Cao tốc Bảo Hà – Lai Châu: trục kết nối mới cho Tây Bắc
Cao tốc Bảo Hà – Lai Châu là một dự án hạ tầng Tây Bắc quy mô quốc gia, gồm đoạn đường cao tốc 120km nối từ nút giao với cao tốc Hà Nội – Lào Cai tại xã Bảo Hà tới trung tâm hành chính tỉnh Lai Châu, được thiết kế 4 làn xe với tốc độ 100km/h, nhằm tăng cường kết nối và rút ngắn thời gian di chuyển giữa Lai Châu và các trung tâm kinh tế miền Bắc. Đây không phải một tuyến đường thông thường, mà là bước ngoặt trong chiến lược phát triển hạ tầng giao thông Việt Nam: lần đầu tiên Tây Bắc có một trục cao tốc hiện đại bám theo các hành lang quốc lộ 279, 32, 4D và kết nối quốc lộ 12 ở khu vực cửa khẩu. Theo hồ sơ trình cấp có thẩm quyền, toàn tuyến CT.13 từ Bảo Hà đến cửa khẩu Ma Lù Thàng dài khoảng 162km, quy mô hoàn chỉnh 4 làn xe cao tốc. Sự lựa chọn đầu tư một dự án lớn như vậy cho vùng núi cao cho thấy quyết tâm chính trị trong việc đưa Tây Bắc ra khỏi thế “ngõ cụt” giao thông.
65.518 tỷ đồng cho 118 cầu, 7 hầm xuyên núi: cái giá của địa hình phức tạp
Người ta thường nhìn cam kết phát triển qua những con số, và ở cao tốc Bảo Hà – Lai Châu, các con số tự nói lên mức độ táo bạo. Theo tờ trình của UBND tỉnh Lai Châu, sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 65.518 tỷ đồng, sử dụng ngân sách Trung ương kết hợp ngân sách địa phương, triển khai giai đoạn 2026 – 2031. Đổi lại khoản đầu tư khổng lồ là một cấu trúc kỹ thuật phức tạp: 118 cầu và 7 hầm xuyên núi dọc tuyến, bám theo các triền núi, thung lũng và con sông của vùng Tây Bắc. Đó là bằng chứng rõ nhất cho thấy làm cao tốc ở miền núi không thể đi theo lối mòn tư duy đồng bằng: mỗi cây cầu, mỗi hầm là một bài toán địa chất, thủy văn, an toàn thi công và bảo trì kéo dài hàng chục năm. Nếu thi công và vận hành không tốt, chính những hạng mục này sẽ trở thành “nút thắt cổ chai” chi phí bảo dưỡng trong tương lai, bào mòn hiệu quả kinh tế của dự án hạ tầng Tây Bắc này.
Từ Bảo Hà đến Lai Châu: cú nhảy về kết nối và cơ hội kinh tế
Đoạn Bảo Hà – trung tâm tỉnh Lai Châu dài khoảng 120km, bề rộng nền đường 24,75m, tốc độ thiết kế 100km/h. Về lý thuyết, điều này có thể rút ngắn thời gian di chuyển giữa Lai Châu và Lào Cai – nơi có cửa khẩu quốc tế và đóng vai trò cửa ngõ giao thương với Trung Quốc – xuống mức cạnh tranh với nhiều tuyến hành lang kinh tế khác. Nhưng ý nghĩa của tuyến cao tốc Bảo Hà Lai Châu vượt xa câu chuyện rút ngắn thời gian: nó gắn Tây Bắc với mạng lưới hạ tầng giao thông Việt Nam hiện đại, kết nối mạch lạc với cao tốc Hà Nội – Lào Cai, các quốc lộ trục vùng, từ đó thay đổi cách doanh nghiệp nhìn vào Lai Châu và Lào Cai như những điểm đến logistics, nông sản, du lịch. Khi đường cao tốc 120km này hoàn thành, khoảng cách kinh tế sẽ được rút ngắn trước cả khoảng cách địa lý: chi phí vận chuyển, độ tin cậy thời gian và khả năng lên kế hoạch chuỗi cung ứng sẽ là những lợi ích mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận rõ nhất.
Giải phóng mặt bằng: bài học từ Phú Lương cho các địa phương tuyến CT.13
Muốn cao tốc khởi công đúng hẹn, bài toán không nằm trên bàn thiết kế mà ở từng thửa đất, từng hộ dân. Câu chuyện ở xã Phú Lương – nơi đang giải phóng mặt bằng cho dự án cao tốc CT.07 Hà Nội – Thái Nguyên – Chợ Mới – là một phép thử cho năng lực thực thi của địa phương khi đối mặt với dự án lớn. Đoạn tuyến qua xã dài khoảng 5,51km, quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80km/h; khoảng 35,55ha đất sẽ bị thu hồi, ảnh hưởng trên 200 hộ dân. Thay vì để xung đột âm ỉ, chính quyền đã chủ động tuyên truyền, công khai chính sách bồi thường, tái định cư, tổ chức kiểm đếm gần 100 thửa đất trong đợt cao điểm ngày 13–15/8, đồng thời ngăn chặn việc xây dựng cơi nới chờ đền bù bằng các tổ công tác bám sát địa bàn. Kết quả, đến đầu tháng 9, các công trình phát sinh đều được xử lý, không còn tình trạng xây mới để chờ hỗ trợ. Đây là mô hình mà các địa phương trên tuyến cao tốc Bảo Hà Lai Châu buộc phải học nếu muốn tiến độ giải phóng mặt bằng đi trước tiến độ thiết kế.
Tiến độ 2026–2031: tham vọng lớn cần kỷ luật thực thi
Tham vọng cao tốc Bảo Hà – Lai Châu chỉ có ý nghĩa khi gắn với một lộ trình rõ ràng và kỷ luật thực thi. Dự án dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026 – 2031, với việc tỉnh Lai Châu đã ba lần hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi để trình Thủ tướng Chính phủ và đang phối hợp với các bộ, ngành và tỉnh Lào Cai để hoàn thiện các bước chuẩn bị. Chiều 17/9, Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo thực hiện dự án đã họp, đặt mục tiêu trong quý IV/2026 sẽ hoàn thiện hồ sơ, phối hợp với Hội đồng thẩm định Nhà nước và các Ban của Quốc hội để trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư. Song song, các địa phương trên tuyến được yêu cầu quản lý chặt hiện trạng đất, xử lý xây dựng trái phép và chuẩn bị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, gắn với kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026–2030. Nếu không giữ được kỷ luật tiến độ từ giai đoạn thủ tục, dự án hạ tầng Tây Bắc này rất dễ rơi vào vòng luẩn quẩn chậm trễ, đội vốn – điều mà hạ tầng giao thông Việt Nam không còn chấp nhận được.
