Cao tốc lớn nhất Tây Bắc: Định nghĩa một “trục phát triển” mới
Cao tốc Bảo Hà – Lai Châu là tuyến đường cao tốc quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 100km/h, nối cao tốc Hà Nội – Lào Cai tại Bảo Hà với trung tâm hành chính tỉnh Lai Châu, tạo trục giao thông tốc độ cao mới cho toàn vùng Tây Bắc và được kỳ vọng trở thành động lực trực tiếp thúc đẩy kết nối kinh tế vùng, du lịch và thương mại biên giới thông qua hạ tầng giao thông hiện đại.
Điểm đáng chú ý của cao tốc Bảo Hà – Lai Châu không chỉ là quy mô mà là cách nó buộc Tây Bắc bước vào một chu kỳ phát triển dựa trên hạ tầng. Tuyến dài khoảng 120km từ Bảo Hà đến trung tâm hành chính Lai Châu, trong đó 49,5km thuộc Lào Cai và 69,5km thuộc Lai Châu. Với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 65.518 tỷ đồng cho toàn dự án theo tờ trình đã gửi cấp có thẩm quyền, đây là một trong những dự án hạ tầng Tây Bắc có chi phí lớn nhất từ trước tới nay. Mục tiêu không chỉ là rút ngắn thời gian di chuyển, mà là mở ra một hành lang phát triển hoàn toàn mới cho một vùng vốn bị hạn chế bởi địa hình đồi núi hiểm trở.
Quy mô kỹ thuật “khủng” và ý nghĩa đối với kết nối kinh tế vùng
Nếu phải chọn một từ để mô tả cao tốc Bảo Hà – Lai Châu thì đó là “tham vọng”. Dự án được nghiên cứu theo quy mô 4 làn xe cao tốc hoàn chỉnh, dự kiến triển khai giai đoạn 2026–2031 bằng nguồn ngân sách Trung ương và địa phương. Trên địa hình đồi núi hiểm trở, tuyến được thiết kế với 118–122 cầu và 7 hầm xuyên núi, trong đó có hầm vượt đèo Khau Co – chi tiết cho thấy mức độ phức tạp thi công và nhận thức rõ ràng về việc phải “xé núi” để mở đường cho phát triển kinh tế vùng.
Về mặt kết nối kinh tế vùng, tuyến cao tốc này là mảnh ghép còn thiếu để tạo hành lang từ Hà Nội qua Lào Cai tới Lai Châu và cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng. Khi hoàn thành, tuyến được xác định là trục giao thông quan trọng, tăng cường kết nối Lai Châu với Lào Cai và mạng lưới giao thông Tây Bắc, đồng thời liên kết khu vực này với vùng Thủ đô, hệ thống cảng biển phía Bắc và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Nói cách khác, cao tốc Bảo Hà – Lai Châu không chỉ là một con đường; nó là chiếc cầu nối kinh tế Tây Bắc với các trung tâm sản xuất, logistics và thị trường quốc tế, mở ra cơ hội tái cấu trúc chuỗi cung ứng nông sản, khoáng sản và dịch vụ du lịch của cả vùng.
Đòn bẩy du lịch và khai thác tài nguyên: Cơ hội không tự đến
Một trong những tác động kinh tế dễ nhận thấy nhất của cao tốc Bảo Hà – Lai Châu là đối với du lịch. Tuyến không chỉ hướng tới kết nối các trung tâm kinh tế và đô thị mà còn đi qua các khu vực có tiềm năng về du lịch, khai thác khoáng sản, trong đó có khu vực đất hiếm Đông Pao. Việc rút ngắn thời gian di chuyển từ miền xuôi tới các điểm đến vùng cao sẽ làm thay đổi hoàn toàn bài toán thị trường: khách nội địa có thể xem Tây Bắc như một điểm cuối tuần, còn nhà đầu tư du lịch – nghỉ dưỡng sẽ có lý do mạnh hơn để rót vốn vào các sản phẩm dài ngày, chuyên sâu.
