Tiến độ không thể tách rời trách nhiệm
Trường nội trú biên giới là cơ sở giáo dục kết hợp dạy học với nơi ăn ở cho học sinh vùng xa, nơi điều kiện đi lại khiến việc đến trường mỗi ngày trở thành trở ngại. Vì vậy, xây trường vùng biên không chỉ là hoàn thành công trình mà còn phải bảo đảm học sinh được học tập, sinh hoạt an toàn và đầy đủ.
Ngày 21-10, UBND tỉnh Quảng Ngãi phê bình Ban Quản lý dự án đầu tư Tây Quảng Ngãi cùng các nhà thầu vì chậm hoàn thành bốn trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học – THCS giai đoạn một. Nghịch lý đáng chú ý là cả bốn trường tại Dục Nông, Sa Loong, Rờ Kơi và Mô Rai đã đón học sinh từ lễ khai giảng ngày 5-9, nhưng đến báo cáo ngày 15-10 vẫn còn nhiều hạng mục dang dở.
Tỉnh yêu cầu kiểm điểm tập thể, cá nhân phụ trách, làm rõ nguyên nhân chậm ở từng hạng mục, việc thực hiện cam kết và khâu giám sát nhà thầu; báo cáo kết quả, biện pháp xử lý cùng tiến độ cụ thể phải được gửi trước ngày 25-10. Cách tiếp cận này có lý: khi trường đã vận hành, chậm hoàn thiện không còn là chuyện riêng của công trường mà tác động trực tiếp đến điều kiện học tập, ăn ở và an toàn của học sinh.
Tuyên Quang chọn tháo gỡ để giữ kế hoạch
Trong khi Quảng Ngãi tập trung truy trách nhiệm sau khi trễ hạn, Tuyên Quang đặt trọng tâm vào phối hợp và xử lý khó khăn để giữ kế hoạch cho 17 trường nội trú tại các xã biên giới. Ngày 26-10, Bí thư Tỉnh ủy Hầu A Lềnh kiểm tra công trình Trường Phổ thông nội trú tiểu học và THCS Bạch Đích, đồng thời yêu cầu các đơn vị duy trì trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ và kịp thời tháo gỡ vướng mắc.
Bạch Đích có diện tích hơn 5 héc-ta, dự kiến phục vụ hơn 1.000 học sinh với 31 phòng học cùng nhà đa năng, sân thể thao, khu nội trú và nhà bếp. Quy mô ấy cho thấy trường liên cấp có thể cải thiện đồng thời việc học và sinh hoạt, nhưng cũng đòi hỏi công trình hoàn thiện đồng bộ chứ không chỉ đủ phòng đứng lớp. Địa hình, địa chất phức tạp và thiếu lao động lành nghề đang gây khó cho quá trình triển khai.
Kế hoạch chia 17 trường thành hai giai đoạn: sáu trường giai đoạn một dự kiến hoàn thành, đón học sinh trước ngày 30-11-2026; 11 trường giai đoạn hai dự kiến xong trước ngày 30-6-2027. Đây là những mốc sát nhau, nên tháo gỡ vướng mắc phải đi kèm theo dõi chất lượng, an toàn lao động và vệ sinh môi trường. Nếu chỉ chạy theo lịch bàn giao, mục tiêu cải thiện điều kiện học tập sẽ khó trọn vẹn.
Lào Cai chạy đua với mặt bằng và giá vật liệu
Ở Lào Cai, áp lực tiến độ đến từ những trở ngại rất cụ thể: giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng tăng, trong khi mặt bằng và thủ tục điều chỉnh dự án còn vướng. Các đơn vị thi công bốn trường phổ thông nội trú liên cấp đang huy động nhân lực, máy móc để đưa công trình vào sử dụng trước năm học 2027–2028. Khác với trường hợp Quảng Ngãi, trọng tâm ở đây là xử lý nút thắt trong lúc công trường vẫn phải tiến lên.
Tại Bản Lầu, công trình có tổng mức đầu tư 230 tỷ đồng. Nhà thầu cho biết biến động nhiên liệu làm tăng chi phí vận hành máy móc và đẩy giá một số vật liệu lên, trong khi đơn giá nhân công, vật liệu cập nhật chưa theo kịp diễn biến thị trường. Để hạn chế ảnh hưởng, đơn vị thi công ứng vốn, đặt mua trước một số vật liệu thiết yếu và triển khai trước các hạng mục đủ điều kiện.
Lời hứa bàn giao đúng hạn là cần thiết, nhưng không thể thay thế việc gỡ mặt bằng, xử lý thủ tục và kiểm soát chất lượng. Tiến độ xây trường chỉ đáng tin khi phản ánh khối lượng hoàn thành thực tế, không phải sức ép thúc công nhân làm nhanh bằng mọi giá. Với các trường dự kiến phục vụ học sinh từ năm học 2027–2028, địa phương cần công khai các mốc thi công và những vướng mắc còn tồn tại để có thể kiểm tra đến cùng.
Đích đến phải là trường học vận hành tốt
Ba địa phương cho thấy ba khâu cần nối liền trong công cuộc xây trường vùng biên: Quảng Ngãi yêu cầu xác định trách nhiệm khi công trình trễ hạn; Tuyên Quang huy động phối hợp để bảo vệ kế hoạch; Lào Cai tìm cách vượt khó về mặt bằng và vật liệu. Không cách làm nào đủ nếu đứng riêng: tháo gỡ mà thiếu giám sát có thể làm mờ trách nhiệm, còn quy trách nhiệm mà không xử lý nút thắt sẽ khó giúp công trường chuyển động.
Đối tượng chịu tác động sau cùng là học sinh. Hạng mục phụ trợ chưa xong có thể làm điều kiện nội trú thiếu đồng bộ; thi công kéo dài có thể ảnh hưởng sinh hoạt và hoạt động dạy học. Bởi vậy, mỗi dự án cần được theo dõi đồng thời về mốc tiến độ, chất lượng công trình, an toàn tại công trường và khả năng đáp ứng nhu cầu học tập, ăn ở.
Kết luận không nên dừng ở lễ khởi công hay ngày khai giảng. Một trường nội trú biên giới chỉ hoàn thành đúng nghĩa khi công trình an toàn, các hạng mục thiết yếu đã vận hành và học sinh có điều kiện học tập, sinh hoạt phù hợp. Muốn đạt điều đó, địa phương cần vừa gỡ vướng kịp thời, vừa công khai tiến độ và xử lý rõ trách nhiệm khi cam kết không được thực hiện.
