Diễn đàn AI WAN-IFRA: sự kiện lần đầu, ý nghĩa không chỉ mang tính biểu tượng
Diễn đàn AI WAN-IFRA là một sự kiện quốc tế về trí tuệ nhân tạo trong báo chí, quy tụ lãnh đạo cơ quan quản lý, tòa soạn, nhà nghiên cứu và chuyên gia công nghệ để bàn về cách áp dụng AI vào quy trình sản xuất, quản trị và định hình lại mô hình hoạt động của báo chí trong kỷ nguyên số.
Việc diễn đàn Trí tuệ nhân tạo quốc tế WAN-IFRA lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam không chỉ là một “lời khen” dành cho nước chủ nhà, mà là một phép thử về tầm nhìn và năng lực của ngành báo chí Việt Nam trong chuyển đổi số. Đây là bước tiến được chính sự kiện ghi nhận là đánh dấu quá trình chuyển đổi số báo chí Việt Nam đang sang giai đoạn mới, khi AI không còn là khái niệm xa lạ mà trở thành trục chính của chiến lược phát triển. Lựa chọn Việt Nam ở thời điểm này cho thấy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của chúng ta đã bắt đầu được nhìn nhận như một mắt xích có trọng lượng trong bức tranh toàn cầu, thay vì chỉ là “người theo sau”.
Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, song song với Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030, định hướng đến 2045. Nói cách khác, đây là dịp để kiểm chứng một cách thực tế: các khẩu hiệu về chuyển đổi số báo chí có đang được biến thành hành động hay không, và chúng ta sẽ đứng ở đâu trong trật tự thông tin mới khi AI trở thành động lực kinh tế mới.
Hơn 200 chuyên gia và bài toán chuyển đổi số báo chí Việt Nam
Diễn đàn AI WAN-IFRA lần này quy tụ hơn 200 đại biểu là lãnh đạo cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, nhà nghiên cứu và những chuyên gia AI đến từ Mỹ, châu Âu, ASEAN và Việt Nam. Đây không phải là một hội thảo kỹ thuật thuần túy, mà là nơi những người nắm quyền ra quyết định trong ngành báo chí cùng ngồi lại để “thiết kế lại” tương lai nghề nghiệp của chính mình. Khi người làm chính sách, lãnh đạo tòa soạn và nhà công nghệ cùng chia sẻ góc nhìn, chuyển đổi số báo chí không còn là nhiệm vụ của riêng bộ phận kỹ thuật.
Các phiên thảo luận được thiết kế xoay quanh những chủ đề mang tính cấu trúc: “Tầm nhìn chiến lược về trí tuệ nhân tạo”, “Tổng quan mô hình tòa soạn hiện đại định hướng AI”, “Tòa soạn AI: Quy trình vận hành trong tòa soạn ứng dụng AI”, “Quản trị trí tuệ nhân tạo ở quy mô lớn”, “Tương lai của AI tự chủ” và “Thực trạng AI trong truyền thông: Hiện tại và tương lai”. Sự đa dạng này cho thấy diễn đàn không dừng ở giới thiệu công cụ, mà cố tình chạm vào những lớp sâu hơn: tổ chức, quy trình, quyền lực, đạo đức và niềm tin công chúng.
Một phát biểu đáng chú ý là nhận định AI đã trở thành một động lực kinh tế mới, không giống những “cơn sốt” nhất thời như NFT hay blockchain, khi nó thu hút dòng vốn lớn và đội ngũ chuyên gia hàng đầu thế giới. Câu chuyện vì thế không còn là “có nên dùng AI hay không”, mà là: nếu ngành báo chí Việt Nam không kịp xây dựng chiến lược và quy tắc chơi của riêng mình, khoảng cách với các tổ chức quốc tế sẽ ngày càng rộng, cả về công nghệ lẫn mô hình kinh doanh.
AI trong tòa soạn: cơ hội tối ưu, thách thức bảo vệ giá trị cốt lõi
Một trong những nội dung trọng tâm của diễn đàn là việc mô hình hóa “tòa soạn AI” và cách AI được tích hợp vào quy trình vận hành. Các phiên thảo luận về “Tòa soạn AI: Quy trình vận hành trong tòa soạn ứng dụng AI” cho thấy nhận thức chung: tương lai không phải là tòa soạn bị máy móc thay thế, mà là tòa soạn biết dùng công nghệ để giải phóng con người khỏi những việc lặp lại, tốn thời gian, từ tra cứu, rà soát lỗi, dịch thuật đến tạo phụ đề. Ở góc độ quản lý, các tổ chức quốc tế chia sẻ kinh nghiệm xây dựng nguyên tắc và bộ quy tắc quản trị AI nhằm cân bằng giữa đổi mới, quyền kiểm soát của tòa soạn và bảo vệ niềm tin công chúng.
Quan điểm được nhắc đi nhắc lại tại diễn đàn là: “Tương lai của báo chí không phải là một nền báo chí vận hành hoàn toàn bằng máy móc, mà là nền báo chí trong đó con người biết sử dụng hiệu quả công nghệ để tạo ra những giá trị lớn hơn”. Cách nhìn này đặc biệt quan trọng với ngành báo chí Việt Nam, nơi nhiều tòa soạn còn loay hoay giữa nỗi sợ bị AI thay thế và cám dỗ rút ngắn quy trình bằng cách phó mặc cho thuật toán. Nếu không đặt ràng buộc về đạo đức, bản lĩnh chính trị và tính nhân văn, AI trong tòa soạn có thể đẩy chúng ta vào “vùng xám”, nơi tốc độ được ưu tiên hơn sự thật.
