Đánh chặn UAV là bài toán về số lượng lẫn chi phí
Đánh chặn UAV là việc phát hiện, phân loại và tiêu diệt máy bay không người lái đang đe dọa một khu vực, bằng hỏa lực và phương tiện phù hợp với từng mục tiêu. Khi đối phương có thể tung ra nhiều UAV cùng lúc, phòng thủ không thể chỉ dựa vào những tên lửa đắt tiền: bầy đàn UAV biến khả năng duy trì nhịp đánh chặn thành vấn đề sống còn.
Ngày 26/10, Helsing của Đức giới thiệu Contra, hệ thống phòng không tự động dùng trí tuệ nhân tạo và hai loại tên lửa đánh chặn mới nhằm đối phó các cuộc tấn công UAV, tên lửa quy mô lớn. Động lực rất rõ: UAV tấn công ngày càng nhanh khiến thời gian phản ứng ngắn lại, còn việc tính toán quỹ đạo trở nên khó hơn, buộc hệ thống phòng thủ phải phản ứng nhanh và linh hoạt hơn. Helsing đang đặt cược vào tên lửa chống drone chi phí thấp và điều phối bằng phần mềm. Đó là hướng đi đáng chú ý, nhưng thông tin công bố chưa tự nó chứng minh hệ thống đã sẵn sàng trước một cuộc tập kích thực tế.
Contra ghép AI với hai kiểu tên lửa
Điểm đáng giá của Contra không chỉ nằm ở từng quả đạn, mà ở cách hệ thống hợp nhất dữ liệu cảm biến và vũ khí thành một bức tranh trên không, rồi phân bổ mục tiêu. Phần mềm Altra hỗ trợ nhận diện và tổ chức đánh chặn nhiều mục tiêu cùng lúc, trong khi con người vẫn giữ quyền quyết định giao chiến và ưu tiên mục tiêu. Với bầy đàn UAV, cách phối hợp này có thể quan trọng không kém tốc độ của tên lửa: nếu khâu chỉ huy bị quá tải, thêm hỏa lực cũng chưa chắc tạo được một lớp phòng thủ hiệu quả.
AD-1 Inferno dùng động cơ phản lực, có thể bay chờ, hoạt động theo đàn và tái công kích nếu lần đầu đánh trượt. AD-2 Ambush dùng động cơ nhiên liệu rắn, được thiết kế để lao tới nhanh và xử lý các mối đe dọa ở độ cao lớn hơn; cả hai nhận cập nhật đường bay từ radar mặt đất và có đầu dò radar cho giai đoạn cuối. Tuy nhiên, Helsing chưa công bố khách hàng hay lịch đưa hệ thống vào hoạt động trong thông tin ban đầu, và tình trạng thử nghiệm của tên lửa cũng chưa được làm rõ. Hệ thống hiện còn trong giai đoạn thử nghiệm, với mục tiêu thương mại hóa vào nửa cuối năm 2027.
Pháo thông minh có lợi thế trước UAV bay thấp
Tên lửa không phải câu trả lời duy nhất. Trước UAV tự sát bay thấp, pháo phòng không dùng đạn lập trình được là lựa chọn đáng cân nhắc vì tạo vùng mảnh đạn trên đường bay mục tiêu mà không cần dùng đến một tên lửa chuyên dụng cho từng lần khai hỏa. UAV bay sát địa hình, kích thước nhỏ và vật liệu ít phản xạ radar có thể chỉ bị phát hiện khi đã đến gần; trong hoàn cảnh ấy, một hệ thống pháo có cảm biến và điều khiển hỏa lực phù hợp đem lại lớp phòng thủ tầm gần có ý nghĩa.
Đạn AHEAD 35 mm là ví dụ: hệ thống đo khoảng cách và tốc độ mục tiêu để lập trình thời điểm nổ, sau đó phát tán các viên bi vonfram tạo thành vùng sát thương. Tổ hợp Oerlikon Revolver Gun Mk3 trong hệ thống Skynex được nhà sản xuất nêu có tốc độ bắn tới 1.000 phát mỗi phút và cự ly đánh chặn hiệu quả đến 4 km. Ưu thế của pháo là thích hợp làm lớp bảo vệ gần trước mục tiêu bay thấp; giới hạn là cự ly ngắn hơn và hiệu quả phụ thuộc vào phát hiện, theo dõi chính xác. Vì vậy, pháo thông minh nên bổ sung cho tên lửa, không thay thế toàn bộ mạng lưới phòng không.
Skapion gây chú ý, nhưng số liệu cần được kiểm chứng
Skapion, một công ty khởi nghiệp Mỹ, đã công bố hệ thống phòng không dạng robot được thiết kế để đánh chặn nhiều UAV đồng thời. Nhà sản xuất tuyên bố hệ thống có thể bắn hạ tối đa 100 UAV với xác suất 97% trong một cuộc tấn công quy mô lớn. Đây là con số gây chú ý, nhưng chính nguồn tin cũng lưu ý rằng tuyên bố chưa được xác nhận qua thử nghiệm chiến đấu thực tế. Vì thế, không nên xem nó như bằng chứng rằng một robot đơn lẻ đã giải quyết xong bài toán bầy đàn.
Theo mô tả, Skapion dựa trên kiến trúc “nhiều đấu nhiều”: AI kết hợp dữ liệu cảm biến, chọn mục tiêu và phân công các phương tiện đánh chặn theo thời gian thực. Hệ thống có thể hoạt động tự động hoặc dưới sự điều khiển của người vận hành, tích hợp với mạng chỉ huy hiện có và dùng va chạm động năng để tấn công, kể cả mục tiêu tự hành. Cách tiếp cận này cùng với Contra và pháo đạn lập trình cho thấy hướng phòng thủ hợp lý là nhiều lớp: AI điều phối, tên lửa xử lý mục tiêu phù hợp và pháo bảo vệ vòng gần. Kết luận không nằm ở việc chọn một vũ khí thắng tất cả, mà ở khả năng phối hợp đáng tin cậy và kiểm chứng được.
