Quỹ lớp bị cấm: Bước ngoặt cần thiết nhưng không dễ
Quỹ lớp bị cấm là việc các ban đại diện cha mẹ học sinh không còn được phép trực tiếp vận động, thu, nhận hoặc quản lý bất kỳ khoản tiền nào mang tính bắt buộc phục vụ hoạt động của lớp, chấm dứt tình trạng ấn định mức đóng bình quân, tối thiểu hay thời hạn hỗ trợ, và buộc mọi đóng góp phải thực sự tự nguyện, minh bạch và đúng mục đích. Việc siết lại quỹ lớp không chỉ là chỉnh sửa kỹ thuật về Điều lệ, mà là nỗ lực chặn đứng lạm thu phụ huynh đã âm ỉ nhiều năm. Khi có đơn thư phản ánh, từ chuyện một lớp thu 2 triệu đồng mỗi phụ huynh trước ngày khai giảng đến những khoản tiền “đầu năm” mập mờ mục đích sử dụng, cơ quan quản lý buộc phải vào cuộc kiểm tra, yêu cầu dừng thu và hoàn trả. Thông điệp rất rõ: phí học 2026-2027 không thể tiếp tục dựa trên những khoản gọi là “quỹ lớp” mang tính ép buộc.
Khi quỹ lớp bị cấm nhưng lạm thu phụ huynh vẫn là bóng ma
Dù quỹ lớp bị cấm trên giấy, lạm thu phụ huynh vẫn là nỗi ám ảnh cụ thể chứ không phải khái niệm trừu tượng. Tại một trường ở Quảng Ninh, sau phản ánh về khoản thu đầu năm để thuê lao công và sửa chữa cơ sở vật chất lớp học, chính quyền phường phải thành lập tổ công tác liên ngành để kiểm tra, rồi yêu cầu trường hoàn trả và rà soát trách nhiệm liên quan. Trước đó, một lớp 10 ở Hà Nội thu 2 triệu đồng mỗi học sinh khi chưa có kế hoạch chi tiêu rõ ràng, cho thấy quyền quyết định tiền bạc đang bị đẩy về phía ban đại diện hơn là phụ huynh nói chung. Tính đến ngày 29/9, cơ quan trung ương đã tiếp nhận khoảng 30 phản ánh, kiến nghị liên quan đến lạm thu. Câu hỏi quan trọng không còn là “đóng bao nhiêu”, mà là “ai có quyền thu, căn cứ pháp lý nào và ai chịu trách nhiệm nếu thu sai?”.
Phụ huynh TP.HCM tự xoay hoạt động học sinh không quỹ
Ở TP.HCM, khi quỹ lớp bị cấm, nhiều phụ huynh không chọn thái độ “đứng nhìn” mà chủ động thiết kế lại cách tổ chức hoạt động học sinh không quỹ. Tại một trường trung học, giáo viên chủ nhiệm thông báo rõ: không còn quỹ lớp; từ nay mọi hoạt động liên quan tới học tập và sinh hoạt học đường do phụ huynh tự bàn bạc và quyết định cho con. Thay vì một khoản quỹ tập trung mập mờ, ban đại diện đề xuất mức 500.000 đồng/học kỳ để chi cho photo tài liệu, thi cắm hoa, biểu diễn văn nghệ, phong trào trồng cây… và khẳng định đây là “kinh phí hoạt động”, không phải quỹ dùng cho liên hoan hay quà cáp cho giáo viên, nhân viên. Phụ huynh có thể chia nhỏ đóng góp thành 3–4 lần, nếu khó khăn thì trao đổi riêng để cả lớp cùng hỗ trợ, hướng tới tinh thần “cả lớp cùng làm điều đúng”. Cách làm này cho thấy phụ huynh đang tìm mô hình góp tiền mềm dẻo, đồng thời loại bỏ yếu tố ép buộc.
Mô hình mới: kinh phí hoạt động thay quỹ lớp, nhưng vẫn đầy lấn cấn
Thực tế, việc thay tên “quỹ lớp” bằng “kinh phí hoạt động” không tự động giải quyết hết băn khoăn. Một nhóm phụ huynh ở một trường THCS tại TP.HCM thậm chí phải dùng biểu tượng trái tim trong nhóm chat để bỏ phiếu cho hai phương án: mỗi nhà tự chi cho hoạt động con mình tham gia, hoặc góp một lần và giao ban đại diện giữ để dùng chung cho bóng đá, văn nghệ, cắm hoa, photo tài liệu… Vấn đề phát sinh ngay lập tức: phụ huynh có con không đá bóng, không thi cắm hoa, không diễn văn nghệ, liệu có phải trả tiền hoa, tiền trang phục, nước uống cho các hoạt động ấy? Cách thu bình quân khiến nhiều người đặt câu hỏi về sự công bằng và vẫn thấy dư âm của quỹ lớp truyền thống trong mô hình mới. Một mặt, nhà trường có xu hướng “đứng ngoài” việc phụ huynh góp tiền, coi đó là việc nội bộ, trong khi lại nhắc khéo rằng nên khuyến khích mỗi học sinh tham gia ít nhất một hoạt động.
Minh bạch phí học 2026-2027: Không quỹ lớp nhưng không thể thiếu trách nhiệm
Trong bối cảnh quỹ lớp bị cấm, vai trò của nhà trường và cơ quan quản lý không phải là rút lui mà là thiết kế một cơ chế phí học 2026-2027 rõ ràng, công khai. Cơ quan chuyên môn đã nhấn mạnh: các khoản thu trong trường phổ thông phải được phân loại thành học phí, dịch vụ hỗ trợ giáo dục và tài trợ; mọi khoản dịch vụ phải nằm trong danh mục, mức thu và cơ chế quản lý do địa phương quy định, không được tự ý đặt thêm. Khi đánh giá lạm thu phụ huynh, tiêu chí cốt lõi là tính tự nguyện, minh bạch và đúng mục đích. Từ ngày 15/11, Điều lệ mới cấm ban đại diện trực tiếp thu, quản lý tiền hỗ trợ và cấm đặt ra khoản đóng góp bắt buộc hay gây áp lực đóng góp. Song song, cơ quan trung ương đã lập bốn đoàn kiểm tra do lãnh đạo phụ trách và yêu cầu địa phương báo cáo việc thu, xử lý vi phạm lạm thu trước ngày 30/9. Nếu trường để xảy ra lạm thu, hiệu trưởng và người đứng đầu đơn vị quản lý trực tiếp phải chịu trách nhiệm. Đây là điểm chốt: không quỹ lớp không có nghĩa là không có trách nhiệm giải trình.
