Thuốc An Cung giả: mối đe dọa đến từ niềm tin mù quáng
Thuốc An Cung giả là những viên hoàn được sản xuất từ bột mì, hóa chất, chất tạo màu và nguyên liệu trôi nổi nhưng lại được đóng gói, dán nhãn như sản phẩm nhập khẩu, quảng cáo là “thần dược” phòng đột quỵ, khiến người mua tin rằng có thể dự phòng tai biến và cứu người ngay tại nhà, từ đó chậm đưa bệnh nhân đến bệnh viện và bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị đột quỵ. Vấn đề không chỉ nằm ở chuyện hàng giả nguy hiểm mà còn ở chỗ nó khai thác nỗi sợ đột quỵ của người dân. Công an Thanh Hóa đã phát hiện 8 địa điểm sản xuất và kho chứa, với chi phí sản xuất và đóng gói hoàn chỉnh cho mỗi hộp chỉ khoảng 105.000 đồng nhưng được bán ra với giá cao gấp gần 30 lần, tiệm cận vài triệu đồng một hộp. Lợi nhuận chênh lệch cho thấy người mua đang trả tiền cho niềm tin, không phải cho một loại thuốc đã được kiểm chứng. Điều đáng nói là nhóm bị tác động mạnh nhất lại là người cao tuổi, người có bệnh tim mạch, huyết áp – những người rất dễ bám vào lời hứa “phòng đột quỵ” để tự trấn an bản thân.
Quy mô đường dây và mạng lưới “thần dược phòng đột quỵ”
Việc thu giữ hơn 1 triệu viên hoàn An Cung giả tại Thanh Hóa cho thấy đây không phải hoạt động nhỏ lẻ, mà là một mạng lưới phân phối rộng khắp nhiều tỉnh, thành. Theo cơ quan điều tra, các đối tượng mua viên hoàn và nguyên liệu không rõ nguồn gốc cùng vỏ hộp, tem, nhãn từ Trung Quốc rồi tự sản xuất, đóng gói, gắn mác hàng Hàn Quốc, Trung Quốc để đẩy lên phân khúc cao. Một sản phẩm giả có thể khiến người mua mất vài triệu đồng; nhưng đáng sợ hơn, niềm tin sai lệch có thể khiến người bệnh mất cơ hội điều trị kịp thời. Trên môi trường mạng, khảo sát cho thấy hàng trăm cửa hàng trực tuyến đang quảng bá An Cung với ngôn ngữ “thần dược”, “viên chống đột quỵ”, nhấn mạnh công dụng phòng đột quỵ thay vì thông tin khoa học. Hơn một nửa số trang được khảo sát đăng tải công dụng phòng, chống đột quỵ, gần 30% gọi đây là “thần dược”, và nhiều nơi khuyến cáo uống định kỳ theo tiết khí. Một tài liệu hướng dẫn lưu hành trên mạng thậm chí khuyên mỗi tháng uống một viên để “giảm 10% nguy cơ”, dùng trong ba giờ sau khi bị đột quỵ và sử dụng cho cả trẻ em – hoàn toàn trái với quy định rằng đây là thuốc kê đơn, dùng tối đa năm ngày.
Nguy hiểm lớn nhất: đánh mất “thời gian vàng” cứu chữa đột quỵ
Điểm thật sự đáng sợ của thuốc An Cung giả không chỉ là thành phần bột mì và hóa chất trôi nổi, mà là cách nó làm lệch hướng phản ứng của gia đình khi có người đột quỵ. Hơn 1 triệu viên hoàn An Cung giả bị thu giữ là lời nhắc rằng niềm tin vào “bảo bối” truyền miệng có thể khiến người bệnh chậm được đưa đến bệnh viện, bỏ lỡ thời gian vàng cứu chữa. Trong khi phần lớn trường hợp đột quỵ hiện nay là thiếu máu não do tắc mạch, cần cấp cứu và can thiệp sớm, An Cung không thể thay thế các phương pháp điều trị đã được chứng minh như tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối cơ học. Với xuất huyết não, tự ý dùng An Cung thậm chí có thể khiến tình trạng chảy máu nặng hơn. Các chuyên gia cảnh báo rất rõ: An Cung không phải thuốc dùng tùy tiện, lại càng không thể dự phòng kiểu “3 tháng uống một viên” như lời đồn. Có gia đình cho người bệnh uống An Cung ngay khi xuất hiện dấu hiệu đột quỵ rồi chờ xem thuốc có tác dụng hay không. Cách làm này đồng nghĩa với việc đánh đổi một giải pháp chưa rõ hiệu quả để làm chậm trễ một giải pháp đã được chứng minh có hiệu quả trong điều trị đột quỵ. Một sản phẩm giả gây mất tiền; một niềm tin sai có thể cướp đi khả năng hồi phục hoặc mạng sống.
