Giám sát để biến chủ trương thành điều kiện học tập tốt hơn
Giám sát giáo dục là hoạt động đánh giá việc triển khai chủ trương, chính sách và điều kiện dạy học, qua đó xác định những vướng mắc cần xử lý để học sinh có cơ hội học tập tốt hơn. Đoàn giám sát số 401, do ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, làm trưởng đoàn, đã làm việc với lãnh đạo tỉnh Gia Lai về kết quả thực hiện chính sách phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2023-2026. Trọng tâm không chỉ là kiểm đếm trường lớp hay ngân sách, mà còn là xem những thay đổi ấy có đến được lớp học hay chưa. Đây là cách tiếp cận cần thiết: cải cách quản lý chỉ có ý nghĩa khi đi cùng đủ giáo viên, phòng học và thiết bị. Báo cáo của tỉnh cho thấy quy mô đầu tư tăng, nhưng các vấn đề về cơ sở vật chất, sách giáo khoa và nhân lực vẫn chưa được giải quyết đồng đều.
Gia Lai cho biết mạng lưới trường mầm non và phổ thông đã được tinh gọn từ 1.267 xuống còn 701 trường; số cán bộ quản lý giảm từ 2.889 xuống 2.157 người. Tổng chi giáo dục và đào tạo tăng từ 1.249 tỷ đồng năm 2023 lên 2.697 tỷ đồng năm 2026, trong khi quy hoạch tỉnh bố trí 2.618 ha đất cho giáo dục. Những con số này phản ánh nỗ lực đáng kể, nhưng không tự chúng chứng minh chất lượng dạy học đã cải thiện. Điều đáng theo dõi là việc sắp xếp có bảo đảm trường học thuận tiện, đủ người dạy và đủ điều kiện triển khai chương trình giáo dục ở từng địa bàn hay không.
Khoảng cách giữa kế hoạch và lớp học vẫn đáng kể
Đoàn giám sát và địa phương đã nêu những điểm nghẽn cụ thể: tỷ lệ phòng học được kiên cố hóa và mức đáp ứng thiết bị dạy học tối thiểu còn thấp so với yêu cầu; chương trình, sách giáo khoa phát sinh bất cập; tỉnh vẫn thiếu giáo viên. Đây không phải những hạn chế trừu tượng. Thiếu giáo viên gây áp lực lên việc phân công và tổ chức dạy học; thiết bị không đủ làm hẹp khả năng thực hành; còn nội dung chưa phù hợp có thể khiến nhà trường khó triển khai thống nhất. Vì vậy, đánh giá chương trình giáo dục cần nhìn từ trải nghiệm thực tế của giáo viên và học sinh, thay vì chỉ dựa vào kế hoạch đã ban hành.
Các ý kiến tại cơ sở cho thấy những khó khăn ấy có nhiều dạng. Sau sắp xếp trường lớp, phường Quy Nhơn Bắc có 4 trường với 169 lớp và 294 cán bộ, giáo viên, nhân viên; địa phương đề nghị bồi dưỡng năng lực dạy môn tích hợp, đầu tư hạ tầng và xử lý khó khăn về đội ngũ. Xã Canh Vinh có 3 trường với 93 lớp, đồng thời đề xuất cơ chế hỗ trợ phù hợp cho địa bàn khó khăn và nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Giáo viên cũng nêu vướng mắc về sách giáo khoa, cơ sở dữ liệu ngành, chương trình giáo dục địa phương và việc thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW. Những phản ánh này đáng được xem là dữ liệu để điều chỉnh chính sách, không phải phần phụ bên lề.
Kiến nghị sửa chương trình, đầu tư và bổ sung nhân lực
Kiến nghị của Gia Lai tập trung vào các điều kiện quyết định khả năng triển khai chính sách: ưu tiên nguồn lực cho giáo dục, nhất là vùng biên; xem xét bổ sung 3.642 chỉ tiêu biên chế; đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và phát triển trường nội trú, bán trú trong giai đoạn 2026-2030. Tỉnh cũng đề nghị tiếp tục rà soát, nghiên cứu sửa đổi và hoàn thiện Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cùng sách giáo khoa để khắc phục bất cập, bảo đảm tính khoa học, thống nhất và phù hợp thực tiễn. Đây là hướng đi hợp lý: không thể yêu cầu trường học thực hiện chương trình đồng đều nếu điều kiện giữa các địa bàn còn chênh lệch.
Tỉnh đã phê duyệt đề án về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và giáo dục vùng dân tộc thiểu số, miền núi giai đoạn 2026-2030; số trường phổ thông dân tộc nội trú tăng từ 22 lên 36. Dự án xây dựng 7 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới đạt khoảng 93,5% khối lượng xây lắp và đã tuyển 6.814 học sinh. Tuy nhiên, công trình hoàn thành mới là một phần của lời giải. Cần tiếp tục theo dõi việc bố trí giáo viên, trang thiết bị và vận hành các trường để bảo đảm đầu tư chuyển thành cơ hội học tập thực chất.
Theo dõi đến cùng những cam kết sau giám sát
Đoàn giám sát cho biết sẽ tổng hợp vướng mắc và kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ. Đây là bước tiếp theo cần được đánh giá bằng phản hồi cụ thể: nguồn lực nào được phân bổ, chỉ tiêu biên chế có được giải quyết, và việc điều chỉnh chương trình, sách giáo khoa có tính đến điều kiện từng địa phương hay không. Trong cùng đợt làm việc, đoàn gặp Ban Thường vụ Đảng ủy Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh cùng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT số 1 để tìm hiểu cơ sở vật chất, đội ngũ quản lý, giáo viên và hoạt động dạy học. Việc đi từ báo cáo cấp tỉnh đến đơn vị trường học giúp cuộc giám sát có cơ sở thực tế hơn.
Các nội dung cần tiếp tục theo dõi không dừng ở việc hoàn tất đề án. Cần xem xét tác động của sắp xếp trường lớp trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu ngành, hỗ trợ giáo dục tại xã khó khăn và mức độ ổn định của đội ngũ. Kết quả giám sát chỉ có giá trị khi kiến nghị được chuyển thành hành động có trách nhiệm và thời hạn rõ ràng. Gia Lai đã chỉ ra đúng những nút thắt; giờ đây, thước đo thuyết phục nhất sẽ là điều kiện học tập được cải thiện ra sao đối với học sinh ở trường vùng biên, vùng dân tộc thiểu số và các địa bàn còn thiếu thốn.
