Đào tạo nhân lực du lịch: từ nhu cầu thị trường đến yêu cầu chuẩn hóa
Đào tạo nhân lực du lịch là quá trình chuẩn hóa kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cho người lao động trong ngành du lịch – khách sạn, nhằm đáp ứng tiêu chuẩn khách sạn quốc tế, yêu cầu hội nhập, cũng như năng lực cạnh tranh của điểm đến trong một thị trường dịch vụ ngày càng khắt khe và số hóa mạnh mẽ. Chính vì vậy, đây không còn là câu chuyện của riêng các trường nghề, mà đã trở thành chiến lược phát triển kinh tế địa phương. Sự tăng trưởng mạnh của các điểm đến như Cần Thơ hay Ninh Bình đang tạo áp lực trực tiếp lên chất lượng phục vụ và trải nghiệm của du khách. Cần Thơ hiện có hơn 840 cơ sở lưu trú với khoảng 14.000 phòng, cùng khoảng 80 doanh nghiệp dịch vụ lữ hành. Ninh Bình cũng đã phát triển hơn 70 khu, điểm du lịch và hơn 1.500 cơ sở lưu trú với gần 22.400 phòng. Những con số này cho thấy nếu không chuẩn hóa đào tạo và nâng tầm kỹ năng phục vụ khách, địa phương sẽ tụt hậu ngay trên chính lợi thế du lịch của mình.
Cần Thơ, Ninh Bình: tăng trưởng du lịch kéo theo áp lực về chất lượng dịch vụ
Đằng sau những thống kê ấn tượng về lượng khách là câu hỏi: lực lượng lao động có đủ trình độ để giữ chân du khách và bảo vệ thương hiệu điểm đến hay không? Trong 8 tháng đầu năm 2026, Cần Thơ ước đón hơn 11,7 triệu lượt khách, tăng 25% so với cùng kỳ, trong đó có trên 550.000 lượt khách quốc tế. Ninh Bình cùng thời gian đó đón gần 19,8 triệu lượt khách, doanh thu du lịch vượt kế hoạch năm. Khi du khách quốc tế chiếm tỷ lệ đáng kể, tiêu chuẩn khách sạn quốc tế và chuẩn dịch vụ trở thành thước đo không thể né tránh. Điều đáng bàn là tốc độ mở rộng của các điểm đến luôn đi trước tốc độ nâng cấp nhân lực. Ninh Bình hiện ước có hơn 41.000 lao động trong ngành dịch vụ du lịch, trong đó lao động trực tiếp chiếm khoảng 34% và phải gánh tải lượng khách lớn vào mùa cao điểm. Nếu người làm du lịch vẫn chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống, thiếu kỹ năng số, thiếu ngoại ngữ và kiến thức văn hóa – di sản, thì dịch vụ sẽ dừng ở mức “đáp ứng được” chứ chưa “cạnh tranh được” trên bản đồ khu vực.
Chuẩn hóa đào tạo: trường nghề tích hợp tiêu chuẩn quốc tế và năng lực số
Tại khối đào tạo, điểm thay đổi lớn nhất là cách các trường nhìn nhận chuẩn đầu ra trong bối cảnh yêu cầu quốc tế. Trước đây, chương trình đào tạo chủ yếu nhấn vào kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề và ngoại ngữ cơ bản. Hiện nay, người học được yêu cầu phải có đồng thời ba nhóm năng lực: chuyên môn theo chuẩn quốc gia và quốc tế; năng lực số (sử dụng nền tảng công nghệ, phân tích dữ liệu, ứng dụng AI, marketing số, thương mại điện tử, quản lý thông minh); và nhóm kỹ năng mềm như tư duy phản biện, sáng tạo, giao tiếp liên văn hóa, làm việc nhóm. Đây không phải “phần thêm thắt”, mà là điều kiện để sinh viên có thể bước vào môi trường khách sạn – du lịch hiện đại. Theo chia sẻ từ một trường cao đẳng công nghệ và du lịch, tỉ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp duy trì khoảng 90%, nhiều em được doanh nghiệp tuyển dụng ngay khi còn thực tập nhờ mô hình gắn lý thuyết với thực hành và cho sinh viên trải nghiệm môi trường làm việc thực tế. Câu nói đáng chú ý là: “Ngành du lịch, nhà hàng, khách sạn không thiếu việc làm mà thiếu người đủ chuẩn để bắt tay vào việc ngay và đáp ứng được tiêu chuẩn quốc tế”. Điều này cho thấy chuẩn hóa đào tạo không chỉ nâng bằng cấp, mà trực tiếp quyết định khả năng cạnh tranh của người lao động.
