Chỉ thị 31 của Thủ tướng: Cú hích giảm áp lực thi cử và chống gian lận

Chỉ thị 31: Định nghĩa mới về một năm học "thành công"

Chỉ thị 31/CT-TTg là văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 5/8/2026, đặt mục tiêu chuyển quản lý giáo dục từ chạy theo chỉ tiêu lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp và thành tích phong trào sang phát triển năng lực thực chất của học sinh, giảm áp lực thi cử và tăng cường chống gian lận trong đánh giá, mở ra một năm học mới với trọng tâm là trung thực, chất lượng và sự phát triển toàn diện. Điểm đáng nói nhất của chỉ thị 31 năm học mới là tinh thần "dũng cảm nhìn vào sự thật". Nhiều năm qua, tỉ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông và tỉ lệ lên lớp ở nhiều địa phương suýt soát tuyệt đối, trong khi khoảng cách giữa điểm số và năng lực thực tế vẫn gây lo ngại. Việc đặt dấu chấm hết cho tư duy chạy theo con số là lựa chọn mang tính chính trị lẫn đạo đức. Ở cấp quản lý, Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương chuyển từ tư duy "quản lý giáo dục" sang "quản lý phát triển giáo dục", tập trung xử lý triệt để hạn chế và tiếp tục triển khai quyết liệt các nhiệm vụ đột phá trong cải cách giáo dục 2026-2027. Đây không phải chỉnh sửa kỹ thuật nhỏ, mà là thay đổi thước đo và mục tiêu của cả hệ thống.

Trị tận gốc bệnh thành tích để giảm áp lực thi cử

Nếu phải chọn một điểm mấu chốt của Chỉ thị 31, đó là tuyên bố không còn chạy theo tỉ lệ lên lớp và tỉ lệ tốt nghiệp như thước đo duy nhất. Thay đổi này là điều kiện tiên quyết để giảm áp lực thi cử, bởi thành tích không còn là chiếc roi vô hình treo trên đầu giáo viên, học sinh và phụ huynh. Trước đây, phía sau những con số báo cáo "đẹp" là áp lực chỉ tiêu thi đua và danh hiệu, kéo theo tô hồng học bạ, nương tay với lỗ hổng kiến thức và nhiều thỏa hiệp về chuyên môn. Nó khiến học sinh mất cơ hội nhìn đúng năng lực để phấn đấu, giáo viên bị buộc phải chiều theo hình thức, xã hội hoài nghi giá trị bằng cấp. Nói thẳng, bệnh thành tích đã làm méo mó ý nghĩa của học và thi. Khi chỉ tiêu thành tích bị gỡ bỏ, thi đua được trả về đúng bản chất là động lực tự nguyện, không còn là gánh nặng hành chính áp đặt. Học sinh có thể học để hiểu, không phải để đối phó; phụ huynh bớt bị cuốn vào vòng xoáy điểm số. Đây là nền tảng quan trọng để giảm áp lực thi cử một cách bền vững, chứ không chỉ giảm bằng khẩu hiệu.

Chống gian lận kỳ thi: Kỷ luật đi cùng công nghệ và minh bạch

Giảm áp lực thi cử không có nghĩa là buông lỏng kỷ luật. Ngược lại, Chỉ thị 31 nhấn mạnh loạt biện pháp mạnh mẽ để chống gian lận kỳ thi, nhất là kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông quốc gia. Thủ tướng yêu cầu cải cách công tác thanh tra, kiểm tra, đánh giá theo hướng thực chất, giảm áp lực nhưng tăng hiệu quả, xử lý nghiêm mọi vi phạm theo quy định. Một điểm then chốt là phối hợp giữa Bộ Công an, Bộ Giáo dục và các địa phương để xây dựng phương án quản lý việc sử dụng smartphone và mạng xã hội trong trường học, theo từng cấp học. Động thái này nhằm giảm rủi ro gian lận công nghệ cao trong phòng thi, đồng thời ngăn bạo lực học đường và kiểm soát nội dung độc hại ảnh hưởng đến học sinh. Theo chỉ đạo, địa phương phải rà soát và cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết, giảm gánh nặng thi cử nhưng vẫn giữ được độ nghiêm của những kỳ thi quan trọng, với trọng tâm là chống gian lận kỳ thi gắn với văn hóa trung thực trong toàn trường.

Từ điểm số sang đánh giá toàn diện và bảo đảm sách giáo khoa

Một thay đổi âm thầm nhưng quan trọng của Chỉ thị 31 là yêu cầu xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trong dạy học và kiểm tra đánh giá, thay thế cách đánh giá thiên về điểm số bằng đánh giá toàn diện năng lực. Khi việc học không bị quy toàn bộ về con số, học sinh có cơ hội được nhìn nhận qua thái độ, kỹ năng, năng lực vận dụng, không chỉ qua bài thi. Thủ tướng yêu cầu Bộ Giáo dục có giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng chạy theo thành tích trong dạy, học, kiểm tra, không đuổi theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp và bảo đảm đánh giá năng lực học sinh là "thực". Song song, việc triển khai bộ sách giáo khoa thống nhất trong giáo dục phổ thông và bảo đảm cung cấp đầy đủ trước ngày 15/8 cho toàn hệ thống được đặt thành nhiệm vụ bắt buộc. Cung ứng đủ sách giáo khoa đúng hạn nghe có vẻ kỹ thuật, nhưng đó là điều kiện tối thiểu để cải cách giáo dục 2026-2027 không bị chặn ngay từ cửa lớp. Không sách, mọi đổi mới chương trình, phương pháp chỉ nằm trên giấy.

Học sinh, phụ huynh phải thay đổi gì trong năm học mới?

Cải cách giáo dục 2026-2027 không thể thành công nếu học sinh và phụ huynh vẫn bám vào thước đo cũ. Chỉ thị 31 hướng đến giảm áp lực cho cả ba nhóm: học sinh, giáo viên và phụ huynh. Điều này chỉ xảy ra khi mỗi gia đình chấp nhận sự thật rằng kết quả trung thực quan trọng hơn bảng điểm hoàn hảo. Trong bối cảnh bệnh thành tích là gốc của lạm thu, dạy thêm ép buộc, chỉ thị yêu cầu minh bạch mọi khoản thu, công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm trái phép, và xử phạt nghiêm người đứng đầu nếu để xảy ra tình trạng này. Theo chỉ đạo, các địa phương cũng phải giảm bớt đội ngũ quản lý, tăng giáo viên đứng lớp, nhất là tại các trường đang tái cơ cấu. Với học sinh, lợi ích rõ nhất là không còn bị ép vào các giờ học đối phó, học thêm cưỡng ép để giữ thành tích; với phụ huynh, áp lực thi cử và điểm số được thay bằng câu hỏi thực chất: con mình học được gì, trưởng thành ra sao. Nếu không đổi góc nhìn, chúng ta sẽ kéo bệnh thành tích quay lại, bất chấp mọi chỉ thị trên giấy.