Drone nông nghiệp không chỉ là máy phun thuốc
Drone nông nghiệp là máy bay không người lái được thiết kế chuyên cho sản xuất nông nghiệp, giúp phun thuốc bảo vệ thực vật, gieo sạ, quản lý vùng trồng và ghi nhận dữ liệu canh tác, từ đó hỗ trợ nông dân chuyển từ lao động thủ công sang canh tác thông minh dựa trên thông tin và điều khiển chính xác. Chuyển đổi số trong nông nghiệp đang mở ra cơ hội thay đổi sâu cách sản xuất: những việc từng phụ thuộc vào sức người và kinh nghiệm nay được hỗ trợ bởi máy móc, dữ liệu và hệ thống điều khiển tự động. Vấn đề không còn là “có công nghệ hay không”, mà là công nghệ đó có giảm chi phí, tiết kiệm công lao động và nâng hiệu quả sản xuất cho nông dân hay không. Nếu drone chỉ thay chiếc bình phun mà không thay đổi tư duy quản lý nông trại, nó sẽ nhanh chóng trở thành món đồ đắt tiền nhưng lãng phí.
Từ cánh đồng Tây Ninh đến bài toán hiệu quả
Tại một ngày hội về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ở Tây Ninh, nhiều doanh nghiệp mang giải pháp máy bay không người lái vào phun thuốc và phục vụ canh tác trên diện rộng. Dòng drone nông nghiệp DJI Agras được giới thiệu như lời đáp cho bài toán thiếu lao động nông thôn, với khả năng giảm công lao động, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật và tổ chức sản xuất trên diện tích lớn hơn. Nhưng hiệu quả không nằm ở dung tích bình chứa hay tốc độ bay, mà ở cách sử dụng: lượng nước, độ cao, tốc độ và phương pháp phun phải phù hợp từng loại cây, giai đoạn sinh trưởng và đặc tính thuốc. Khi người vận hành giữ thói quen dùng quá nhiều nước, còn đơn vị dịch vụ lại ưu tiên tăng tốc độ bay, hiệu quả phun giảm, vật tư thất thoát và môi trường bị ảnh hưởng. Drone nông nghiệp vì thế buộc nông dân phải học lại kỹ thuật, thay vì chỉ thay công cụ.
HTX Trường Khương A: canh tác thông minh bắt đầu từ nhu cầu thật
Ở xã Trường Long, TP. Cần Thơ, câu chuyện của HTX Vườn cây ăn trái Trường Khương A cho thấy drone nông nghiệp chỉ có ý nghĩa khi gắn với bài toán cụ thể. Hợp tác xã có 45 ha cây ăn trái, trong đó sầu riêng chiếm 30 ha và vú sữa 15 ha. Vườn sầu riêng tán rộng, nhiều cây cao hơn 10m, mật độ dày khiến phun thủ công tốn nhân công, mất thời gian và khó bảo đảm độ đồng đều. Giám đốc HTX Trần Văn Chiến đưa thiết bị bay không người lái vào phun thuốc, cho phép xử lý diện tích lớn trong thời gian ngắn, chủ động phòng trừ sâu bệnh khi thiếu nhân công hoặc thời tiết bất lợi, đồng thời giảm việc người lao động mang bình phun đi giữa vườn và tiếp xúc hóa chất. Ông Chiến nhấn mạnh drone không thay thế kinh nghiệm nhà vườn: HTX vẫn phải thăm vườn, nhận diện đối tượng gây hại, chọn thuốc phù hợp và tuân thủ nguyên tắc bốn đúng cùng thời gian cách ly. Từ phun thuốc bằng drone đến quản lý sản xuất bằng dữ liệu, mô hình này cho thấy canh tác thông minh bắt đầu từ nhu cầu thực tế chứ không từ phong trào.
Drone là bước mở cửa cho chuyển đổi số và liên kết thị trường
Điểm thú vị ở HTX Trường Khương A là drone chỉ là bước đầu của một chiến lược chuyển đổi số rộng hơn. Nhật ký chăm sóc, lịch phun thuốc, tình hình sâu bệnh và dữ liệu vùng trồng đang được số hóa để theo dõi, đánh giá và điều chỉnh quy trình. Thông tin có hệ thống tạo nền tảng truy xuất nguồn gốc, giúp HTX minh bạch quản lý chất lượng và hỗ trợ đối tác kiểm tra quy trình sản xuất. Theo mô hình này, công nghệ nông sản không dừng ở thiết bị bay, mà trở thành công cụ quản lý bằng dữ liệu, giúp nông dân chủ động hơn trước biến động sâu bệnh, thời tiết và yêu cầu thị trường. Nhân Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, ông Trần Văn Chiến được chọn báo cáo điển hình về canh tác thông minh và chuyển đổi số của TP. Cần Thơ. Đây là tín hiệu cho thấy drone nông nghiệp đang gắn với liên kết sản xuất, mở rộng thị trường và nâng sức cạnh tranh của nông sản vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Thách thức: công nghệ phải vừa túi tiền và vừa ruộng
Dù tiềm năng lớn, drone nông nghiệp vẫn đối mặt rào cản quen thuộc: chi phí đầu tư ban đầu cao và yêu cầu vận hành phức tạp, nhất là với hộ sản xuất nhỏ. Nếu công nghệ không phù hợp điều kiện địa phương, không gắn với dịch vụ hỗ trợ, nó sẽ đứng ngoài ruộng. Vì vậy, bên cạnh sở hữu trực tiếp, việc phát triển dịch vụ cơ giới hóa và ứng dụng công nghệ thông qua doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ là hướng đi cần được ưu tiên. Theo một doanh nghiệp drone nông nghiệp, mạng lưới phân phối, bảo hành và hỗ trợ kỹ thuật đang được mở rộng để phục vụ người dùng ở nhiều địa bàn. Bài toán đúng lúc này không phải “đưa càng nhiều máy bay không người lái vào nông thôn càng tốt”, mà là chọn giải pháp phù hợp từng vùng sản xuất, giúp nông dân nhỏ tiếp cận canh tác thông minh mà không bị mắc kẹt trong nợ nần và thiết bị bỏ xó.