Nhận diện thuốc thật và xây dựng thói quen an toàn dùng thuốc
Giữa ma trận thuốc An Cung giả, người dân cần học cách nhận diện thuốc thật và quan trọng hơn là thay đổi thói quen dùng thuốc. Bao bì, tem nhãn của hàng giả được làm rất giống sản phẩm nhập khẩu, khiến việc phân biệt bằng mắt thường gần như bất khả thi. Muốn nhận diện thuốc thật, phải đối chiếu đồng thời thông tin về nhà cung cấp, số lô, đơn vị nhập khẩu và hồ sơ liên quan, thay vì tin vào tem nhãn, hóa đơn hoặc lời giới thiệu đầy hoa mỹ về khả năng phòng đột quỵ. Người mua đúng hàng chính hãng mới nhận được chế phẩm đã loại bỏ các vị khoáng chất độc trong công thức gốc, thành phần khác hẳn bài thuốc ban đầu. Các quy định hiện hành xác định các sản phẩm An Cung có số đăng ký là thuốc dùng theo đơn, với liều người lớn là một viên/ngày, liệu trình ba ngày, có thể dùng đến tối đa năm ngày; hướng dẫn kiểu uống mỗi tháng một viên để dự phòng là trái quy định. An toàn dùng thuốc nghĩa là chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, đúng đối tượng, đúng liều, đúng thời gian. Người dân cần hiểu rõ: An Cung không phải thứ có thể tự mua, tự dùng để phòng đột quỵ; khi có dấu hiệu méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, việc cần làm là đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức, không phải lục tủ thuốc tìm một viên hoàn thần kỳ.
Nhà nước vào cuộc, người tiêu dùng phải chủ động tự bảo vệ
Sau vụ việc đường dây thuốc An Cung giả bị triệt phá ở Thanh Hóa, cơ quan quản lý đã yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra việc kinh doanh, lưu hành thuốc cổ truyền, tập trung vào An Cung ngưu hoàng hoàn; kiểm tra nguồn gốc, lấy mẫu kiểm nghiệm để phát hiện thuốc không rõ xuất xứ, thuốc giả. Tại các đô thị lớn, ngành y tế cũng yêu cầu siết chặt kiểm tra cơ sở kinh doanh, quảng cáo thuốc cổ truyền và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, trong đó An Cung là nhóm trọng điểm. Các cơ sở kinh doanh phải bảo đảm điều kiện, hóa đơn, chứng từ và nguồn gốc sản phẩm; việc sử dụng thuốc phải theo chỉ định của bác sĩ. Nhưng chỉ biện pháp hành chính là không đủ nếu người tiêu dùng vẫn tiếp tục tìm “đường tắt” chữa bệnh bằng “thần dược”. Hơn 240 website đang tận dụng nỗi sợ đột quỵ để bán An Cung, nhiều trang không ghi số đăng ký thuốc hoặc số công bố sản phẩm, buộc khách hàng phải gọi điện, nhắn tin để được tư vấn theo kiểu “không khỏi không lấy tiền” đầy mơ hồ. Người dân cần dứt khoát với mọi quảng cáo thổi phồng, từ chối mua thuốc từ nguồn không rõ pháp lý, và đặt câu hỏi mỗi khi ai đó hứa hẹn một viên “viên chống đột quỵ” có thể giải quyết mọi rủi ro sức khỏe. Đột quỵ không thể phòng hay chữa bằng niềm tin vào hàng giả nguy hiểm; nó cần kiến thức đúng và hệ thống y tế, không phải thần dược.
