Khi hợp tác nghệ sĩ thời trang biến ranh giới giữa nghệ thuật và áo quần
Hợp tác nghệ sĩ thời trang là xu hướng các thương hiệu làm việc trực tiếp với những tên tuổi nghệ thuật để tạo ra bộ sưu tập giới hạn, nơi ngôn ngữ tạo hình của họa sĩ, nhà điêu khắc hay nghệ sĩ trình diễn được chuyển hóa thành thiết kế nghệ thuật có thể mặc, khiến trang phục không còn chỉ là sản phẩm tiêu dùng mà trở thành tuyên ngôn văn hóa, mở rộng đời sống của tác phẩm vào đời thường và biến người mặc thành một phần của trải nghiệm nghệ thuật đó. Xu hướng này không hề trung tính. Khi Junji Ito Sanrio kết hợp cùng Nice Ghost Club, khi Yayoi Kusama bước vào thế giới Louis Vuitton, chúng ta không chỉ thấy những chiếc áo mới mà là cách thời trang đòi lại vị thế của mình trong hệ sinh thái nghệ thuật. Các thương hiệu hiểu rằng khán giả hiện nay không còn hài lòng với logo lớn; họ muốn một câu chuyện, một ý niệm để đồng nhất hoặc chất vấn. Vì thế, hợp tác nghệ sĩ thời trang trở thành công cụ để thời trang phát biểu về nỗi sợ, sự vô hạn, và cả khát khao hòa tan cái tôi vào một cộng đồng thẩm mỹ rộng lớn hơn.
Junji Ito x Sanrio x Nice Ghost Club: kinh dị hòa vào dễ thương
Bộ sưu tập Junji Ito x Sanrio x Nice Ghost Club là minh chứng rõ nhất cho việc thời trang đường phố có thể trở thành mặt trận thí nghiệm thẩm mỹ táo bạo. Bậc thầy manga kinh dị Junji Ito – tác giả Tomie, Uzumaki (Xoắn ốc) và Gyo – mang cả thế giới ám ảnh của mình bước vào lãnh địa kawaii toàn cầu của Sanrio, trong khung thiết kế trẻ trung của Nice Ghost Club. Kết quả là những chiếc áo thun mini, áo thun đính nơ, áo tay dài và hàng loạt phụ kiện phong cách sống như ví đựng thẻ, túi điện thoại, gương trái tim, huy hiệu, ô… để người hâm mộ mang thẩm mỹ rờn ngợp mà cuốn hút ấy đi khắp đời sống hàng ngày. Cú twist quan trọng nằm ở Tomie phong cách gyaru, diện tất cao đến đầu gối, đứng cạnh Hello Kitty và các nhân vật Sanrio theo phong cách kitsch Y2K. Thoạt nhìn là một tuyên ngôn đường phố hip, nhưng khi nhìn kỹ, nét vẽ ma mị khiến cảm giác bất an len vào sự dễ thương. Bộ sưu tập phát hành online từ 11:00 KST ngày 18 tháng 8 như một tuyên bố lạnh lùng: văn hóa cute không còn vô hại; nó có thể chứa cả phần tối của tiểu văn hóa goth-look.
Di sản Yayoi Kusama trong thời trang: vô hạn, lặp lại và hòa tan cái tôi
Nếu Junji Ito đem ám ảnh cá nhân vào áo thun, thì Yayoi Kusama lại dùng thời trang để tiếp tục luận đề lâu dài của mình về vô hạn và sự hòa tan cái tôi. Suốt sự nghiệp, bà biến những ám ảnh về sự lặp lại, vô hạn và sự hòa tan của cái tôi thành một ngôn ngữ nghệ thuật đặc trưng, với các chấm bi, quả bí ngô, Infinity Mirror Rooms và Obliteration Room trở thành dấu hiệu không thể nhầm lẫn. Những chấm tròn lặp lại vô tận gắn với các ý niệm về infinity, repetition, identity và đặc biệt là self-obliteration – trạng thái cá nhân dần hòa tan vào một không gian vô tận. Trong hợp tác với Issey Miyake năm 2000 thông qua hệ thống A-POC (A Piece of Cloth), Kusama không đơn thuần trang trí mà hòa motif chấm bi vào chính cấu trúc vật liệu, để chúng chuyển động cùng cơ thể, biến đổi theo cách người mặc tự cắt, định hình trang phục. Ở đây, thời trang không phục vụ cái tôi, mà góp phần làm mờ nó. Đó là lời nhắc: thiết kế nghệ thuật không chỉ dừng ở vẻ đẹp, mà là công cụ để đặt lại câu hỏi về cơ thể và ranh giới giữa người với không gian.
Yayoi Kusama x Louis Vuitton: thời trang xa xỉ như không gian vô tận để mặc
Khi Louis Vuitton hợp tác với Yayoi Kusama lần đầu vào năm 2012 dưới nhiệm kỳ Marc Jacobs, thời trang xa xỉ đã chấp nhận choáng chỗ cho một thế giới thị giác khác hẳn: những chấm bi dày đặc phủ lên túi xách, giày cao gót, trang phục và phụ kiện, đặt cạnh monogram trứ danh để tạo va chạm giữa hai hệ nhận diện. Cảm giác mê hoặc, siêu thực ấy gợi lại ý niệm về “world that never ends” mà Kusama theo đuổi, khiến chiếc trench coat của collaboration này có mặt tại The Metropolitan Museum of Art như một phần của lịch sử trang phục đương đại. Ở dự án “Creating Infinity” hơn một thập kỷ sau, Louis Vuitton không lặp lại một hình in mà chuyển hóa dấu hiệu Kusama qua nhiều chất liệu, kỹ thuật và tỷ lệ khác nhau: từ “Metal Dots” với những quả cầu bạc đính thủ công trên bề mặt đồ da đến “Painted Dots” như nét vẽ tay trên nền Monogram. Một câu nói có thể trích lại ở đây: “Đó cũng là lý do ảnh hưởng của Kusama tiếp tục vượt qua những mùa mốt: bà cho thấy một tác phẩm nghệ thuật có thể thay đổi trạng thái khi bước lên cơ thể.”
Thời trang sau logo: áo quần như bình luận văn hóa và thiết kế nghệ thuật
Điểm chung quan trọng giữa Junji Ito Sanrio, Nice Ghost Club và các hợp tác Yayoi Kusama thời trang là việc coi bộ sưu tập như một hệ sinh thái nghệ thuật chứ không phải vài món đồ để bán. Với Junji Ito, không gian pop-up tại Seongsu và Myeongdong được thiết kế như những khu vực chụp ảnh tuyệt đỉnh, nơi khách tham quan bước vào “không gian kinh dị kitsch” và trải nghiệm văn hóa hip chứ không chỉ mua áo. Với Kusama, các dự án thời trang trở thành một phần di sản, vì chúng nối dài đối thoại của nghệ sĩ về sự tồn tại và self-obliteration. Nhìn từ góc độ người mặc, chiếc túi có thể là khung tranh, chiếc áo là một phần sắp đặt, còn cơ thể là bệ đặt tác phẩm. Hợp tác nghệ sĩ thời trang vì thế nâng áo quần lên vai trò bình luận văn hóa: chúng đem tiểu văn hóa goth, kitsch Y2K, vô hạn và nỗi ám ảnh lặp lại vào đường phố, bảo tàng, mạng xã hội. Khi người trẻ xếp hàng cho một bộ sưu tập giới hạn, điều họ săn tìm không chỉ là độ hiếm, mà là cơ hội mang trên người một câu chuyện – và tự định nghĩa mình bên trong nó.
