Giáo dục kỷ nguyên AI: không còn là chuyện thêm máy tính vào lớp học
Giáo dục trong kỷ nguyên AI là quá trình tái thiết toàn diện cách dạy, cách học và quản trị nhà trường, trong đó công nghệ số và trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ mà trở thành môi trường học tập, yêu cầu hệ thống giáo dục phải chuyển đổi chương trình học, phương pháp giảng dạy và đánh giá, để người học có thể phát triển kỹ năng tương lai, làm chủ và dẫn dắt AI có trách nhiệm thay vì thụ động tiếp nhận công nghệ. Ngày 8-9/10, tại Hà Nội, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số cùng Triển lãm Giáo dục và Công nghệ giáo dục, quy tụ hơn 800 đại biểu từ 40 quốc gia và vùng lãnh thổ. Đây không phải một sự kiện thuần túy trình diễn công nghệ, mà là cuộc tranh luận về tương lai của giáo dục kỷ nguyên AI: chúng ta sẽ đào tạo thế hệ biết bấm nút hay thế hệ biết đặt câu hỏi, thiết kế và kiểm soát công nghệ.
Từ truyền thụ kiến thức sang phát triển kỹ năng tương lai
Thông điệp rõ nhất của hội nghị là: nếu vẫn giữ cách dạy truyền thống, giáo dục sẽ bị AI bỏ lại phía sau. Trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang mở ra một cuộc chuyển mình lớn, từ cách dạy, cách học đến phát triển kỹ năng cho tương lai. Điều này buộc hệ thống phải chuyển đổi chương trình học: giảm tải nhồi nhét kiến thức tĩnh, tăng dung lượng cho tư duy phản biện, sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề, hợp tác cùng máy. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, người học cần năng lực tự học, tư duy độc lập, phản biện và khả năng làm việc cùng AI. Nếu bài kiểm tra vẫn chỉ đòi hỏi ghi nhớ, trong khi máy trả lời nhanh hơn và rẻ hơn con người, thì trường học đang đào tạo ra kỹ năng hết hạn. Chuyển đổi ở đây không phải thêm vài tiết STEM, mà là đặt câu hỏi lại về giá trị cốt lõi của giáo dục trong kỷ nguyên AI.
Làm chủ công nghệ và dẫn dắt AI có trách nhiệm
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận hiện nay là Việt Nam không nói về việc "dùng AI cho nhiều", mà nhấn mạnh "AI có trách nhiệm". Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu bốn ưu tiên, trong đó có đổi mới quản trị, thúc đẩy ứng dụng AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm. Ông khẳng định mục tiêu không phải để AI “suy nghĩ thay” con người, mà để con người học tốt hơn, sáng tạo hơn và tạo ra giá trị cao hơn.Ở một hướng tiếp cận rộng hơn, phát biểu tại Triển lãm, Bộ trưởng cho rằng cả hệ thống giáo dục phải chuyển đổi để từng bước làm chủ công nghệ, sử dụng và dẫn dắt phát triển AI an toàn, có trách nhiệm và vì sự phát triển của con người. Đây là ranh giới quan trọng: nếu trường học chỉ dạy học sinh cách dùng công cụ, chúng ta sẽ có những "người vận hành" phụ thuộc; nếu dạy các em hiểu dữ liệu, thuật toán, đạo đức và hệ quả xã hội, chúng ta có những "người kiến tạo" đứng ở phía điều khiển.
Triển lãm công nghệ giáo dục: nơi công nghệ phải chứng minh giá trị
Trong hai ngày 8-9/10 tại Hà Nội, Triển lãm Giáo dục và Công nghệ giáo dục diễn ra với hơn 70 gian hàng, giới thiệu các giải pháp AI, nền tảng học tập số, cá nhân hóa giáo dục, STEM, dữ liệu giáo dục và công cụ hỗ trợ giáo viên, nhà trường, người học. Về mặt hình thức, đây là bức tranh đầy màu sắc của công nghệ giáo dục. Nhưng nếu dừng ở lớp kính trình diễn, chuyển đổi số sẽ chỉ là khẩu hiệu. Theo phát biểu tại triển lãm, giá trị của công nghệ giáo dục cần được thể hiện bằng sự tiến bộ của người học, sự phát triển nghề nghiệp và hiệu quả công việc của nhà giáo, năng lực đổi mới của nhà trường, cùng những cơ hội học tập được mở rộng công bằng hơn. Nói cách khác, mỗi phần mềm, mỗi nền tảng phải trả lời: nó giúp giáo viên giảm thời gian việc giấy tờ hay không, giúp học sinh học sâu hơn, cá nhân hóa hơn hay không. Nếu câu trả lời mơ hồ, đó chưa phải là công nghệ giáo dục mà giáo dục kỷ nguyên AI cần.
Hợp tác quốc tế và bước đi tiếp theo: biến ý tưởng thành thay đổi trong lớp học
Điểm sáng của quá trình này là Việt Nam không đi một mình. Đại diện châu Âu nhấn mạnh mong muốn đưa thế mạnh về giáo dục, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo vào các quan hệ đối tác thực chất với Việt Nam, với các chương trình như Erasmus+ đã tạo hơn 6.800 lượt trao đổi sinh viên và cán bộ, cùng gần 100 dự án nâng cao năng lực kể từ năm 2021. Tuy nhiên, hợp tác sẽ vô nghĩa nếu dừng ở văn bản. Theo định hướng sau sự kiện, những ý tưởng hôm nay phải trở thành chương trình nghiên cứu chung, giải pháp được thử nghiệm tại nhà trường, mô hình hiệu quả được chia sẻ và nhân rộng. Thước đo thành công không nằm ở số lượng phiên thảo luận, mà ở số lớp học thay đổi cách đánh giá, số giáo viên được đào tạo năng lực số, số học sinh được tiếp cận chương trình rèn kỹ năng tương lai. Nếu không, câu chuyện “giáo dục kỷ nguyên AI” sẽ chỉ là một cuộc hội nghị khác được ghi chép rồi cất vào ngăn tủ.