Tuy vậy, hạ tầng giao thông chỉ là điều kiện cần. Nếu các địa phương vẫn giữ tư duy khai thác nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch tổng thể về sản phẩm du lịch, không gian văn hóa và bảo vệ môi trường, cao tốc sẽ chỉ biến các thị trấn vùng cao thành điểm dừng chân, không phải điểm đến. Chính quyền cần sớm định hình chuỗi sản phẩm du lịch gắn với từng nút giao, vừa khai thác lợi thế cảnh quan, vừa bảo tồn bản sắc. Với tiềm năng đất hiếm và khoáng sản, việc kết nối bằng cao tốc có thể kéo theo làn sóng đầu tư công nghiệp; nhưng nếu thiếu quản trị môi trường và chia sẻ lợi ích với cộng đồng, tăng trưởng kinh tế rất dễ đi kèm mâu thuẫn xã hội và rủi ro sinh thái.
Giải phóng mặt bằng: Cái giá xã hội của một dự án hạ tầng Tây Bắc
Đằng sau những con số hoành tráng của cao tốc Bảo Hà – Lai Châu là câu chuyện rất đời thường: đất đai và chỗ ở của người dân. Theo phương án nghiên cứu, toàn dự án dự kiến chiếm khoảng 944,64ha đất, trong đó phần thuộc Lai Châu khoảng 550,38ha với nhiều loại đất ở, đất trồng lúa, cây hàng năm và đất lâm nghiệp. Phạm vi giải phóng mặt bằng liên quan trực tiếp đến khoảng 1.320 hộ, trong đó khoảng 660 hộ phải tái định cư. Đây không phải là những con số vô cảm trên báo cáo, mà là những gia đình buộc phải thay đổi cả sinh kế lẫn tập quán sống.
Các địa phương có tuyến đi qua được yêu cầu quản lý chặt hiện trạng đất, xử lý xây dựng trái phép, chuyển đổi mục đích sử dụng đất và tuyên truyền để người dân đồng thuận với giải phóng mặt bằng. Lai Châu dự kiến bố trí khoảng 2.004 tỷ đồng từ ngân sách địa phương cho bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Vấn đề nằm ở chỗ: nếu tái định cư chỉ dừng lại ở căn nhà mới mà không đi kèm hạ tầng xã hội, việc làm, đất sản xuất và dịch vụ hỗ trợ, cao tốc sẽ được xây trên nền bất ổn dài hạn. Các cuộc họp của tổ giúp việc và Ban Chỉ đạo trong tháng 9, dưới sự chủ trì của lãnh đạo tỉnh, cho thấy địa phương ý thức được khối lượng công việc đất đai và tái định cư phải xử lý trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.
Từ tờ trình đến công trường: Điều kiện để cao tốc thực sự “chạy” kinh tế vùng
Hiện tại, dự án cao tốc Bảo Hà – Lai Châu vẫn còn trên giấy, ở bước Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và tờ trình xin chủ trương đầu tư. UBND tỉnh Lai Châu đã hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và trình Thủ tướng lần thứ ba, đồng thời Ban Chỉ đạo đã tổ chức các phiên họp để rà soát công tác chuẩn bị đầu tư và phương án giải phóng mặt bằng. Trong quý IV/2026, hồ sơ sẽ tiếp tục được hoàn thiện, phối hợp với Hội đồng thẩm định Nhà nước và các Ban của Quốc hội để hướng tới mục tiêu trình Quốc hội xem xét, quyết định chủ trương đầu tư. Đây là giai đoạn mà mọi quyết định kỹ thuật, tài chính và xã hội sẽ định hình cách tuyến cao tốc này tác động tới Tây Bắc trong nhiều thập kỷ.
Kết luận, cao tốc Bảo Hà – Lai Châu có tiềm năng thay đổi bộ mặt kinh tế vùng Tây Bắc bằng cách tạo một hành lang kết nối kinh tế vùng mới, mở cửa cho du lịch, thương mại biên giới và khai thác hợp lý nguồn lực địa phương. Nhưng tiềm năng đó không tự biến thành tăng trưởng. Nó phụ thuộc vào ba điều kiện: (1) chất lượng quy hoạch gắn cao tốc với đô thị, du lịch và công nghiệp; (2) khả năng xử lý bài toán đất đai, bồi thường, tái định cư một cách công bằng; và (3) năng lực hợp tác liên vùng để Tây Bắc không chỉ là nơi cao tốc đi qua, mà là nơi hình thành các cực phát triển mới. Nếu ba điều kiện này được đáp ứng, cao tốc Bảo Hà – Lai Châu sẽ thực sự là dự án hạ tầng Tây Bắc mang tính bước ngoặt, chứ không chỉ là một công trình giao thông lớn.
