Giám sát giáo dục cần soi cả chính sách lẫn khả năng thực thi
Giám sát giáo dục là việc xem xét cách chủ trương và chính sách được chuyển thành điều kiện học tập cụ thể, từ trường lớp, thiết bị đến đội ngũ giáo viên và cơ hội tiếp cận của học sinh. Hai đợt làm việc tại Gia Lai và An Giang cùng đặt giáo dục phổ thông vào trọng tâm, nhưng không có cùng phạm vi rà soát. Tại Gia Lai, buổi làm việc tập trung đánh giá việc thực hiện các chủ trương, chính sách trong giai đoạn 2023–2026; đoàn cũng làm việc với cơ quan giáo dục và một trường dân tộc nội trú để tìm hiểu điều kiện dạy học. Tại An Giang, ngày 13/11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh về triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, tập trung vào chuyên đề giáo dục phổ thông. Điểm chung là kiểm tra năng lực triển khai; khác biệt nằm ở khung chính sách được đặt làm trọng tâm.
Gia Lai: nguồn lực tăng, nhưng khoảng cách thực thi còn rõ
Báo cáo của Gia Lai cho thấy tỉnh đã cụ thể hóa chủ trương Trung ương bằng chương trình, đề án và kế hoạch, đồng thời xem chất lượng cơ sở vật chất và cơ hội học tập là nhiệm vụ trọng tâm. Mạng lưới trường mầm non và phổ thông được sắp xếp từ 1.267 xuống 701 trường; cán bộ quản lý giảm từ 2.889 còn 2.157 người. Chi giáo dục và đào tạo tăng từ 1.249 tỷ đồng năm 2023 lên 2.697 tỷ đồng năm 2026, còn quy hoạch tỉnh dành 2.618 ha đất cho giáo dục. Tuy vậy, quy mô đầu tư chưa tự động xóa được thiếu hụt: tỷ lệ kiên cố hóa phòng học và mức đáp ứng thiết bị tối thiểu còn thấp, vẫn thiếu giáo viên, trong khi chương trình và sách giáo khoa còn bất cập. Tỉnh đề nghị bổ sung 3.642 chỉ tiêu biên chế và ưu tiên đầu tư trường lớp, thiết bị, nhất là ở vùng biên. Đây là phép thử thực chất của chính sách giáo dục: nguồn lực phải tới được nơi học sinh cần.
Gia Lai đã phê duyệt đề án cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và đề án giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026–2030. Số trường phổ thông dân tộc nội trú tăng từ 22 lên 36; dự án bảy trường nội trú liên cấp tại xã biên giới đạt khoảng 93,5% khối lượng xây lắp và đã tuyển 6.814 học sinh. Những kết quả này đáng ghi nhận, nhưng giám sát cũng cần theo sát khả năng vận hành lâu dài: phòng học kiên cố, thiết bị dùng được và đủ giáo viên mới quyết định chất lượng tiếp cận, không phải riêng số công trình hoàn thành. Đoàn cho biết sẽ tổng hợp vướng mắc và kiến nghị của tỉnh để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét tháo gỡ.
An Giang: ổn định sau sắp xếp, áp lực nhân lực vẫn lớn
Ở An Giang, phạm vi giám sát gắn trực tiếp với việc thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW, trong bối cảnh tỉnh vừa hợp nhất và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hoạt động dạy học cơ bản ổn định; chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai từ lớp 1 đến lớp 12. Đầu năm học 2026–2027, tỉnh giảm đầu mối cơ sở giáo dục công lập từ 1.296 xuống 678, tương đương 47,7%, đồng thời hình thành 618 phân hiệu để học sinh tiếp tục học liên tục. Đây là khác biệt đáng chú ý so với nội dung tại Gia Lai: báo cáo An Giang đặt rõ bài toán duy trì dịch vụ giáo dục sau hợp nhất và sắp xếp mạng lưới. Với gia đình, việc có phân hiệu giúp hạn chế gián đoạn học tập; nhưng chất lượng cơ sở vật chất giữa các điểm trường vẫn cần được bảo đảm đồng đều.
Kết quả học tập được báo cáo ở mức cao: tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu chương trình là 97,76% ở trung học cơ sở và 98,85% ở trung học phổ thông; học sinh tỉnh đạt 89 giải tại kỳ thi học sinh giỏi quốc gia. Song tỉnh vẫn thiếu 1.342 giáo viên so với định mức, một số nơi chưa có thiết bị và cơ sở vật chất đồng bộ, còn dự án vướng thủ tục. Ba trường nội trú liên cấp giai đoạn một đã hoạt động từ năm học 2026–2027; sáu trường giai đoạn hai đang xây dựng, dự kiến phục vụ từ năm học 2027–2028. Đoàn yêu cầu rà soát, thống nhất số liệu giữa báo cáo và phụ lục, đồng thời bổ sung nội dung cần làm rõ. Đây là bước cần thiết để kiến nghị nhân lực và đầu tư dựa trên dữ liệu nhất quán.
Điểm chung là biến cam kết thành điều kiện học tập
Đặt hai địa phương cạnh nhau, có thể thấy cùng tồn tại hai nhiệm vụ: tổ chức lại mạng lưới trường lớp và bảo đảm đủ điều kiện dạy học sau sắp xếp. Gia Lai nhấn mạnh rà soát chính sách phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2023–2026, đầu tư cho vùng dân tộc thiểu số và biên giới, cũng như đề nghị điều chỉnh chương trình, sách giáo khoa. An Giang tập trung vào việc triển khai nghị quyết trong bối cảnh hợp nhất tỉnh, duy trì hoạt động học tập và xử lý thiếu giáo viên, thiết bị cùng thủ tục dự án. Khác biệt về phạm vi không làm thay đổi tiêu chuẩn đánh giá: học sinh có được học liên tục, có giáo viên và có điều kiện học tập phù hợp hay không. Vì vậy, giám sát giáo dục chỉ có giá trị khi những thiếu hụt được chuyển thành đầu việc, nguồn lực và thời hạn theo dõi rõ ràng.
Bước tiếp theo tại Gia Lai là tổng hợp kiến nghị về biên chế, cơ sở vật chất và đầu tư giai đoạn 2026–2030 để cấp có thẩm quyền xem xét; tại An Giang, các trường giai đoạn hai dự kiến đón học sinh trong năm học 2027–2028. Hai mốc này cho thấy việc rà soát không thể dừng ở báo cáo. Kết luận cần quay lại đúng những điểm nghẽn mà địa phương nêu: thiếu giáo viên, phòng học và thiết bị chưa đáp ứng, dự án chậm hoặc bất cập trong triển khai chương trình. Nếu theo dõi được tiến độ tháo gỡ và tác động đến học sinh, các chính sách giáo dục mới chứng minh được hiệu quả trên thực tế. Đó nên là thước đo cuối cùng của cả hai đợt giám sát.
