Làn sóng trộm tranh bảo tàng: Không còn là chuyện cá biệt
Làn sóng trộm tranh bảo tàng và cướp cổ vật tại Pháp là chuỗi vụ đột nhập có tổ chức, trong đó tội phạm dùng búa tạ, cắt rào, phá kính để chiếm đoạt tác phẩm nghệ thuật và hiện vật quý, diễn ra trong vài phút nhưng đánh thẳng vào uy tín hệ thống an ninh bảo tàng và ý thức bảo vệ di sản văn hóa của toàn xã hội. Các vụ việc gần đây cho thấy an ninh bảo tàng Pháp không còn đủ sức răn đe những kẻ săn lùng vàng, đá quý và kiệt tác hội họa. Ở một bảo tàng miền đông, hai kẻ cải trang bằng tóc giả dùng búa tạ đập vỡ tủ trưng bày, lấy đi vòng cổ vàng 2.500 năm tuổi chỉ trong chưa đầy bốn phút. Tại vùng Riviera, kẻ gian cắt rào, trèo qua cửa sổ và tẩu thoát cùng tranh Renoir, tiếp tục khoét sâu cảm giác mong manh của các kho lưu giữ nghệ thuật.
Từ vòng cổ vàng 2.500 năm tuổi đến kiệt tác Renoir bị đánh cắp
Điểm đáng sợ của làn sóng trộm cắp hiện nay nằm ở tốc độ và mức độ bạo lực. Chiếc vòng cổ cổ đại bị đánh cắp ngày 24/7 tại bảo tàng ở Châtillon-sur-Seine, được chế tác từ gần nửa ký vàng, trở thành miếng mồi lý tưởng cho tội phạm săn kim loại quý. Cùng thời gian, một vụ đột nhập chớp nhoáng khác nhắm vào bộ sưu tập trang sức, cho thấy bảo tàng đã bị đặt ngang hàng với cửa hàng vàng trong mắt giới tội phạm. Đáng lo hơn, kiệt tác Renoir bị đánh cắp chứng minh rằng ngay cả các bức tranh nổi tiếng cũng không còn được bảo vệ tốt. Tại Bảo tàng Renoir ở Cagnes-sur-Mer, trước bình minh, hai tên cướp mang đi “Chân dung Quý bà Colonna Romano” và “Thiếu nữ bên giếng nước”, làm rơi hai tranh khác khi tháo chạy qua khu vườn. Bốn bức tranh này nằm trong nhóm 12 tác phẩm được một bảo tàng quốc gia giao lưu giữ, trong đó hai bức mang ký hiệu MNR – những tác phẩm được thu hồi từ Đức sau Thế chiến thứ hai và chờ nhận diện chủ sở hữu.
Những lỗ hổng chết người trong an ninh bảo tàng Pháp
Điều trớ trêu là nhiều cơ sở vẫn tuyên bố “đạt chuẩn” trong khi kẻ trộm rời hiện trường trước khi lực lượng phản ứng kịp xuất hiện. Sau vụ đột nhập Bảo tàng Renoir, nhà chức trách địa phương khẳng định bảo tàng được trang bị hệ thống báo động cho phép cảnh sát can thiệp trong vòng năm phút, nhưng tốc độ của nhóm trộm cho thấy khoảng thời gian này quá dài. Theo một tờ báo Pháp, đến năm 2024 chỉ 23% bảo tàng tại nước này có kế hoạch ứng phó khẩn cấp và phòng ngừa rủi ro, trong khi mới 54% bộ sưu tập quốc gia được lắp hệ thống camera giám sát. Trong bối cảnh đó, nhận xét của một chuyên gia an ninh rằng lớp kính bảo vệ tác phẩm cần được gia cố để kéo dài thời gian tội phạm thao tác, và rằng hệ thống hiện tại chỉ đủ ngăn những vụ trộm bộc phát chứ không chống nổi các vụ đột nhập được chuẩn bị kỹ càng, là lời phê bình xác đáng.
Châu Âu trong vòng xoáy búa tạ, vàng và di sản bị nung chảy
Pháp không cô đơn trong cơn khủng hoảng an ninh bảo tàng. Theo giám đốc một tạp chí nghệ thuật, mùa hè này ghi nhận mức kỷ lục 10 vụ đột nhập nhắm vào các bảo tàng Pháp và châu Âu, trong đó 8 vụ liên quan đến trang sức, tiền xu hoặc đồ cổ có thể dễ dàng đem nung chảy. Europol cảnh báo các vụ trộm bảo tàng đang ngày càng bạo lực, với búa tạ, rìu, xà beng và thậm chí chất nổ được dùng để phá cửa, đập tủ trưng bày. Những hiện vật chứa vàng, kim loại quý và đá quý trở thành mục tiêu ưa thích vì có thể tháo rời, bán nhanh. Trong bối cảnh đó, lời kêu gọi phải “làm cho việc trộm cắp các tác phẩm nghệ thuật và hiện vật thuộc di sản văn hóa trở nên khó khăn hơn” thông qua đầu tư thêm cho an ninh không phải là khẩu hiệu xa xỉ, mà là yêu cầu tối thiểu nếu châu Âu muốn tránh việc báu vật hoàng gia bị mất vĩnh viễn trong lò luyện kim loại.
Bảo vệ tác phẩm nghệ thuật: Cần thay đổi tư duy trước khi quá muộn
Điểm cốt lõi của khủng hoảng này không nằm ở số lượng camera hay độ dày lớp kính, mà ở tư duy coi an ninh là khoản chi có thể “thắt lưng buộc bụng”. Giám đốc một bảo tàng trưng bày trang sức và tác phẩm thủy tinh cho biết sau khi 6 tủ trưng bày bị búa tạ đập phá, họ vẫn loay hoay đi tìm ngân sách 200.000 euro để nâng cấp an ninh, trong khi chính quyền chưa rõ sẽ cấp được bao nhiêu. Tư duy đó biến mọi bản kế hoạch bảo vệ tác phẩm nghệ thuật thành giấy tờ dễ bị bỏ qua. Khi bảo tàng là nơi lưu giữ ký ức tập thể, mỗi chiếc vòng cổ cổ đại hay bức tranh Renoir bị đánh cắp không chỉ là một mất mát vật chất, mà là vết cắt vào bản sắc. Muốn bảo vệ tác phẩm nghệ thuật, Pháp và châu Âu buộc phải coi an ninh bảo tàng như hạ tầng trọng yếu, đầu tư đủ để kẻ trộm phải bỏ cuộc ngay từ khâu lên kế hoạch, thay vì chỉ trông chờ chuông báo động vang lên sau khi kính đã vỡ.
