Chính phủ tuyên chiến với gian lận thi cử và văn hóa áp lực điểm số

Từ điểm số đến liêm chính: cuộc đổi hướng bắt buộc của giáo dục

Cuộc tuyên chiến của Chính phủ với gian lận thi cử là nỗ lực cải cách giáo dục nhằm biến trường học từ nơi chạy theo áp lực điểm số thành môi trường đề cao liêm chính, ý thức pháp luật và đánh giá học sinh trên năng lực thực. Sự thay đổi này không chỉ nhắm tới các kỳ thi, mà còn đòi hỏi đổi mới cách dạy, cách học và cách kiểm tra để xóa bỏ văn hóa thành tích hời hợt đã ăn sâu trong hệ thống. Thủ tướng Lê Minh Hưng đặt vấn đề rất rõ: nếu giáo dục tiếp tục phụ thuộc vào điểm số và thi cử như thước đo duy nhất, mọi giải pháp sẽ chỉ là “tô màu” cho những con số đẹp chứ không phải chất lượng thật. Đây là thông điệp mang tính định hướng, nhưng cũng là lời cảnh báo cho cả ngành giáo dục lẫn xã hội.

Gian lận thi cử: không còn được bao biện bằng ‘bệnh thành tích’

Điểm mới quan trọng trong chỉ đạo lần này là việc Chính phủ thẳng thắn coi gian lận thi cử là vấn đề ý thức pháp luật, chứ không chỉ là hệ quả của bệnh thành tích. Khi giáo viên vào phòng thi nhắc bài cho học sinh, đó không còn là “chiều phụ huynh” hay “giữ thành tích lớp”, mà là hành vi vi phạm pháp luật, phá vỡ nền tảng công bằng của cả hệ thống đánh giá học sinh. Theo VnExpress, sau khi thi lại tại một trường chuyên, điểm trung bình các môn giảm từ 0,2 đến 3,76 điểm, cho thấy sự chênh lệch lớn giữa điểm số gian lận và năng lực thật. Điều đáng nói là nếu chúng ta tiếp tục gọi đó là bệnh thành tích, vô hình trung đang làm nhẹ đi trách nhiệm pháp lý của người lớn trong nhà trường. Chính phủ chọn cách gọi đúng tên để buộc hệ thống phải chịu trách nhiệm.

Giáo viên: từ người truyền đạt kiến thức thành người xây nền đạo đức và ý thức pháp luật

Khi gian lận thi cử được đặt trong khung ý thức pháp luật, vai trò của giáo viên buộc phải thay đổi. Thủ tướng nhấn mạnh: “Các thầy cô dạy học sinh thì điều đầu tiên phải là đạo đức, ý thức tuân thủ pháp luật; thượng tôn pháp luật phải đặt lên hàng đầu”. Điều này nghĩa là dạy đúng kiến thức mà lại tiếp tay gian lận không còn là “phản ánh mặt trái của áp lực điểm số”, mà là phản bội chức năng giáo dục đạo đức. Giáo viên phải trở thành người thiết lập chuẩn mực, qua từng bài kiểm tra và từng cách cho điểm, cho học sinh thấy trung thực quan trọng hơn thành tích. Nếu giáo viên tiếp tục được đánh giá chủ yếu bằng tỷ lệ đỗ, điểm cao, thì họ sẽ khó thoát khỏi vòng xoáy áp lực điểm số. Cải cách giáo dục vì thế phải chạm tới cách đánh giá giáo viên lẫn đánh giá học sinh.

Đổi mới kiểm tra, đánh giá để phá vỡ văn hóa chạy điểm

Chính phủ yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá học sinh như một trọng tâm của cải cách giáo dục. Cuộc chiến chống gian lận thi cử sẽ chỉ dừng ở xử lý vụ việc nếu cấu trúc thi cử vẫn dựa trên vài kỳ thi quyết định tương lai học sinh, và nhà trường vẫn bị xếp hạng bằng điểm trung bình. Muốn thoát khỏi áp lực điểm số, hệ thống cần chuyển từ đánh giá một lần, nặng nề, sang đánh giá quá trình, đa chiều, gắn với năng lực và phẩm chất. Việc chấm dứt các loại hồ sơ, sổ sách ngoài quy định cũng là tín hiệu rõ ràng: giáo viên phải được giải phóng khỏi thủ tục để tập trung vào dạy thật, đánh giá thật. Nếu cách kiểm tra vẫn thiên về mẹo làm bài và học thuộc, gian lận thi cử sẽ luôn có đất sống, bởi nó “ăn theo” một mô hình đánh giá dễ bị khai thác.

Chấn chỉnh lạm thu, dạy thêm và xây lại kỷ cương trường học

Gian lận thi cử không tồn tại riêng lẻ; nó là phần nổi của tảng băng gồm lạm thu, dạy thêm biến tướng, và một môi trường trường học nơi kỷ cương bị xói mòn. Khi phụ huynh phải gánh chi phí lớn và học sinh bị cuốn vào hệ sinh thái lớp thêm, thầy thêm, điểm thêm, thì áp lực điểm số trở thành “tiền tệ” trao đổi. Chính phủ đặt nhiệm vụ chấn chỉnh lạm thu, dạy thêm, học thêm cùng với chống gian lận thi cử là bước đi hợp lý: muốn nâng ý thức pháp luật, phải đồng thời siết lại các cơ chế khiến người ta sẵn sàng vi phạm. Khẩu hiệu “Thầy ra thầy – Trò ra trò” chỉ có ý nghĩa khi trường học là nơi công bằng, an toàn và minh bạch. Nếu chiến dịch này thành công, giáo dục Việt Nam sẽ dịch chuyển từ văn hóa “cứ điểm cao là tốt” sang văn hóa tôn trọng sự thật và pháp luật.