Liên kết Nhà nước – trường – doanh nghiệp: điều kiện để đào tạo bám sát thị trường
Một trong những sai lầm kéo dài của đào tạo nhân lực du lịch là đào tạo “trong phòng kín” rồi mới hỏi thị trường cần gì. Các địa phương năng động đang đi ngược lại mô hình đó. Tại Cần Thơ, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai nhiều hoạt động tập huấn với sự tham gia của doanh nghiệp và nhân lực du lịch, nhằm cung cấp kiến thức, nâng cao chuyên môn, kỹ năng cho đội ngũ tại cơ sở và cộng đồng. Ninh Bình cũng tổ chức các khóa đào tạo về lễ tân, quản lý lưu trú, buồng phòng, du lịch cộng đồng, đồng thời thường xuyên cử cán bộ tham gia các lớp nghiệp vụ, lý luận chính trị và chuyển đổi số do các bộ, ngành tổ chức để cập nhật năng lực quản lý và ứng dụng công nghệ. Đáng chú ý, Nghị quyết về chiến lược phát triển văn hóa và du lịch Ninh Bình đặt rõ yêu cầu phát triển nhân lực chất lượng cao, đồng thời tăng cường liên kết Nhà nước – doanh nghiệp – cơ sở đào tạo – cộng đồng. Từ phía giáo dục nghề nghiệp, các chuyên gia khẳng định đào tạo thời đại số bắt buộc phải có sự tham gia của doanh nghiệp; chương trình gắn kết nhà trường – doanh nghiệp giúp sinh viên tiếp cận môi trường làm việc chuyên nghiệp và rèn kỹ năng ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Với ngành khách sạn, doanh nghiệp được khuyến khích góp ý chương trình, tham gia giảng dạy và ứng dụng phần mềm quản lý khách sạn, công nghệ đặt phòng, công cụ số trong đào tạo. Nếu thiếu mắt xích doanh nghiệp, mọi nỗ lực chuẩn hóa đào tạo sẽ khó đi đến hiệu quả thực chất.
Kỹ năng mới cho lao động khách sạn – du lịch và hướng đi đến 2030
Khi du lịch bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng trải nghiệm, lao động ngành khách sạn – du lịch không thể dừng lại ở những kỹ năng phục vụ khách truyền thống. Người làm nghề vừa phải thành thạo nghiệp vụ, vừa sử dụng được công cụ số, nền tảng đặt phòng, quản lý thông tin khách hàng, quảng bá sản phẩm trực tuyến và giao tiếp với khách quốc tế. Cùng với kỹ năng nghề, ngoại ngữ và công nghệ số đang trở thành yêu cầu không thể thiếu. Đối với sinh viên, ngoài kiến thức chuyên môn, cần ưu tiên ngoại ngữ, giao tiếp, xử lý tình huống, hiểu tâm lý khách hàng và sử dụng công nghệ. Nội dung đào tạo cũng phải được cập nhật theo xu hướng du lịch xanh, phát triển bền vững và chăm sóc khách hàng trong môi trường số. Tầm nhìn dài hạn cho thấy chuẩn hóa đào tạo gắn với chiến lược kinh tế hơn là hoạt động sự vụ. Ninh Bình đặt mục tiêu đến năm 2030, ngành văn hóa và du lịch đóng góp khoảng 10% GRDP; đón trên 30 triệu lượt khách, trong đó 4–4,5 triệu khách quốc tế, doanh thu du lịch vượt 45.000 tỷ đồng. Để đạt được, lực lượng lao động phải đủ sức mang hình ảnh điểm đến thân thiện, hiện đại, am hiểu di sản Trang An, lịch sử, văn hóa, môi trường và biết chuyển tải giá trị ấy tới du khách một cách chính xác, hấp dẫn. Còn tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu về chuyển đổi số trong đào tạo du lịch được kỳ vọng nâng chất lượng nhân lực, tăng sức cạnh tranh điểm đến và hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của khu vực.
