Giá cát đá tăng: Tín hiệu xấu cho nhà thầu nhưng là “mùa gặt” của doanh nghiệp mỏ
Giá cát đá tăng là hiện tượng mặt bằng giá vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát và đá xây dựng, đồng loạt nhảy vọt do nhu cầu lớn từ các dự án hạ tầng và đầu tư công, khiến chi phí đầu vào của nhà thầu đội lên nhưng đồng thời mở ra biên lợi nhuận mới cho các doanh nghiệp khai thác mỏ sở hữu trữ lượng lớn. Hàng loạt công trình xây dựng được khởi công và đẩy nhanh tiến độ đã đẩy nhu cầu vật liệu xây dựng tăng cao, kéo theo giá nhóm vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát và đá, liên tục tăng và thiết lập mặt bằng giá mới. Đá xây dựng 1x2 hiện được giao dịch từ 750.000 đồng đến dưới 1 triệu đồng/m³, trong khi đầu năm chỉ ở mức 350.000–500.000 đồng/m³. Cát xây dựng cũng tăng lên 500.000–550.000 đồng/m³, cao hơn khoảng 300.000–350.000 đồng/m³ so với đầu năm. Trong bức tranh đó, doanh nghiệp khai thác mỏ chứ không phải nhà thầu xây dựng mới là người nắm đằng chuôi.
Dự án hạ tầng bước vào cao điểm, áp lực cung ứng vật liệu lên cực đại
Lý do cốt lõi khiến giá cát đá tăng nằm ở chu kỳ bùng nổ hạ tầng và đầu tư công. Giá trị giải ngân vốn đầu tư công đã đạt khoảng 356,9 nghìn tỷ đồng, tương đương 35,5% kế hoạch năm, tạo tiền đề để nhiều dự án hạ tầng trọng điểm bước vào giai đoạn thi công cao điểm trong nửa cuối năm và các năm tiếp theo. Tại phía Nam, hàng loạt dự án lớn như Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu, cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, đường Vành đai 3, Vành đai 4 TP.HCM, cao tốc TP.HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành… đều là những công trình có nhu cầu rất lớn về đá xây dựng và vật liệu san lấp. Đây không chỉ là áp lực cung ứng vật liệu xây dựng, mà còn là một “bộ lọc” khắc nghiệt: ai đủ mỏ, đủ trữ lượng, vị trí gần công trình, người đó chiếm lợi thế. Những doanh nghiệp khai thác mỏ ở Đông Nam Bộ đang đi đúng tâm của làn sóng này.
Doanh nghiệp sở hữu mỏ lớn: Từ tăng giá bán đến bứt tốc lợi nhuận
Khi giá cát đá tăng, biên lợi nhuận doanh nghiệp khai thác mỏ được mở rộng rõ rệt. Bối cảnh hiện nay đang tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sở hữu mỏ đá cải thiện đáng kể lợi nhuận. CTCP Xây dựng và Sản xuất Vật liệu Xây dựng Biên Hòa (VLB) sở hữu nhiều mỏ tại Đồng Nai như Thạnh Phú 1, Thiện Tân 2, Tân Cang 1… và ghi nhận doanh thu 792 tỷ đồng, tăng 6%, trong khi biên lợi nhuận gộp tăng từ 27,8% lên 32%, giúp lợi nhuận gộp tăng 22%. Nhờ thêm khoản lợi nhuận khác 349 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế nửa đầu năm của VLB đạt 449 tỷ đồng, gấp 3,3 lần cùng kỳ. Một doanh nghiệp khác, KSB, đạt doanh thu thuần 474,5 tỷ đồng, tăng 76%, lợi nhuận sau thuế 128,6 tỷ đồng, tăng 62,8%, với động lực chính từ mảng đá xây dựng và mỏ Tam Lập 3 khai thác tối đa công suất.
Không phải ai cũng hưởng lợi: Lợi thế nghiêng về mỏ dài hạn, gần công trình
Chu kỳ giá cát đá tăng không chia đều cho mọi doanh nghiệp vật liệu xây dựng. Những doanh nghiệp sở hữu mỏ đá còn trữ lượng lớn và thời hạn khai thác dài mới có nhiều khả năng tận dụng tốt chu kỳ tăng giá hiện nay. VLB được đánh giá có lợi thế nổi bật khi sở hữu 5 mỏ đá với trữ lượng lớn, vị trí gần các khu vực tiêu thụ trọng điểm. CTCP Đá Núi Nhỏ (NNC), với mỏ Mũi Tàu ở Đồng Nai, đã ghi nhận doanh thu 253 tỷ đồng, tăng 57%, và lợi nhuận sau thuế 91 tỷ đồng, tăng 77%, nhờ cả sản lượng tiêu thụ và giá bán đều tăng. Điều này cho thấy thị trường đang thưởng xứng đáng cho những doanh nghiệp khai thác mỏ có tài sản nền tảng rõ ràng, thay vì những đơn vị trung gian mua đi bán lại. Ai kiểm soát nguồn cung, người đó kiểm soát lợi nhuận.
Nhìn từ CTD: Giai đoạn thi công cao điểm là phép thử biên lợi nhuận toàn ngành
Ở chiều ngược lại của chuỗi giá trị, các nhà thầu xây dựng như CTD lại chịu áp lực mạnh từ giá vật liệu xây dựng tăng. Trong quý 4, CTD ghi nhận doanh thu 10.471 tỷ đồng, tăng 25% so với cùng kỳ, còn backlog tăng hơn 40% lên 65.000 tỷ đồng. Cả năm tài chính 2025–2026, CTD đạt lợi nhuận 788 tỷ đồng, tăng 72% và hoàn thành 113% kế hoạch năm. Động lực tăng trưởng chính đến từ doanh thu và lợi nhuận trong bối cảnh Chính phủ đẩy mạnh đầu tư công. Tuy nhiên, ban lãnh đạo CTD phải đặt trọng tâm vào kiểm soát đà tăng giá nguyên vật liệu, chia sẻ rủi ro với khách hàng có nền tảng tài chính tốt và đàm phán hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp để bảo vệ biên lợi nhuận gộp. Điều này cho thấy: dự án hạ tầng càng nóng, cuộc đấu giành lợi nhuận giữa nhà thầu và doanh nghiệp khai thác mỏ càng gay gắt.
