FDI chất lượng cao từ Mỹ: Cơ hội không chờ đợi địa phương thụ động
FDI chất lượng cao từ Mỹ là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài hướng vào công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuỗi cung ứng giá trị gia tăng, tạo việc làm lương tốt, đòi hỏi hạ tầng, nhân lực và quản trị địa phương ở chuẩn mực quốc tế, vượt xa mô hình nhà xưởng chi phí thấp truyền thống. Tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 ngày 2/8, Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng nhấn mạnh quan hệ Việt-Mỹ đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất kể từ khi bình thường hóa năm 1995. Việc nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện tháng 9/2023 mở ra khuôn khổ hợp tác kinh tế, đầu tư và công nghệ chưa từng có, nhưng cơ hội này sẽ trôi qua nếu các địa phương vẫn giữ tư duy “chờ được mời” thay vì chủ động săn tìm nhà đầu tư.
Quan hệ Việt-Mỹ: Nền tảng cho cuộc cạnh tranh FDI giữa các địa phương
Điểm then chốt trong thông điệp của Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng là: cạnh tranh FDI chất lượng cao giờ không còn giữa các quốc gia, mà là giữa các địa phương trong cùng một nước. Nhà đầu tư Mỹ không chỉ chọn "Việt Nam" mà so sánh Hải Phòng, Bắc Ninh, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và các trung tâm mới nổi. Trong bối cảnh Washington điều chỉnh chính sách thương mại để bảo vệ sản xuất nội địa và giảm thâm hụt, Việt Nam vẫn được coi là đối tác quan trọng tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ngày càng nhiều doanh nghiệp Mỹ muốn xây dựng cơ sở sản xuất, trung tâm R&D, thiết kế, dữ liệu và chuỗi cung ứng công nghệ cao tại Việt Nam, tức dòng vốn có giá trị gia tăng lớn và thúc đẩy chuyển giao công nghệ. Nếu địa phương không kịp định vị mình trong bản đồ này, cơ hội sẽ dịch chuyển sang nơi khác.
Chiến lược FDI địa phương: Từ “thu hút càng nhiều vốn” đến “chọn đúng hệ sinh thái”
Điểm đáng tranh luận nhưng rất đúng trong khuyến nghị của Đại sứ là yêu cầu đảo ngược tư duy: không chạy theo lượng vốn, mà nhắm đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực, đúng hệ sinh thái. "Xác định đúng điểm rơi của dòng vốn Mỹ" nghĩa là địa phương phải biết mình muốn thu hút loại FDI nào: bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, năng lượng sạch, logistics, công nghiệp hỗ trợ, y sinh hay đào tạo nhân lực chất lượng cao. Theo ông, địa phương nào chuẩn bị tốt quỹ đất, điện, hạ tầng số và cơ chế một cửa sẽ có lợi thế vượt trội trong thu hút dự án Mỹ. Đây là lời nhắc rằng chiến lược FDI địa phương không thể là vài slide giới thiệu tiềm năng, mà phải là kế hoạch cụ thể cho cả hệ sinh thái: từ quy hoạch đất, chuẩn bị năng lượng đến thiết kế chính sách đồng bộ.
Từ thụ động sang chủ động: Nâng cấp đối ngoại địa phương để thu hút đầu tư Mỹ
Một điểm yếu mà Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng chỉ ra khá thẳng thắn là nhiều địa phương vẫn chờ doanh nghiệp đến khảo sát, thay vì chủ động tiếp cận các tập đoàn mục tiêu, xây dựng danh mục dự án và phát triển đội ngũ chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư. Ông khuyến nghị mỗi địa phương phải tự lập danh sách tập đoàn Mỹ muốn thu hút, rồi dùng hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hiệp hội doanh nghiệp và các cơ quan phát triển kinh tế của bang Mỹ để tiếp cận. Quan trọng hơn, cần xây dựng danh mục dự án “sẵn sàng triển khai” với thông số rõ ràng về vị trí, hạ tầng, điện, nước, logistics, thời gian cấp phép và đầu mối chịu trách nhiệm. Nếu không thể trả lời chi tiết những câu hỏi cơ bản đó, địa phương khó thuyết phục được nhà đầu tư Mỹ vốn coi chất lượng nguồn nhân lực, hạ tầng và tính minh bạch là yếu tố quyết định.
Đi trước một bước: Vai trò của hệ thống đại sứ và mục tiêu tăng trưởng 10%
Thông điệp “đi trước một bước” của Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng không chỉ nhắm vào địa phương, mà còn đặt trong bối cảnh chiến lược chung của đối ngoại Việt Nam. Ông đề xuất thành lập hoặc nâng cao chất lượng các đầu mối chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư chiến lược theo mô hình “đồng hành trọn vòng đời dự án” – nghĩa là chính quyền không dừng ở cấp phép, mà cùng giải quyết vấn đề trong suốt quá trình đầu tư. Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng 10% là yêu cầu thực chất, trong đó đối ngoại địa phương giữ vai trò quan trọng và cần được tổ chức lại, xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại vụ đáp ứng yêu cầu mới, đổi mới cách quản lý công tác đối ngoại. Kết nối hai thông điệp này, có thể thấy nếu hệ thống đại sứ chủ động dẫn dắt và địa phương biết lắng nghe, FDI chất lượng cao từ Mỹ sẽ trở thành động lực thực sự cho tăng trưởng chứ không chỉ là con số trên báo cáo.
