau phẫu thuật mở hộp sọ, cậu mất gần như toàn bộ trí nhớ trong 30 ngày, liệt nửa người, mất tiếng nói và phải học lại mọi thứ từ đầu. Điều cậu tiếc nhất sau biến cố là đã từng coi nhẹ sức khỏe, thức khuya, sinh hoạt thất thường và ít để ý dấu hiệu cảnh báo của cơ thể.
Nhận diện nguy cơ và phòng ngừa đột quỵ do lỗ bầu dục ở người trẻ
Trong số vô vàn nguyên nhân đột quỵ, PFO là một “kẻ giấu mặt” nhưng không phải duy nhất. Tắm khuya không phải nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ; tuy vậy, với người có bệnh nền như tăng huyết áp, việc thức khuya, tắm khuya, thiếu ngủ và không tuân thủ điều trị có thể làm tăng nguy cơ xảy ra đột quỵ. Thêm vào đó, sự đảo chiều đột ngột của nhiệt độ giữa nắng nóng và mưa dông đang trở thành “bẫy sức khỏe”, làm số ca cấp cứu đột quỵ tăng lên đáng kể. Với người trẻ từng bị đột quỵ không tìm được nguyên nhân rõ ràng, việc tầm soát lỗ bầu dục bằng siêu âm tim và các nghiệm pháp chuyên sâu là hết sức quan trọng; nếu phát hiện PFO lớn, bít lỗ thông là chỉ định điều trị cần thiết. PGS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng phòng ngừa và giảm nguy cơ tái phát đột quỵ vẫn là nhiệm vụ cấp thiết. Muốn phòng ngừa đột quỵ hiệu quả, người trẻ phải bỏ thói quen thức khuya kéo dài, ưu tiên ngủ sớm, dậy sớm để học tập, làm việc, vừa hiệu quả lại giúp bảo vệ sức khỏe.
