FDI chất lượng cao từ Mỹ: cơ hội chỉ dành cho địa phương biết chuẩn bị
FDI chất lượng cao là dòng đầu tư nước ngoài hướng vào các ngành có giá trị gia tăng lớn, sử dụng công nghệ hiện đại, tạo việc làm có kỹ năng và gắn với chuyển giao tri thức, qua đó thúc đẩy năng suất, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh dài hạn của nền kinh tế địa phương. Trong bối cảnh quan hệ Việt-Mỹ được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, câu hỏi không còn là liệu vốn Mỹ có đến hay không, mà là địa phương nào đủ tầm để đón được đúng dòng vốn. Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cảnh báo cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao giờ diễn ra giữa các địa phương, khi nhà đầu tư Mỹ chọn giữa Hải Phòng, Bắc Ninh, TP.HCM, Đà Nẵng, Quảng Ninh và những trung tâm mới nổi, chứ không chỉ chọn một quốc gia chung chung. Điều đó buộc các địa phương Việt Nam phải quyết đoán: đi trước một bước hoặc chấp nhận bị bỏ lại.
Quan hệ Việt-Mỹ: khung hợp tác mới, thách thức mới cho các địa phương
Điểm xuất phát của mọi cơ hội FDI chất lượng cao hiện nay là bước ngoặt trong quan hệ Việt-Mỹ. Quan hệ được đánh giá đang ở giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất kể từ khi bình thường hóa năm 1995, sau khi hai bên nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 9/2023, mở ra khuôn khổ hợp tác kinh tế, đầu tư và công nghệ chưa từng có. Doanh nghiệp Mỹ không còn nhìn Việt Nam như một điểm đến chi phí thấp, mà đang tìm nơi xây dựng nhà máy, trung tâm R&D, trung tâm thiết kế, dữ liệu và chuỗi cung ứng công nghệ cao. Đây là FDI thế hệ mới, đi kèm tiêu chuẩn cao về nhân lực, thể chế, hạ tầng số và năng lượng. Nếu địa phương vẫn tiếp cận theo kiểu "thu hút càng nhiều vốn càng tốt", bất kể lĩnh vực hay hệ sinh thái, thì sẽ rất khó bắt kịp kỳ vọng của nhà đầu tư Mỹ. Ngược lại, địa phương biết chọn lọc và gắn chiến lược với thế mạnh của các bang Mỹ sẽ biến quan hệ Việt-Mỹ thành lợi thế riêng, chứ không phải lợi thế chung bị chia nhỏ cho tất cả.
TP.HCM: minh chứng cho vai trò tiên phong trong thu hút đầu tư nước ngoài
Trong bức tranh cạnh tranh FDI giữa các địa phương Việt Nam, TP.HCM đang là ví dụ sinh động về việc coi đối ngoại và hội nhập quốc tế như động lực phát triển trực tiếp. Thành phố đã hoàn thiện bộ máy đối ngoại theo hướng hiện đại, thiết lập quan hệ với 88 địa phương nước ngoài và gần 20 tổ chức quốc tế, qua đó khẳng định vị thế "đầu tàu" đổi mới đối ngoại của cả nước. Việc TP.HCM thu hút lượng lớn vốn FDI cho thấy khi địa phương biết chủ động, dòng vốn nước ngoài sẽ tìm đến và bám rễ lâu dài, không chỉ đi qua ngắn hạn. Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà, thời gian tới thành phố sẽ tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm, hoàn thiện cơ chế phối hợp, áp dụng đánh giá hiệu quả bằng KPI và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ đối ngoại để huy động nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển bền vững. Đây là cách TP.HCM giữ vị thế tiên phong: cải cách thể chế và năng lực con người trước khi kêu gọi thêm vốn.
Chiến lược mới: từ "càng nhiều vốn càng tốt" đến "đúng nhà đầu tư, đúng hệ sinh thái"
Điểm đáng chú ý trong khuyến nghị của Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng là yêu cầu chuyển đổi tư duy của các địa phương. Ông đề nghị bỏ cách tiếp cận "thu hút càng nhiều vốn càng tốt" để tập trung vào thu hút đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực và đúng hệ sinh thái, tức là xác định đúng "điểm rơi" của dòng vốn Mỹ. Trong cuộc cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao, ông nhấn mạnh địa phương phải đi trước một bước: chuẩn bị hạ tầng, chuẩn bị thể chế, chuẩn bị nhân lực và chuẩn bị dự án. Điều này đòi hỏi xây dựng danh mục tập đoàn mục tiêu của Mỹ, chủ động tiếp cận qua hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, hiệp hội doanh nghiệp và các cơ quan phát triển kinh tế của từng bang. Cùng lúc, địa phương phải có sẵn danh mục dự án "sẵn sàng triển khai" với thông tin rõ ràng, thay cho các danh mục chung chung. Nếu không làm bài tập này, địa phương sẽ mãi trong thế bị động, chờ đoàn doanh nghiệp đến khảo sát rồi mới nghĩ đến việc cải thiện.
Kết luận: đi trước một bước hay mất cơ hội FDI chất lượng cao từ Mỹ
Từ câu chuyện quan hệ Việt-Mỹ và bài học TP.HCM, thông điệp đang trở nên rất rõ: thời kỳ thu hút đầu tư nước ngoài bằng ưu đãi thuế và đất rẻ đang khép lại. Doanh nghiệp Mỹ quan tâm nhiều hơn đến chất lượng nguồn nhân lực, sự ổn định và minh bạch của chính sách, khả năng cung ứng điện, logistics và hạ tầng số, thời gian xử lý thủ tục, cũng như khả năng đồng hành của chính quyền địa phương trong suốt vòng đời dự án. Trong bối cảnh cả nước nhắm tới mục tiêu tăng trưởng 10% và coi đối ngoại địa phương là trụ cột để hiện thực hóa mục tiêu này, các địa phương Việt Nam không thể tiếp tục giữ cách làm thụ động. Muốn thu hút đầu tư Mỹ có chất lượng, họ phải dám đặt ra tiêu chuẩn cao cho chính mình, đầu tư vào con người và thể chế, và coi tiêu chuẩn quốc tế là lợi thế cạnh tranh chứ không phải gánh nặng. Cơ hội FDI chất lượng cao từ Mỹ đã hiện hữu; câu hỏi còn lại là địa phương có đủ bản lĩnh để đi trước một bước hay chấp nhận đi sau trong cuộc chơi mới.
