Quy hoạch 267 ha vẫn đang được lấy ý kiến
Tổ hợp ga Ngọc Hồi là khu đầu mối đường sắt đa phương thức được nghiên cứu tại phía Nam Hà Nội, kết hợp nhà ga, kết nối các tuyến vận tải và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng trên tổng diện tích khoảng 267 ha. Sở Xây dựng Hà Nội vừa đề nghị Cục Đường sắt Việt Nam, Tập đoàn Đường sắt Việt Nam cùng các đơn vị liên quan góp ý hồ sơ quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Đây là bước nghiên cứu, không phải quyết định phê duyệt cuối cùng: phương án vẫn đang được lấy ý kiến. Khu ga dự kiến chiếm 152,2 ha, còn 114,9 ha dành cho đô thị TOD, với quy mô dân số khoảng 56.720 người. Quy mô này cho thấy ga không được tính như một điểm dừng độc lập. Tham vọng là tổ chức một cửa ngõ giao thông mới, nơi kết nối liên vùng đi cùng với nhu cầu đi lại và dịch vụ của đô thị phía Nam.
Kết nối nhiều tuyến chỉ có ý nghĩa khi trung chuyển thuận tiện
Theo định hướng, ga Ngọc Hồi sẽ kết nối đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, đường sắt quốc gia và năm tuyến metro số 1, 3, 6, 12, 13. Với tuyến tốc độ cao, ga được nghiên cứu làm điểm đầu, đồng thời bố trí hạng mục phục vụ vận hành, bảo dưỡng và liên thông với mạng đường sắt hiện hữu. Đây là cấu hình có thể giúp hành khách chuyển từ chuyến đi liên tỉnh sang metro mà không phải dựa hoàn toàn vào xe cá nhân. Tuy nhiên, số tuyến trên bản đồ chưa bảo đảm việc đi lại thuận lợi: lối chuyển tuyến, khoảng cách đi bộ, thông tin chuyến và tổ chức đón trả khách mới quyết định trải nghiệm thực tế. Phương án còn tính đến kết nối quốc lộ 1, Vành đai 3,5, Vành đai 4 và cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, cùng quảng trường, bãi đỗ xe và không gian đi bộ. Quy hoạch metro Hà Nội vì thế cần được nhìn như một mạng lưới trung chuyển, không phải danh sách tuyến riêng lẻ.
Dự báo tư vấn nêu 34 triệu lượt khách đường sắt tốc độ cao vào năm 2040 và 62 triệu lượt năm 2050; đường sắt quốc gia có thể phục vụ 19,4 triệu lượt khách năm 2050, còn năm tuyến metro được dự báo đáp ứng khoảng 247.500 lượt mỗi ngày. Những con số này cho thấy áp lực tổ chức giao thông sẽ lớn, nhưng chúng là dự báo chứ không phải lượng khách đã được bảo đảm.
TOD gắn nhà ga với đô thị, nhưng đặt ra bài toán thực thi
Trong gần 115 ha TOD, khoảng 43 ha dự kiến dành cho chung cư và công trình hỗn hợp, với chiều cao tối đa 35 tầng; phần còn lại hướng tới thương mại, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và cây xanh. Cách bố trí này có thể đưa nhà ở và dịch vụ tới gần giao thông công cộng, giảm phụ thuộc vào những chuyến đi dài bằng ô tô. Nhưng TOD chỉ phát huy tác dụng nếu hạ tầng metro, đường đi bộ và dịch vụ thiết yếu được triển khai đồng bộ với nhà ở. Nếu công trình đến trước, khu vực có nguy cơ tăng dân số và nhu cầu đi lại trước khi năng lực vận tải sẵn sàng.
Tổ hợp còn được định hướng kết nối với Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội do Vinhomes phát triển, qua đó phục vụ cả cư dân lẫn người đến các sự kiện văn hóa, thể thao. Ngày 6/11, Vinhomes công bố điều chỉnh tổng vốn đầu tư dự kiến của dự án từ 925.651 tỷ đồng lên 1.225.011 tỷ đồng; mức vốn thực tế vẫn do cơ quan có thẩm quyền quyết định. Mối liên hệ này có thể tạo thêm nhu cầu đi lại, nhưng cũng khiến việc phối hợp tiến độ giữa ga, đô thị và các tuyến vận tải trở nên thiết yếu.
Từ bản vẽ đến đầu mối hoạt động còn nhiều việc phải làm
Thách thức không chỉ nằm ở số lượng công trình. Khoảng 40% diện tích nghiên cứu hiện là đất nông nghiệp và 27% là ao hồ, đầm; phương án triển khai cần tính kỹ nền đất yếu, tiêu thoát nước và giải phóng mặt bằng. Theo định hướng tổ chức thực hiện, UBND Hà Nội dự kiến phụ trách giải phóng mặt bằng và thủ tục đất đai, còn nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp dự án sẽ tổ chức đầu tư, quản lý, kinh doanh công trình. Phân công này cần đi kèm lộ trình rõ ràng, bởi một ga quy mô lớn không thể phát huy vai trò nếu đường kết nối, metro và các tiện ích đô thị bị chậm hoặc thiếu đồng bộ. Kết luận, tổ hợp ga Hà Nội tại Ngọc Hồi có tiềm năng định hình cửa ngõ giao thông phía Nam, nhưng hiện mới là quy hoạch đang được góp ý. Giá trị thực sẽ phụ thuộc vào khả năng biến kết nối trên giấy thành trung chuyển thuận tiện, hạ tầng đúng tiến độ và một đô thị sống được quanh nhà ga.
