Quy mô lớn, nhưng chưa phải phương án cuối
Tổ hợp ga Ngọc Hồi là phương án quy hoạch một đầu mối giao thông đa phương thức ở phía Nam Hà Nội, kết hợp nhà ga, hạ tầng đường sắt và khu đô thị định hướng giao thông công cộng trên cùng một khu đất. Hà Nội đang nghiên cứu quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 cho khu vực rộng khoảng 267 ha tại xã Ngọc Hồi. Sở Xây dựng Hà Nội vừa đề nghị Cục Đường sắt Việt Nam, Tập đoàn Đường sắt Việt Nam và các đơn vị liên quan góp ý hồ sơ quy hoạch. Đây là bước cần thiết để rà soát khả năng vận hành và kết nối, chứ chưa đồng nghĩa dự án đã được phê duyệt. Trong tổng diện tích nghiên cứu, khu chức năng nhà ga chiếm 152,2 ha; khu phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) rộng 114,9 ha, với dân số dự kiến khoảng 56.720 người. Con số 267 ha vì thế không chỉ nói về một nhà ga lớn, mà còn về một khu vực đô thị mới được tổ chức quanh giao thông.
Kết nối nhiều tuyến là lợi thế nếu chuyển tiếp thuận tiện
Tham vọng của quy hoạch đường sắt tại Ngọc Hồi nằm ở việc gom các hành trình dài và đi lại trong đô thị về một điểm trung chuyển. Phương án nghiên cứu tích hợp đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, đường sắt quốc gia và kết nối 5 tuyến metro: tuyến số 1, 3, 6, 12 và 13. Tổ hợp còn được định hướng liên thông với quốc lộ 1, Vành đai 3,5, Vành đai 4 và cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ. Nếu các tuyến thực sự gặp nhau thuận tiện, hành khách có thể giảm phụ thuộc vào xe cá nhân khi đi giữa trung tâm, các tỉnh và khu vực phía Nam thành phố. Nhưng số tuyến trên bản vẽ chưa bảo đảm trải nghiệm liền mạch: vị trí sân ga, lối đi bộ, thời gian chuyển tuyến và kết nối xe buýt sẽ quyết định giá trị thực tế của đầu mối.
Bố trí phân tầng được nghiên cứu để hỗ trợ chuyển tiếp giữa các loại hình: khu metro dự kiến ở tầng hầm, các không gian công cộng nối quảng trường Đông – Tây ở mặt đất, còn sân ga đường sắt quốc gia và tốc độ cao nằm ở tầng trên. Phương án cũng tính đến quảng trường, bãi đỗ xe, điểm đón trả khách và không gian đi bộ. Năm tuyến đường sắt đô thị được dự báo có thể phục vụ khoảng 247.500 lượt khách mỗi ngày. Quy mô ấy khiến tổ chức dòng người và lối tiếp cận không phải phần phụ; nếu làm kém, chính điểm trung chuyển đông khách sẽ trở thành nút thắt.
Nhu cầu lớn đặt áp lực lên vận hành và hạ tầng
Dự báo hành khách cho thấy vì sao ga Ngọc Hồi được tính như một đầu mối quy mô vùng, thay vì chỉ là ga phục vụ địa phương. Đơn vị tư vấn ước tính đường sắt tốc độ cao có thể đạt khoảng 34 triệu lượt khách vào năm 2040 và 62 triệu lượt vào năm 2050; đường sắt quốc gia dự kiến phục vụ 19,4 triệu lượt vào năm 2050. Đây là các con số dự báo, không phải lưu lượng đã được bảo đảm. Chúng chỉ có ý nghĩa khi đi kèm năng lực khai thác, lịch tàu phù hợp và mạng lưới tiếp cận đủ tốt. Khu TOD gần 115 ha cũng làm tăng yêu cầu phối hợp: khoảng 43 ha được dự kiến dành cho chung cư và công trình hỗn hợp, chiều cao tối đa 35 tầng; các chức năng khác gồm thương mại, giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao và cây xanh.
Với người đi lại, lợi ích dễ thấy nhất sẽ là có thêm lựa chọn chuyển giữa tàu liên tỉnh, metro và giao thông đường bộ tại một điểm, cùng các khu đón trả khách và bãi đỗ. Tuy nhiên, quy hoạch khu ga cũng phải tính đến công trình kỹ thuật, đường sắt chờ, bảo dưỡng và thoát nước. Hiện trạng khu vực có đất nông nghiệp, ao hồ và vùng thấp, nên nền đất yếu cùng yêu cầu tiêu thoát nước là những bài toán cần giải quyết trong các bước tiếp theo. Một tổ hợp lớn chỉ hữu ích nếu hạ tầng phụ trợ vận hành đồng bộ; nếu không, lợi thế kết nối có thể bị triệt tiêu bởi ùn tắc ở cửa ga hoặc gián đoạn trong khai thác.
Việc cần làm tiếp theo là biến định hướng thành phương án khả thi
Tổ hợp ga Ngọc Hồi còn được nghiên cứu kết nối với Khu đô thị thể thao quốc tế Hà Nội, qua đó có thể phục vụ nhu cầu đi lại của cư dân và khách đến các sự kiện thể thao, văn hóa. Đây là lý do dự án có thể tạo ảnh hưởng vượt ra ngoài phạm vi nhà ga: giao thông sẽ định hình cách phát triển khu vực phía Nam, còn đô thị mới lại làm tăng nhu cầu đi tàu. Nhưng mối liên hệ ấy cũng cần được đánh giá thận trọng, tránh để kỳ vọng phát triển đô thị đi trước khả năng cung cấp giao thông công cộng.
Ở thời điểm hiện tại, hồ sơ quy hoạch chi tiết 1/500 vẫn đang được lấy ý kiến và chưa phải phương án phê duyệt chính thức. Theo phương án tổ chức thực hiện được nêu trong hồ sơ, UBND thành phố dự kiến đảm nhận giải phóng mặt bằng và thủ tục đất đai; nhà đầu tư hoặc doanh nghiệp dự án sẽ tổ chức đầu tư, quản lý và kinh doanh công trình. Vì vậy, những thông tin về quy mô, cách phân tầng hay năng lực phục vụ nên được hiểu là nội dung đang nghiên cứu, không phải cam kết tiến độ hay cấu hình cuối cùng. Kết luận quan trọng nhất lúc này: Ngọc Hồi có tiềm năng trở thành cửa ngõ đường sắt lớn của Hà Nội, nhưng chất lượng kết nối và tính khả thi sẽ phụ thuộc vào việc các cơ quan hoàn thiện phương án trước khi quy hoạch được quyết định.
