AI hữu ích khi giải quyết đúng việc
AI trong giáo dục là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ giảng dạy, quản lý dữ liệu và hoạt động đào tạo, chứ không phải thay thế vai trò chuyên môn của nhà giáo. Tại hội thảo ở Đại học Lạc Hồng, đại biểu trao đổi về cách dùng AI trong dạy học, khai thác thông tin, quản lý dữ liệu và nâng cao hiệu quả hành chính tại các cơ sở giáo dục. Đây là hướng đi đáng quan tâm, nhưng giá trị không nằm ở việc có thêm một công cụ mới: nó nằm ở khả năng giúp giảng viên và cán bộ xử lý công việc tốt hơn mà vẫn giữ được phán đoán chuyên môn. Hiệu trưởng Lâm Thành Hiển cho biết trường đã xây dựng hệ thống dữ liệu nội bộ nhiều năm và phát triển ứng dụng AI cho quản lý, đào tạo; riêng giải pháp về kết quả học tập đã được chuyển giao cho tám trường đại học. Kinh nghiệm này gợi ý rằng nền tảng dữ liệu và chia sẻ thực tiễn cần đi trước việc triển khai rời rạc.
Từ lớp học đến điều hành cấp cơ sở
Nếu trường học tập trung vào dạy, học và quản trị đào tạo, Lai Châu đang xem xét AI quản lý cơ sở theo hướng khai thác dữ liệu hình ảnh và văn bản để hỗ trợ công việc hằng ngày. Mô hình được đề xuất gồm Trung tâm tri thức hình ảnh, giám sát thông minh và tri thức hóa văn bản lưu trữ, nhằm cải thiện việc theo dõi tình hình, tra cứu, tổng hợp thông tin và hỗ trợ ra quyết định. Phân tích hình ảnh có thể giúp tìm kiếm, truy xuất dữ liệu camera, phát hiện tình huống bất thường và phát cảnh báo; với văn bản lưu trữ, AI có thể hỗ trợ cán bộ tìm tài liệu theo nhiệm vụ, theo dõi tiến độ và lập báo cáo. Đây là lợi ích cụ thể, song tự động hóa không đồng nghĩa với quyết định đúng: cơ quan sử dụng vẫn phải kiểm tra kết quả, xác định quy trình phản hồi và chịu trách nhiệm khi hành động dựa trên cảnh báo.
Chủ quyền dữ liệu là điều kiện, không phải phần bổ sung
Dữ liệu giáo dục và dữ liệu quản lý công đều có thể chứa thông tin cá nhân, nội dung nghiệp vụ hoặc tài liệu cần bảo vệ. Vì vậy, chủ quyền dữ liệu và an toàn thông tin phải được tính ngay từ khâu chọn công nghệ, không thể để thành việc xử lý sau khi hệ thống đã vận hành. Tại một hội thảo về ứng dụng AI trong các cơ sở đào tạo công an, Trung tướng Phan Xuân Tuy nhấn mạnh việc ứng dụng phải đi cùng bảo vệ bí mật nhà nước, bảo đảm an ninh, an toàn thông tin và kiểm soát quá trình khai thác, xử lý dữ liệu. Ở Lai Châu, yêu cầu được cụ thể hóa qua bảo vệ dữ liệu cá nhân, phân quyền truy cập và xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị. Nếu thiếu các giới hạn đó, hệ thống càng kết nối nhiều dữ liệu thì rủi ro lộ lọt và sử dụng sai mục đích càng lớn. Quản trị dữ liệu vì thế là một phần của thiết kế AI, không phải thủ tục phụ.
Triển khai theo nhu cầu, đo bằng kết quả
Các hội thảo cùng cho thấy cơ hội của AI mở rộng từ dạy học và nghiên cứu đến điều hành, nhưng điều kiện triển khai mới quyết định công nghệ có tạo ra ích lợi hay không. Hiệu quả phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, kỹ năng người dùng, hạ tầng và cơ chế kiểm soát rủi ro; giải pháp cũng cần phù hợp mục tiêu chuyên môn và khả năng kết nối với hệ thống hiện có. Bởi vậy, lựa chọn khôn ngoan không phải mua hoặc xây hệ thống lớn nhất, mà là bắt đầu từ vấn đề rõ ràng, tận dụng dữ liệu sẵn có, thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát và đánh giá tác động đến người dùng. Sau hội thảo, Lai Châu dự kiến tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, đề xuất giải pháp và xác định lộ trình triển khai thực tế. Một hội thảo về các cơ sở đào tạo công an cũng dự kiến hoàn thiện báo cáo và kiến nghị để lãnh đạo xem xét, chỉ đạo thống nhất.
Kết luận: AI có thể giảm thời gian tìm kiếm, hỗ trợ giảng dạy và cải thiện chất lượng tham mưu, nhưng không tự bảo đảm những kết quả ấy. Giá trị bền vững đòi hỏi dữ liệu đáng tin, nhân lực đủ năng lực, phân quyền minh bạch và trách nhiệm rõ ràng. Trường học và bộ máy cơ sở nên xem bảo vệ dữ liệu là nền móng của đổi mới, đồng thời chỉ mở rộng mô hình khi hiệu quả thực tế đã được chứng minh.
