Dự án mới: từ thí điểm rời rạc đến mạng lưới 55 trường
Dự án phát triển công tác xã hội và tư vấn tâm lý trong trường học là một chương trình hợp tác nhằm xây dựng hệ thống hỗ trợ chuyên nghiệp cho học sinh, kết nối nhà trường, gia đình và cộng đồng để phòng ngừa rối loạn tâm lý, bảo vệ sức khỏe tâm thần học đường và tạo môi trường học tập an toàn, bình đẳng, toàn diện. Trong lễ công bố văn kiện giai đoạn 2026-2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Tổ chức Good Neighbors International khẳng định đây là bước tiếp nối trực tiếp các hoạt động hợp tác đã bắt đầu từ năm 2022. Không còn là vài mô hình thử nghiệm rời rạc, dự án lần này nhắm tới một mạng lưới tư vấn tâm lý học sinh có tổ chức, có đào tạo và có định hướng phòng ngừa rõ ràng, thay vì đợi khủng hoảng rồi mới can thiệp.
55 trường ở 5 địa phương: Vì sao quy mô lần này đáng chú ý?
Cốt lõi của đợt triển khai là nhân rộng mô hình công tác xã hội trường học và tư vấn tâm lý tại 55 trường ở Hà Nội, TP.HCM, Tuyên Quang, Phú Thọ và Thanh Hóa. Đằng sau con số này là một thông điệp: hỗ trợ tâm lý không còn là "phần việc thêm" mà trở thành cấu phần chính của nhà trường. Trước đó, từ năm 2022, hai bên đã phối hợp triển khai các hoạt động thí điểm tại nhiều địa phương để nâng cao năng lực hỗ trợ học sinh và xây dựng môi trường giáo dục an toàn. Những kết quả này, như việc hình thành mạng lưới các cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội và xây dựng một số phòng tư vấn tâm lý học đường, cho thấy hệ thống đã có nền tảng. Bây giờ, việc mở rộng đến 55 trường là bước kiểm tra sức chịu đựng của mô hình ở quy mô lớn hơn – và nếu thành công, đó sẽ là tiền đề để nhân rộng ra các địa phương khác.
Từ chữa cháy sang phòng ngừa: Thay đổi cách nhìn về sức khỏe tâm thần học đường
Điểm đáng giá nhất của dự án là chuyển trọng tâm từ can thiệp sau khủng hoảng sang phòng ngừa rối loạn tâm lý ngay từ sớm. Văn kiện dự án nhấn mạnh việc xây dựng bộ tài liệu số hướng dẫn phòng ngừa và phát triển các chương trình nâng cao nhận thức về quyền trẻ em, năng lực tự bảo vệ bản thân cho học sinh. Định hướng triển khai được mô tả rõ: "chuyển mạnh từ hỗ trợ, can thiệp sang chủ động phòng ngừa, giúp học sinh tiếp cận sự hỗ trợ cần thiết sớm hơn; nâng đỡ sự phát triển toàn diện của trẻ, từ cảm xúc, các mối quan hệ đến kỹ năng xã hội". Nói cách khác, tư vấn tâm lý học sinh không chỉ để xử lý khi các em có vấn đề, mà để tăng "miễn dịch" tinh thần: biết nhận diện cảm xúc, tìm kiếm trợ giúp, nói không với bạo lực và lạm dụng. Đây là cách tiếp cận duy nhất đủ nghiêm túc nếu chúng ta muốn sức khỏe tâm thần học đường được bảo vệ lâu dài.
Những khoảng trống phải lấp: Nhân lực, truyền thông và trách nhiệm địa phương
Dù có bước tiến, dự án không che giấu những bất cập hiện tại: một số địa phương chưa quan tâm đúng mức; truyền thông về sức khỏe tinh thần, tâm lý học đường còn nghèo nàn, thiếu hiệu quả. Nhiều cơ sở giáo dục vẫn thiếu nhân sự chuyên trách tư vấn tâm lý; một phần đội ngũ giáo viên kiêm nhiệm còn hạn chế về chuyên môn, trong khi nguồn lực dành cho hoạt động phòng ngừa và hỗ trợ học sinh chưa tương xứng. Điều này cho thấy, nếu chỉ đẩy mạnh mô hình mà không giải bài toán con người và ngân sách, công tác xã hội trường học rất dễ biến thành những phòng tư vấn "đóng cửa", tồn tại cho đủ hồ sơ. Trách nhiệm không chỉ ở trung ương hay đối tác quốc tế: các sở, phòng giáo dục và chính từng nhà trường phải chủ động bố trí nhân sự, thời lượng và cơ chế phối hợp với gia đình, nếu không mọi tài liệu số, mọi chương trình phòng ngừa sẽ nằm trên giấy.
Từ 55 trường đến hệ thống: Khi nào học sinh thực sự được bảo vệ?
Mục tiêu dài hạn của dự án không dừng lại ở 55 trường. Hai bên kỳ vọng sẽ lan tỏa các mô hình hỗ trợ học sinh hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện trẻ em. Để điều đó xảy ra, ba trụ cột phải đi cùng nhau: nhân rộng mô hình công tác xã hội và tư vấn tâm lý; xây dựng các chương trình phòng ngừa có chất lượng; và tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức trong toàn bộ hệ thống giáo dục. Nói thẳng, nếu dự án không làm thay đổi thói quen của giáo viên trong cách lắng nghe học sinh, không khiến phụ huynh coi tư vấn tâm lý học sinh là nhu cầu bình thường, thì mọi nỗ lực cũng chỉ là thí điểm kéo dài. Kết luận cần rạch ròi: đây không chỉ là một dự án, mà là phép thử xem hệ thống giáo dục có dám coi sức khỏe tâm thần học đường quan trọng ngang điểm số hay không. Câu trả lời sẽ nằm ở cách chúng ta nhân rộng, duy trì và cấp nguồn lực cho mô hình sau 2027.
