Việt Nam bước khỏi “bẫy đông mà rẻ”: bản chất chuyển đổi là gì?
Chuyển từ du lịch số lượng sang du lịch chất lượng cao là việc ưu tiên giá trị mỗi du khách mang lại hơn số lượt người, tập trung vào trải nghiệm đặc sắc, chi tiêu cao và phát triển bền vững thay vì chỉ đếm đầu khách hay mở rộng ồ ạt, qua đó biến du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn thực sự. Nghị quyết 263/NQ-CP được ban hành nhằm cụ thể hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, với đích đến là 45-50 triệu khách quốc tế, 160 triệu khách nội địa và đóng góp trực tiếp 10-12% GDP vào năm 2030. Nhưng tăng số khách không còn là câu trả lời. Câu hỏi quan trọng hơn là: mỗi du khách đang để lại bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế? Khi mức thu bình quân từ một lượt khách quốc tế còn thấp hơn rất nhiều so với một lượt người Việt đi nước ngoài, tiếp tục bán cảnh đẹp với giá rẻ đồng nghĩa với tự giới hạn mình ở vị trí điểm đến “nghỉ chân” chứ không phải điểm đến “đáng chi tiêu”. Muốn thay đổi, Việt Nam buộc phải bước vào cuộc cạnh tranh về giá trị, chấp nhận đánh giá lại toàn bộ mô hình tăng trưởng du lịch.
Khách tăng nhưng không chịu chi: khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế
Việt Nam đang chứng kiến lượng khách quốc tế tăng nhanh, nhưng số tiền họ để lại chưa tương xứng với tiềm năng điểm đến. Đây không phải lỗi của du khách, mà là vấn đề của sản phẩm. Khách quốc tế đến ngày càng nhiều, song ngành du lịch chưa có đủ sản phẩm và trải nghiệm để họ tiêu thật nhiều tiền. Những du khách có khả năng chi tiêu cao không chỉ cần có tiền, mà còn cần đủ lý do và cơ hội để tiêu tiền. Thực tế, một triệu khách lưu trú ngắn, chủ yếu đi các điểm miễn phí và dùng dịch vụ giá thấp chưa chắc tạo ra hiệu quả bằng một lượng khách nhỏ hơn nhưng ở lâu, mua nhiều sản phẩm địa phương và sẵn sàng trả tiền cho trải nghiệm chất lượng. Ban ngày, họ có thể tham quan thắng cảnh, nhưng ban đêm lại thiếu lựa chọn ngoài ăn uống, dạo phố hoặc quay về khách sạn. Khoảng trống lớn nằm ở chỗ thiếu sản phẩm đủ rõ, đủ tiện, đủ khác biệt và đủ tầm để du khách quyết định mở hầu bao. Nếu không xem đây là điểm nghẽn phải tháo gỡ, mục tiêu du khách chi tiêu cao sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Du lịch chất lượng cao cần một hệ sinh thái du lịch hoàn chỉnh
Nhiều địa phương đang nhầm rằng du lịch chất lượng cao chỉ là xây thêm khách sạn, resort hay vài khu hội nghị sang trọng. Nhưng du lịch cao cấp không thể dựa vào phòng nghỉ hào nhoáng trong khi trải nghiệm bên ngoài không tương xứng. Điều cốt lõi là hệ sinh thái du lịch: môi trường phải sạch, giao thông thuận lợi, không gian công cộng thân thiện, dịch vụ nhất quán, nhân lực được đào tạo bài bản. Quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái du lịch đồng bộ, chất lượng cao tại các trung tâm du lịch trọng điểm như Hà Nội, TPHCM, Đà Nẵng trước khi nhân rộng. Đối với nhóm du khách chi tiêu cao như khách MICE hay những đám cưới tỷ phú, cần sự liên kết chặt chẽ giữa khách sạn, hãng hàng không, đơn vị tổ chức sự kiện, công ty lữ hành, nhà hàng và trung tâm mua sắm để tạo ra sản phẩm trọn gói cạnh tranh. Du lịch Việt Nam không thể trở thành ngành mũi nhọn bằng cách tiếp tục bán cảnh đẹp với giá rẻ; muốn “giàu từ du lịch” thì phải làm cho trải nghiệm Việt Nam trở nên đáng giá. Đó là thước đo thật sự của du lịch bền vững Việt Nam, thay cho thói quen chỉ nhìn vào số lượt qua cửa khẩu.