Đáng chú ý, diễn đàn không chỉ kể câu chuyện quốc tế mà còn giới thiệu các mô hình ứng dụng AI ngay tại Việt Nam, với sự tham gia của các cơ quan báo chí trong nước. Những kinh nghiệm thực tiễn này là lời nhắc rõ ràng rằng chuyển đổi số báo chí không phải khẩu hiệu chung chung. Diễn đàn trở thành nơi các tòa soạn Việt Nam so sánh, học hỏi và nhận ra rằng khoảng cách giữa “thử nghiệm” và “ứng dụng ở quy mô lớn” chính là năng lực quản trị – chứ không chỉ là chuyện mua hay không mua công nghệ mới.
AI tự chủ, rủi ro “hùa theo” và bài kiểm tra niềm tin công chúng
Một mạch thảo luận đáng chú ý là về “AI tự chủ” (Agentic AI) – các hệ thống có khả năng tự động thực hiện chuỗi nhiệm vụ phức tạp, mở ra những mô thức vận hành mới cho tòa soạn. Nếu biết khai thác, đây có thể là “cánh tay mở rộng” giúp tòa soạn nhỏ vẫn làm được những việc trước đây chỉ các tập đoàn truyền thông lớn làm nổi. Nhưng nếu thiếu tầm nhìn chiến lược, AI tự chủ dễ biến thành “hộp đen” vận hành ngoài tầm kiểm soát biên tập, đẩy tòa soạn vào rủi ro pháp lý và khủng hoảng niềm tin.
Diễn đàn đã thẳng thắn nêu ra những mặt trái: tính “hùa theo” của AI khiến công nghệ có xu hướng đưa ra câu trả lời người dùng muốn nghe thay vì phản ánh sự thật khách quan, cùng nguy cơ “buông bỏ nhận thức” khi con người dần mất năng lực tư duy phản biện vì quá phụ thuộc vào máy móc. Đây là cảnh báo trực diện với các tòa soạn Việt Nam vốn chịu áp lực sản xuất nhanh, dễ bị cám dỗ để AI tự động gợi ý, thậm chí tạo nội dung trọn gói mà không có khâu kiểm chứng độc lập.
Theo một báo cáo được chia sẻ tại diễn đàn, chỉ 12% công chúng cảm thấy thoải mái với tin tức hoàn toàn do AI tạo ra, trong khi 62% chấp nhận tin tức do con người thực hiện. Khoảng cách này là lời nhắc rõ ràng: AI có thể viết, biên tập, đề xuất; nhưng công chúng vẫn cần phóng viên tại hiện trường, cần người chịu trách nhiệm khi sai sót xảy ra. Nếu ngành báo chí Việt Nam xem AI như tấm khiên để né tránh trách nhiệm, chúng ta sẽ đánh mất thứ tài sản duy nhất không công nghệ nào thay thế được: niềm tin.
Bước ngoặt hay cơ hội bị lỡ? Lời kêu gọi hành động cho ngành báo chí Việt Nam
Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo quốc tế WAN-IFRA 2026 đã mang đến tầm nhìn chiến lược về cách sử dụng và quản trị AI trong tòa soạn theo hướng chặt chẽ, nhằm bảo đảm ứng dụng công nghệ không làm tổn hại giá trị cốt lõi và trách nhiệm xã hội của báo chí, đồng thời góp phần nâng cao năng lực báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Nhưng để sự kiện này trở thành bước ngoặt thực sự cho chuyển đổi số báo chí, điều quan trọng không nằm ở số phiên thảo luận, mà ở cách các tòa soạn nội địa biến những bài học đó thành kế hoạch cụ thể.
Diễn đàn được xác định hướng tới mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam và xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Điều này chỉ có ý nghĩa khi mỗi tòa soạn dám tự đặt ra những câu hỏi khó: chúng ta đang dùng AI để phục vụ công chúng hay chỉ để đuổi kịp “trend”? Quy trình biên tập đã đủ chặt để ngăn AI tạo ra nội dung sai lệch? Cán bộ, phóng viên có được trang bị kỹ năng số tương xứng với tham vọng chuyển đổi số báo chí hay chưa?
Điều đáng mừng là diễn đàn đã cho thấy Việt Nam không còn đứng ngoài cuộc chơi AI trong tòa soạn; nhưng điều đáng lo là nếu không nhanh chóng xây dựng khung pháp lý, chuẩn mực nghề nghiệp và chiến lược nhân lực phù hợp, chúng ta có thể bị chính công cụ của mình “dắt mũi”. Diễn đàn AI WAN-IFRA vì thế nên được coi là điểm khởi đầu cho một giai đoạn tự soi chiếu mạnh mẽ của ngành báo chí Việt Nam: hoặc chủ động tái định hình mình trong kỷ nguyên AI, hoặc chấp nhận để người khác định hình hộ.
