Sắp xếp trường nghề TPHCM: Bước đi lớn với nhiều hệ lụy cho người học
Sắp xếp trường nghề TPHCM là việc thành phố tổ chức lại toàn bộ hệ thống giáo dục nghề nghiệp công lập, sáp nhập, hợp nhất và đổi tên nhiều trường cao đẳng, trung cấp để giảm số đầu mối còn một nửa, với mục tiêu tinh gọn bộ máy nhưng vẫn phải bảo đảm quyền lợi và quá trình học tập liên tục cho học sinh, sinh viên đang theo học. Điểm mấu chốt của đợt sắp xếp lần này là thái độ của thành phố với người học: hoặc biến đây thành cơ hội nâng chất đào tạo, hoặc khiến học sinh hoang mang vì thiếu thông tin, xáo trộn nơi học. TPHCM dự kiến giảm số trường cao đẳng, trung cấp công lập từ 36 xuống còn 18, tức cắt giảm 50% đầu mối quản lý. Mục tiêu là hoàn thành việc sắp xếp trước ngày 1/10, trong bối cảnh cả nước bước vào giai đoạn tổ chức lại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập. Nếu triển khai chặt chẽ, người học có thể hưởng lợi từ cơ sở vật chất lớn hơn, chương trình liên thông tốt hơn; nếu làm vội, họ sẽ là nhóm chịu rủi ro đầu tiên.
Sáp nhập trường cao đẳng: Tinh gọn bộ máy nhưng học sinh phải thích nghi
Trong phương án sáp nhập trường cao đẳng, TPHCM giữ nguyên 6 trường nòng cốt và tổ chức lại 13 trường cao đẳng cùng 17 trường trung cấp còn lại. Các quyết định đã bắt đầu có hiệu lực, trong đó Trường Cao đẳng Bách khoa Nam Sài Gòn tiếp nhận hai Trường Trung cấp nghề Nhân Đạo và Bình Thạnh; vẫn là cơ sở giáo dục nghề nghiệp trực thuộc UBND thành phố với trụ sở chính ở đường Cao Lỗ và thêm 6 cơ sở đào tạo khác, quyết định có hiệu lực từ 21/9. Tương tự, Trường Cao đẳng nghề TPHCM sáp nhập Trung cấp nghề Kỹ thuật – Công nghệ Hùng Vương và Quang Trung, còn Cao đẳng Lý Tự Trọng tiếp nhận Trung cấp Thông tin – Truyền thông. Ở nhóm dự kiến đổi tên, các trường như Cao đẳng Kinh tế – Kỹ thuật TPHCM, Kỹ thuật Nguyễn Trường Tộ, Kinh tế – Kỹ thuật Thủ Đức hay Thủ Thiêm sẽ mang tên mới sau khi tiếp nhận thêm trường trung cấp. Việc sáp nhập trường cao đẳng giúp gom nguồn lực, mở rộng mạng lưới cơ sở đào tạo, nhưng đồng thời buộc học sinh làm quen với tên trường mới, cơ sở mới và bộ máy quản lý thay đổi – một quá trình không hề đơn giản trong vài học kỳ.
Giáo dục nghề nghiệp công lập co lại, ngoài công lập giữ nguyên: cơ hội và rào cản
Đợt sắp xếp trường nghề TPHCM lần này diễn ra trong bối cảnh cả nước đồng loạt tổ chức lại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, bao gồm cả cao đẳng và trung cấp. Ở phía công lập, thành phố giảm đầu mối từ 19 trường cao đẳng và 17 trường trung cấp xuống 18 đơn vị, trong khi chủ trương là sắp xếp không đồng nghĩa giảm quy mô đào tạo mà phải gắn với nâng chất, đáp ứng nhu cầu nhân lực. Trái ngược, khối giáo dục nghề nghiệp ngoài công lập gần như không bị động chạm. Theo thống kê tại thời điểm 1/10, TPHCM có 36 trường cao đẳng tư thục, 51 trường trung cấp tư thục, 68 trung tâm giáo dục nghề nghiệp tư thục và 222 cơ sở doanh nghiệp tư nhân đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp; tổng cộng 377 trong số 481 cơ sở là ngoài công lập. Điều này tạo thêm lựa chọn cho người học khi trường công lập sắp xếp, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về cạnh tranh chất lượng: nếu công lập thu gọn mà không cải thiện chương trình, cơ sở vật chất, học sinh có lý do để chuyển sang hệ tư thục hoặc các trung tâm nghề nghiệp linh hoạt hơn.
Tác động học sinh: quyền lợi được cam kết nhưng rủi ro chuyển tiếp vẫn hiện hữu
Điểm tích cực là các quyết định sắp xếp đều nhấn mạnh trách nhiệm bảo đảm quyền lợi người học. Các trường sau tổ chức lại phải tiếp nhận hồ sơ, tài sản, nhân sự và tiếp tục đào tạo học sinh, sinh viên, học viên đang theo học, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của họ. Một hiệu trưởng trường trung cấp trong diện sáp nhập khẳng định: "Dù sắp xếp ra sao thì quyền lợi của người học như học phí, chương trình học, các hỗ trợ người học đã cam kết trước đó vẫn được đảm bảo". Nhưng cam kết trên văn bản không tự động xóa hết rủi ro. Người học đang lo lắng về địa điểm học, chương trình đào tạo, học phí, hồ sơ và văn bằng sau khi trường bị sáp nhập hoặc đổi tên. Việc một trường không còn là đầu mối độc lập hay mất tên cũ không đồng nghĩa đóng cửa, nhưng quá trình chuyển tiếp – từ phân lớp, lịch học đến thủ tục hành chính – hoàn toàn có thể gây chậm trễ, đặc biệt khi nhiều trường cho biết đến nay vẫn chưa nhận đủ thông tin chính thức về lộ trình triển khai. Nếu sắp xếp vội vã, người học sẽ là người phải chờ đợi, điều chỉnh kế hoạch cá nhân và chấp nhận những bất tiện không do mình gây ra.
Hoàn thành trước 1/10: áp lực tiến độ hay cơ hội tái thiết hệ thống?
Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành việc sắp xếp hệ thống giáo dục nghề nghiệp công lập trước ngày 1/10. Ở cấp trung ương, hồ sơ chuyển giao cơ sở về địa phương quản lý phải được hoàn thiện, gửi cơ quan thẩm định và trình lãnh đạo Chính phủ xem xét trước 1/10/2026. Sau khi có quyết định sắp xếp, các đơn vị buộc phải kiện toàn tổ chức, tài chính, tài sản, không để gián đoạn đào tạo và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người học, nhà giáo và người lao động. Áp lực thời gian luôn là con dao hai lưỡi: nó thúc đẩy bộ máy hành chính hành động, nhưng cũng có thể khiến các trường chạy theo tiến độ hơn là chất lượng. Điểm đáng chú ý là việc thành lập Trường Trung cấp Nông nghiệp Công nghệ cao TPHCM trên cơ sở hợp nhất ba đơn vị, với trụ sở chính ở đường Đinh Tiên Hoàng và ba cơ sở khác. Đây là minh họa cho hướng đi đúng: gom những cơ sở cùng lĩnh vực, xây dựng trường nghề chuyên sâu, đa cơ sở. Nếu những quyết định còn lại cũng theo logic này, học sinh có thể hưởng lợi từ hệ thống đào tạo nghề rõ nét, dễ liên thông và gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường lao động.
