Từ gia công phần mềm đến đồng sáng tạo công nghệ: diễn đàn lịch sử tại Tokyo
Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam – Nhật Bản 2026 là sự kiện hợp tác công nghệ song phương tổ chức tại Tokyo ngày 2/10, nơi hơn 250 lãnh đạo doanh nghiệp hai nước bàn về việc dùng trí tuệ nhân tạo và công nghệ chuyên sâu để cùng hiện đại hóa hệ thống lõi, phát triển sản phẩm chung và mở ra kỷ nguyên đồng sáng tạo trong tương lai. Điều quan trọng không phải là một diễn đàn nữa về chuyển đổi số, mà là việc Việt Nam bước lên vị thế đồng xây dựng chiến lược công nghệ với Nhật, thay vì chỉ nhận hợp đồng gia công. Chính tinh thần “cùng phát hiện, cùng thiết kế và cùng xây dựng” được nhấn mạnh đã đánh dấu bước ngoặt của hợp tác AI Việt Nhật, đưa câu chuyện từ bàn hội nghị sang mô hình hợp tác mới mang tính cấu trúc cho cả hai hệ sinh thái công nghệ.
Khủng hoảng “Vách đá số 2025”: bài toán Nhật Bản, cơ hội Việt Nam
Không khí tại diễn đàn bị chi phối bởi một chủ đề rất thực tế: khủng hoảng “Vách đá số 2025” của Nhật Bản. Với 60% hệ thống công nghệ thông tin cốt lõi có tuổi đời trên 20 năm và nguy cơ thiếu hụt 800.000 kỹ sư vào năm 2030, quá trình chuyển đổi số của Nhật được chính các chuyên gia mô tả là thách thức sinh tử. Đây không chỉ là số liệu báo động, mà là lời cảnh tỉnh cho mọi nền kinh tế già hóa và phụ thuộc vào hệ thống legacy. Trong bức tranh đó, các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam nhìn thấy cơ hội rõ ràng để trở thành đối tác chiến lược, thay vì nhà thầu phụ. Khi Nhật buộc phải cải tổ hạ tầng số và tái thiết nguồn lực kỹ sư, hợp tác AI Việt Nhật có thể biến năng lực trẻ của Việt Nam thành một phần hạ tầng nhân lực và giải pháp cốt lõi cho nền kinh tế số Nhật.
Mô hình hợp tác mới: từ “định nghĩa – phát triển” sang đồng sáng tạo công nghệ
Điểm mang tính đột phá của diễn đàn là sự từ bỏ mô hình cũ: “Nhật Bản định nghĩa, Việt Nam phát triển” để chuyển sang “cùng phát hiện, cùng thiết kế và cùng xây dựng”. Đây không phải khẩu hiệu đẹp, mà là sự thừa nhận rằng chuỗi giá trị công nghệ cao đòi hỏi năng lực thiết kế và nghiên cứu từ cả hai phía. Khi đại diện FPT, GMO-Z.com RUNSYSTEM hay các doanh nghiệp khác nói về đồng sáng tạo công nghệ, họ đang yêu cầu quyền tham gia vào khâu quyết định sản phẩm, không chỉ viết mã. Một ví dụ thuyết phục là mô hình “phát triển hợp nhất” giữa Konica Minolta và FPT, giúp doanh nghiệp Nhật giữ được công nghệ lõi và liên tục nâng cấp hệ thống trong khi tận dụng đội ngũ kỹ sư Việt Nam. Nếu mô hình này được nhân rộng cùng các không gian thử nghiệm (sandbox) và hành lang pháp lý linh hoạt mà phía Nhật ủng hộ, kỷ nguyên đồng sáng tạo sẽ không còn là khái niệm mơ hồ mà trở thành quy chuẩn hợp tác mới.
Vai trò doanh nghiệp Việt: sức mạnh AI không chỉ là khẩu hiệu
Việc doanh nghiệp Việt nói về trí tuệ nhân tạo tại một diễn đàn công nghệ số không còn dừng ở slide ý tưởng. Họ mang theo kết quả đo lường và mô hình vận hành. Ông Nguyễn Tấn Minh chia sẻ, các luồng công việc AI tự trị đã giúp tự động hóa 40% chi phí vận hành và tăng 20% doanh thu trong các mảng dịch vụ hiện hữu, theo nguyên tắc “AI xử lý việc bình thường, con người ra quyết định ngoại lệ”. Những con số này cho thấy AI đã bước từ giai đoạn thử nghiệm sang tạo giá trị trực tiếp. Song song, các doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam giới thiệu giải pháp AI cho bán lẻ, sản xuất thông minh, xây dựng…, chứng minh họ có khả năng giải quyết bài toán thực tế chứ không chỉ demo công nghệ. Khi 98% doanh nghiệp Nhật đã thử nghiệm AI nhưng chưa tới 25% triển khai thành công toàn công ty do vướng hệ thống legacy, kinh nghiệm triển khai sâu rộng của phía Việt Nam trở thành lợi thế rất rõ ràng.
Bốn định hướng hợp tác và thông điệp kết thúc: Việt Nam đã ở bàn lớn
Điểm nhấn chính trị – chiến lược của diễn đàn là phát biểu của Bộ trưởng Vũ Hải Quân, khi ông ghi nhận sự trưởng thành vượt bậc của doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tại Nhật qua trường hợp FPT với 5.000 nhân sự và doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin đạt 15.452 tỷ đồng tại thị trường này trong năm 2025. Trên nền tảng đó, ông đưa ra bốn định hướng: hiện đại hóa hệ thống lõi, cùng nghiên cứu – thiết kế – thử nghiệm công nghệ chuyên sâu như AI, Robot, UAV, đào tạo kỹ sư AI gắn với nhu cầu doanh nghiệp, và đưa sản phẩm đồng phát triển vào thị trường, chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi phía Nhật đồng thuận về sandbox và hành lang pháp lý linh hoạt cho các dự án R&D chung, thông điệp kết thúc của diễn đàn khá rõ: Việt Nam không còn chỉ là nguồn nhân lực giá rẻ, mà là đối tác thiết kế tương lai số. Nếu các cam kết được biến thành dự án cụ thể, diễn đàn này sẽ được nhớ như thời điểm hợp tác AI Việt Nhật chuyển từ “cung ứng dịch vụ” sang “đồng sáng tạo giá trị” – một bước đi cần thiết để trí tuệ nhân tạo Đông Nam Á tìm được vị thế trong bản đồ công nghệ toàn cầu.