Du lịch Halal và chuyển đổi bền vững: dư địa mới để tăng chi tiêu
Trong cuộc tìm kiếm du khách chi tiêu cao, du lịch Halal đang nổi lên như một phân khúc giàu tiềm năng. Với hơn 2 tỷ người Hồi giáo trên toàn cầu, lượng khách du lịch Hồi giáo được dự báo đạt 245 triệu lượt vào năm 2030, với tổng chi tiêu lớn trên thế giới. Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế Halal đang mở ra cơ hội và dư địa tăng trưởng mới cho ngành du lịch Việt Nam. Tại Hội nghị Du lịch Halal Việt Nam tổ chức ngày 8/7 với chủ đề “Việt Nam - Điểm hẹn mới của du lịch Halal”, các cơ quan quản lý đã nêu rõ định hướng xây dựng hệ sinh thái du lịch Halal đồng bộ, lấy du khách làm trung tâm. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030, khách Halal chiếm khoảng 15% tổng lượng khách quốc tế, tương đương 6-7 triệu lượt, trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của ngành. Du lịch Halal, nếu được phát triển bài bản và bền vững, buộc hệ thống dịch vụ phải tuân thủ chuẩn mực về ẩm thực, không gian sinh hoạt, văn hóa phục vụ, qua đó nâng mặt bằng chất lượng chung của du lịch bền vững Việt Nam. Khung hành động đã được phác thảo với các nhóm giải pháp từ hoàn thiện thể chế, phát triển sản phẩm mang bản sắc Việt Nam, nâng cao nhân lực gắn với chuyển đổi số, xúc tiến quảng bá đến phát huy vai trò địa phương và doanh nghiệp. Đây là cơ hội để các điểm đến không chỉ “đón thêm khách”, mà còn học cách thiết kế trải nghiệm tinh tế, tôn trọng giá trị bản địa và tạo lý do để du khách chi tiêu cao.
Làm cho trải nghiệm Việt Nam “đáng giá”: văn hóa và kinh tế đêm là chìa khóa
Nếu chỉ dựa vào thắng cảnh tự nhiên, Việt Nam sẽ khó cạnh tranh lâu dài. Điều ngành du lịch còn thiếu là những sản phẩm văn hóa và kinh tế đêm đủ sức biến chuyến đi thành hành trình trải nghiệm, mua sắm và sáng tạo. Khi văn hóa được “đóng gói” thành sản phẩm sáng tạo, du khách không chỉ nhìn thấy Việt Nam mà còn có thể mang một phần Việt Nam về nhà. Điều này đòi hỏi đầu tư nghiêm túc cho chương trình nghệ thuật, trò chơi dân gian, lễ hội thực, không gian thủ công, ẩm thực địa phương theo chuẩn du lịch chất lượng cao. Về kinh tế đêm – “mỏ vàng” còn bỏ ngỏ, một số nơi đã bắt đầu hình thành hệ sinh thái đêm theo đề án được phê duyệt, nhưng quy mô vẫn nhỏ. Ban đêm phải là lúc du khách có thể tham gia hoạt động văn hóa, giải trí, mua sắm, chứ không chỉ ăn uống và đi dạo. Nếu không, khách có khả năng chi tiêu cao sẽ không tự động mở hầu bao chỉ vì điểm đến đẹp hoặc khách sạn sang trọng. Kết luận rõ ràng: muốn đạt mục tiêu 80-90 tỉ USD tổng thu, Việt Nam phải phát triển đồng thời hệ sinh thái du lịch ngày và đêm, gắn với bản sắc văn hóa và tiêu chuẩn bền vững.
