Ba sân bay mới và bước ngoặt hạ tầng giao thông Việt Nam
Ba sân bay mới Việt Nam gồm Thổ Chu, Ninh Bình và Vân Phong là ba dự án hạ tầng hàng không quy mô lớn, nằm ở các vị trí chiến lược khác nhau, được quy hoạch với tiêu chuẩn quốc tế và mục tiêu tăng cường kết nối vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế, du lịch, quốc phòng và hoàn thiện mạng lưới giao thông đa phương thức trên cả nước.
Điểm đáng nói không phải là Việt Nam có thêm vài sân bay, mà là cách ba dự án này cùng lúc tái định nghĩa hạ tầng giao thông Việt Nam: một sân bay cấp 4C trên đảo tiền tiêu cực Tây Nam, một sân bay quốc tế mới chỉ cách Nội Bài hơn 80km, và một sân bay trên mặt nước đầu tiên trong lịch sử. Đây là bước chuyển từ tư duy “vá chỗ thiếu” sang chủ động mở không gian phát triển mới, gắn chặt hàng không với chiến lược biển, đô thị và logistics.
Thổ Chu: Sân bay cấp 4C giữa đảo tiền tiêu và bài toán chủ quyền
Tại Đặc khu Thổ Châu, hội nghị công bố Đồ án Quy hoạch chung đến năm 2050 đã chính thức định hướng xây dựng Cảng hàng không Thổ Chu đạt tiêu chuẩn cấp 4C, diện tích khoảng 242,93ha, dùng chung dân dụng – quân sự. Tổng nhu cầu vốn đầu tư đến năm 2030 được tính toán khoảng 28.800 tỷ đồng, gần tương đương con số 29.000 tỷ thường được nhắc tới. Đây không chỉ là một dự án sân bay cấp 4C, mà là tuyên bố rất rõ về ưu tiên bảo vệ chủ quyền ở cực Tây Nam Tổ quốc.
Theo quy hoạch, sân bay Thổ Chu dự kiến đạt công suất 20.000 hành khách/năm vào năm 2030 và nâng lên 1 triệu hành khách/năm vào năm 2050. Quan trọng hơn, nó rút ngắn đáng kể thời gian kết nối đảo với đất liền, tăng năng lực cứu hộ, y tế, ứng phó khẩn cấp và tạo động lực cho kinh tế biển, du lịch, dịch vụ. Khi 80% diện tích đảo là rừng nguyên sinh, việc quy hoạch lấn biển có kiểm soát và phát triển hạ tầng hàng không buộc phải đi kèm kỷ luật môi trường nghiêm ngặt – nếu không, lợi thế chiến lược rất dễ bị đánh đổi bằng tổn thất sinh thái lâu dài.
Ninh Bình: Sân bay 4E cách Nội Bài 80km và cuộc cạnh tranh không gian kinh tế
Ở phía Bắc, Bộ Xây dựng đã đề nghị Ninh Bình cung cấp hồ sơ, dữ liệu để nhanh chóng lập Quy hoạch chi tiết Cảng hàng không quốc tế Ninh Bình thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 2050. Đây là bước đi cụ thể sau khi dự án được bổ sung vào quy hoạch hệ thống cảng hàng không toàn quốc. Hồ sơ nhiệm vụ và dự toán dự kiến hoàn thiện, trình thẩm định trong tháng 11/2026, làm căn cứ phân bổ vốn ngân sách cho giai đoạn quy hoạch chi tiết 2027–2028.
Sân bay Ninh Bình được định hướng là công trình cấp 4E, công suất khoảng 2 triệu hành khách/năm vào 2030, mở rộng lên 5 triệu vào 2050, với diện tích đất khoảng 400ha. Trong nghiên cứu tiền khả thi, khu vực Bình Lục – Bình Mỹ – Liêm Tuyền, cách Nội Bài hơn 80km, từng được khảo sát với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 23.218 tỷ đồng. Theo tài liệu quy hoạch, “Cảng hàng không Ninh Bình được nhìn nhận là hạt nhân tái cấu trúc không gian kinh tế, dịch vụ, du lịch và logistics cho phía Nam đồng bằng sông Hồng”. Câu hỏi đặt ra là: khi khoảng cách tới Nội Bài không quá xa, Ninh Bình sẽ phải tạo khác biệt bằng hệ sinh thái logistics và du lịch chứ không chỉ bằng một đường băng mới.
Vân Phong: Sân bay trên mặt nước đầu tiên và tham vọng mở cửa biển
Ở miền Trung, một bước đi táo bạo hơn đang hình thành: Cảng hàng không Vân Phong – sân bay trên mặt nước đầu tiên. Sun Group đã gửi văn bản đề nghị cơ quan trung ương và địa phương chấp thuận chủ trương tiếp nhận hỗ trợ bằng sản phẩm là hồ sơ quy hoạch chi tiết cảng hàng không này. Doanh nghiệp khẳng định việc tài trợ lập quy hoạch là tự nguyện, không kèm điều kiện, không vụ lợi và tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật.
Theo quyết định điều chỉnh quy hoạch hệ thống cảng hàng không, Cảng hàng không Vân Phong được định hướng là cảng quốc tế, cấp sân bay 4E. Đáng chú ý, sân bay này sẽ được xây dựng hoàn toàn trên mặt nước và khi hoàn thành sẽ là sân bay đầu tiên của Việt Nam có đặc điểm đó. Đến năm 2030, công trình dự kiến đạt công suất khoảng 1,5 triệu hành khách/năm, với diện tích đất quy hoạch khoảng 497,1ha và chi phí đầu tư ước tính 9.214 tỷ đồng. Nếu triển khai đúng định hướng, dự án được kỳ vọng tăng cường kết nối hàng không, thúc đẩy du lịch và kinh tế khu vực Vân Phong – Khánh Hòa. Nhưng một sân bay trên mặt nước cũng đồng nghĩa với thách thức kỹ thuật, môi trường và an toàn chưa từng có tiền lệ trong nước.
Từ ba dự án đến chiến lược bầu trời mới
Điểm chung của ba sân bay mới Việt Nam là chúng không đứng riêng lẻ, mà gắn chặt với chiến lược hạ tầng giao thông Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050. Quy hoạch điều chỉnh hệ thống cảng hàng không toàn quốc đã mở đường cho việc nghiên cứu phát triển 36 cảng hàng không, gồm 19 quốc tế và 17 nội địa. Trong bức tranh đó, Thổ Chu củng cố trục biển – đảo, Ninh Bình hoàn thiện mạng lưới giao thông đa phương thức phía Bắc, còn Vân Phong mở cánh cửa mới ra không gian kinh tế biển sâu.
Các tài liệu quy hoạch nhấn mạnh sự tích hợp giữa hàng không, đường bộ, đường sắt và hàng hải để hình thành hành lang vận chuyển hàng hóa, hành khách thông suốt, đa dạng hóa lựa chọn logistics và tối ưu chi phí vận hành. Đồng thời, các dự án đều được kỳ vọng tăng khả năng kết nối, thúc đẩy du lịch, phát triển kinh tế vùng và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Câu chuyện không còn là “có thêm bao nhiêu sân bay”, mà là Việt Nam có dám quản trị rủi ro nợ công, môi trường, quy hoạch chồng lấn và năng lực khai thác hay không. Nếu làm tốt, ba dự án này có thể trở thành bước ngoặt, đưa hạ tầng hàng không từ trạng thái thiếu và manh mún sang một mạng lưới chiến lược, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn.
