Cấm quỹ lớp: Thay đổi lớn nhưng cần thiết trong mối quan hệ phụ huynh – nhà trường
Cấm quỹ lớp là việc chấm dứt hoàn toàn hình thức ban đại diện cha mẹ học sinh đứng ra thu, tiếp nhận và quản lý các khoản tiền hỗ trợ chung của phụ huynh để chi dần cho hoạt động học sinh, thay bằng cơ chế đóng góp tự nguyện gắn với từng hoạt động cụ thể và không còn bất kỳ mức đóng bắt buộc nào. Từ ngày 15.11, ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ nữa. Về bản chất, quy định này nhắm thẳng vào thói quen lâu năm: họp đầu năm, thống nhất một mức “tự nguyện” rồi lập quỹ lớp, có người cầm tiền và chi dần cho cả năm. Khi đã có mức bình quân, danh sách ai đóng – ai chưa, thậm chí thời hạn hoàn thành, khoản “tự nguyện” rất dễ biến thành nghĩa vụ tài chính trên thực tế. Đây là bước chặn quan trọng để bảo vệ quyền lợi phụ huynh, nhất là những gia đình khó khăn, khỏi áp lực phải đóng những khoản ngoài học phí.
Từ mô hình quỹ lớp sang hỗ trợ trực tiếp: Cách vận hành mới
Quy định cấm quỹ lớp không đồng nghĩa với việc cấm đóng góp tự nguyện phụ huynh, mà chuyển sang mô hình “có hoạt động cụ thể rồi mới hỗ trợ”. Khi cần hỗ trợ cho một hoạt động cụ thể thuộc nhiệm vụ, quyền của ban đại diện và đã có trong kế hoạch, ban phải thông tin công khai mục đích, nội dung và nhu cầu hỗ trợ. Cha mẹ học sinh tự quyết định có hỗ trợ hay không, thông qua hai cách: cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết hoặc thanh toán trực tiếp cho tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Ban đại diện không còn là đầu mối nhận tiền rồi đứng ra thanh toán các khoản chi, cũng không được gom trước một khoản tiền chung để chờ chi, vì nếu bản chất vẫn là gom tiền để một người giữ và chi dần thì chỉ thay đổi người cầm tiền chứ không thay đổi cơ chế mà quy định mới muốn loại bỏ. Đây là điểm then chốt: quyền kiểm soát tiền nằm trong tay mỗi phụ huynh, gắn với từng hoạt động rõ ràng.
Những giới hạn mới: Ban đại diện cha mẹ không còn quyền ấn định mức đóng
Điểm tích cực nhất của thông tư mới là chấm dứt tình trạng “ép tự nguyện”. Khoản 4 Điều 17 quy định ban đại diện cha mẹ học sinh không được ấn định mức hỗ trợ, mức bình quân, mức tối thiểu, thời hạn hỗ trợ hay lập danh sách phụ huynh phải đóng. Điều lệ cũng nhấn mạnh ban đại diện không được ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ, không lập danh sách cha mẹ học sinh phải hỗ trợ hoặc yêu cầu một phụ huynh cụ thể phải hỗ trợ. Việc hỗ trợ hoặc không hỗ trợ không được làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của trẻ mầm non, học sinh và cha mẹ học sinh. Nói thẳng ra, nếu lớp vẫn có bảng theo dõi ai đã đóng, nhắc nợ người chưa đóng, ấn định thời hạn hoàn thành… thì đó là đi ngược tinh thần cấm quỹ lớp và biến “đóng góp tự nguyện phụ huynh” thành nghĩa vụ trá hình. Phụ huynh cần đủ tỉnh táo để từ chối mọi hình thức gây áp lực đóng góp, kể cả khi người đề nghị là giáo viên hay đại diện cha mẹ.
Hoạt động học sinh tiếp tục thế nào khi không còn quỹ lớp?
Nỗi lo lớn nhất của nhiều phụ huynh là: cấm quỹ lớp thì những hoạt động học sinh như sinh hoạt ngoại khóa, liên hoan, phần thưởng nhỏ… có còn diễn ra không? Câu trả lời là có, nhưng phải đúng ranh giới trách nhiệm. Điều lệ mới quy định rất rõ không được đề nghị hoặc sử dụng hỗ trợ của phụ huynh cho xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất, mua sắm, bảo dưỡng trang thiết bị, hoạt động quản trị, quản lý, chuyên môn, việc tổ chức thực hiện chương trình, kế hoạch giáo dục, trả tiền công, tiền thưởng, quà tặng cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân sự hỗ trợ giáo dục cũng như những dịch vụ thường xuyên như bảo vệ, vệ sinh, trông giữ phương tiện. Những khoản đó là trách nhiệm của nhà trường và cơ quan quản lý, không thể “đẩy” sang hội phụ huynh. Ngược lại, các hoạt động nhỏ, thiết thực cho học sinh – ví dụ khi lớp cần nước uống, đồ ăn nhẹ hoặc một dịch vụ cụ thể – phụ huynh hoàn toàn có thể tự nguyện cung cấp trực tiếp hoặc thanh toán thẳng cho đơn vị cung cấp. Hàng hóa, dịch vụ được hỗ trợ phải phù hợp mục đích hoạt động, bảo đảm chất lượng, an toàn và không kèm điều kiện trái pháp luật. Nếu nguồn hỗ trợ không đủ, ban đại diện phải điều chỉnh nội dung, quy mô hoạt động chứ không được đặt ra một mức hỗ trợ khác để bù phần thiếu.
Phụ huynh cần làm gì ngay bây giờ để hỗ trợ đúng luật, đúng lợi ích con mình?
Trong giai đoạn chuyển tiếp, điều khôn ngoan nhất là các lớp nên chốt lại quỹ trước ngày thông tư mới có hiệu lực: ban đại diện phải công khai số đã thu, số đã chi, nội dung chi và số dư còn lại. Với số tiền chưa gắn với một nghĩa vụ chi hợp pháp đã được xác định, phương án an toàn nhất về nguyên tắc là hoàn trả cho những người đã đóng. Phụ huynh không nên chấp nhận phương án “chuyển tiền sang cho một phụ huynh khác giữ”, đổi tên quỹ lớp thành “quỹ tình nguyện” hoặc duy trì tài khoản chung đứng tên người khác, vì bản chất vẫn là gom tiền tập trung. Về lâu dài, phụ huynh nên áp dụng vài bước thực tế: – Chỉ tham gia đóng góp tự nguyện khi hoạt động được công khai rõ mục đích, nội dung, nhu cầu và cách thức thực hiện. – Hỗ trợ bằng hiện vật, dịch vụ hoặc chuyển thẳng cho bên cung cấp, tránh đưa tiền mặt cho bất kỳ cá nhân nào. – Thẳng thắn từ chối mọi bảng danh sách, mức bình quân, thời hạn đóng. – Giữ hóa đơn hoặc bằng chứng thanh toán để yêu cầu ban đại diện công khai kết quả hoạt động và việc hỗ trợ sau khi kết thúc. Cấm quỹ lớp không làm nghèo đi đời sống học đường, nếu phụ huynh chủ động ủng hộ hoạt động học sinh theo đúng tinh thần: tự nguyện, minh bạch và không biến hỗ trợ thành gánh nặng.
