Hỗ trợ tâm lý học sinh: năng lực mới bắt buộc của giáo viên
Hỗ trợ tâm lý học sinh trong trường học hiện đại là tổng hợp các hoạt động nhận diện sớm bất ổn cảm xúc, tư vấn cá nhân, can thiệp khi có nguy cơ bạo lực hoặc tự hại, và phối hợp giữa nhà trường, gia đình, xã hội để bảo vệ sức khỏe tâm thần học sinh một cách toàn diện, liên tục và có trách nhiệm. Trước áp lực học tập, mạng xã hội và những biến đổi gia đình, nếu giáo viên chỉ dừng lại ở nhiệm vụ truyền đạt kiến thức thì trường học khó còn là nơi an toàn. Việc hơn 700 giáo viên, Ban Giám hiệu và cán bộ tư vấn tham gia chương trình tập huấn truyền thông, tư vấn và hỗ trợ tâm lý học sinh cho thấy hệ thống giáo dục đang buộc phải thay đổi. Đây không phải một hoạt động phụ, mà là bước chuyển quan trọng để trường phổ thông chấp nhận vai trò mới: bảo vệ sức khỏe tâm thần học sinh bên cạnh thành tích học tập.
Chương trình tập huấn: từ phòng ngừa bạo lực đến sức khỏe tâm thần
Điểm đáng giá của chương trình tập huấn giáo viên tư vấn lần này là nội dung được thiết kế xoay quanh chuỗi phòng ngừa – phát hiện – can thiệp – xử lý, thay vì chỉ tập trung giải quyết sự cố khi đã quá muộn. Hơn 700 thầy cô từ các trường THPT trên địa bàn TP.HCM được cập nhật kiến thức về truyền thông giáo dục, nhận diện và phòng ngừa bạo lực học đường, tư vấn tâm lý, hướng nghiệp và hỗ trợ học sinh trước những vấn đề ngày càng phức tạp. Theo một phát biểu trong chương trình, “hơn 700 thầy cô là Ban Giám Hiệu, giáo viên phụ trách công tác tư vấn học đường và công tác xã hội tại các trường THPT địa bàn TP.HCM được cập nhật kiến thức, kỹ năng về truyền thông giáo dục, nhận diện và phòng ngừa bạo lực học đường, tư vấn tâm lý, hướng nghiệp và hỗ trợ học sinh”. Khi nội dung tập huấn chạm tới cả kỹ năng tư vấn trường học, kỹ năng sống và phối hợp nhà trường – gia đình – xã hội, đó là tín hiệu cho thấy sức khỏe tâm thần học sinh đã được nhìn nhận như một trụ cột của chất lượng giáo dục chứ không còn là vấn đề riêng lẻ.
Vì sao phải hành động ngay: bạo lực học đường là phần nổi của tảng băng
Các chia sẻ tại buổi tập huấn chỉ ra điều mà nhiều giáo viên quan sát hằng ngày: bạo lực học đường không phải hiện tượng nhất thời hay lỗi của vài học sinh cá biệt, mà là kết quả đan xen của tâm lý lứa tuổi, môi trường gia đình, văn hóa nhà trường và những biến đổi xã hội dưới ảnh hưởng của mạng xã hội. Bạo lực thể chất, tinh thần hay trên mạng có thể dẫn đến rối loạn lo âu, trầm cảm, giảm lòng tự trọng, thu mình né tránh xã hội, sa sút học tập và thậm chí ý tưởng tự hại. Nếu các trường chỉ phản ứng khi clip bạo lực lan truyền, nghĩa là đã bỏ qua giai đoạn vàng để bảo vệ sức khỏe tâm thần học sinh. Điểm tiến bộ của chương trình nằm ở cách nhìn toàn cảnh: mỗi vụ việc phải được xem xét từ ba nhóm chủ thể – người gây ra, nạn nhân và những em chứng kiến – vì thái độ cổ vũ, thờ ơ hay lên tiếng bảo vệ đều có thể làm tình hình tốt lên hoặc xấu đi.
Kỹ năng tư vấn trường học: từ lý thuyết tập huấn đến thực hành trong lớp
Điều quan trọng là chương trình không dừng lại ở cảnh báo, mà tập trung trang bị kỹ năng tư vấn trường học cụ thể cho giáo viên và cán bộ quản lý. Nội dung gồm xây dựng và phổ biến quy tắc ứng xử có sự tham gia của học sinh, phụ huynh; tổ chức hoạt động kỹ năng sống, quản lý cảm xúc; tăng giám sát tại khu vực có nguy cơ và thiết lập kênh để học sinh phản ánh khi gặp vấn đề. Song song đó là các chuyên đề về hỗ trợ tâm lý học sinh, định hướng nghề nghiệp và cách tiếp cận học sinh dựa trên nguyên tắc tôn trọng, bảo mật, không kỳ thị, không làm gia tăng tổn thương khi phát hiện dấu hiệu bắt nạt, xung đột hoặc tự gây tổn hại. Theo mô tả từ phía ban tổ chức, chương trình tập huấn giáo viên tư vấn được xây dựng xoay quanh các tình huống thực tế mà giáo viên có thể gặp trong quá trình đồng hành cùng học sinh. Khi giáo viên có thêm công cụ để nhận diện sớm và kết nối hỗ trợ kịp thời, kiến thức tập huấn mới có cơ hội bước ra khỏi hội trường để trở thành thay đổi cụ thể trong lớp học.
Từ 2 lớp tập huấn đến văn hóa trường học biết quan tâm
Chương trình do một trường đại học phối hợp với Sở GD&ĐT TP.HCM tổ chức với hai lớp tập huấn, mỗi lớp khoảng 350 giáo viên, diễn ra tại hội trường chuyên biệt. Đây là khởi đầu đáng kể, nhưng không nên là điểm kết thúc. Sức khỏe tâm thần học sinh chỉ thực sự được bảo vệ khi các trường biến tinh thần tập huấn thành kế hoạch dài hơi: rà soát toàn diện an toàn trường học, xác định khu vực và thời điểm dễ phát sinh sự cố, duy trì hoạt động tư vấn thường xuyên và đánh giá lại văn hóa ứng xử trong nhà trường. Khi đội ngũ giáo viên được bồi dưỡng định kỳ về hỗ trợ tâm lý học sinh, khi mỗi lớp học có một người lớn biết lắng nghe và không kỳ thị, trường học sẽ chuyển từ "nơi dạy chữ" thành cộng đồng biết quan tâm. Nếu bỏ lỡ cơ hội này, chúng ta chấp nhận để thế hệ trẻ lớn lên trong các lớp học đầy áp lực mà thiếu người hướng dẫn cách đối diện cảm xúc. Ngược lại, nếu tiếp tục mở rộng và làm sâu các chương trình tập huấn giáo viên tư vấn, đó sẽ là một trong những khoản đầu tư hiếm hoi vừa nhân văn, vừa có tác động lâu dài tới chất lượng nguồn nhân lực.
