Giám sát không thể dừng ở báo cáo thành tích
Giám sát giáo dục phổ thông là việc rà soát cách chính quyền triển khai chủ trương, chính sách, đồng thời đối chiếu kết quả với những vướng mắc thực tế mà học sinh, giáo viên và nhà trường đang gặp phải. Chiều 4-11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Chấp hành Trung ương làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy UBND tỉnh Gia Lai về kết quả lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện chính sách phát triển giáo dục trong giai đoạn 2023-2026; ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, làm trưởng đoàn. Trọng tâm của buổi làm việc không chỉ là ghi nhận nguồn lực đã tăng hay mạng lưới đã tinh gọn, mà là yêu cầu địa phương giải thích những chỗ chính sách chưa chuyển thành điều kiện học tập tương xứng. Đây là cách tiếp cận cần thiết: quy mô đầu tư chỉ có ý nghĩa khi được nhìn cùng chất lượng lớp học và khả năng tiếp cận giáo dục.
Sắp xếp trường lớp phải tính đến địa hình và nhu cầu
Gia Lai báo cáo mạng lưới trường mầm non và phổ thông đã giảm từ 1.267 xuống 701 trường; số cán bộ quản lý giảm từ 2.889 xuống 2.157. Tổng chi giáo dục và đào tạo tăng từ 1.249 tỷ đồng năm 2023 lên 2.697 tỷ đồng năm 2026, còn quy hoạch tỉnh bố trí 2.618 ha đất cho giáo dục. Những con số này cho thấy nỗ lực tổ chức lại hệ thống, nhưng không tự chứng minh rằng trường học Gia Lai đã được phân bổ phù hợp. Đoàn giám sát yêu cầu làm rõ tình trạng thừa, thiếu trường và phòng học sau sắp xếp, việc dạy ghép hoặc luân phiên, cũng như số học sinh vượt quy định ở từng cấp. Câu hỏi càng đáng chú ý tại địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông và địa hình phức tạp: sáp nhập có thể tiết kiệm đầu mối, nhưng nếu làm tăng quãng đường đến lớp thì học sinh chịu phần bất lợi.
Sách giáo khoa và phòng học là phép thử của chính sách
Các thành viên đoàn nêu những điểm nghẽn cụ thể: tỷ lệ phòng học được kiên cố hóa và mức đáp ứng thiết bị dạy học tối thiểu còn thấp; chương trình, sách giáo khoa còn bất cập; giáo viên vẫn thiếu. Đoàn cũng đặt vấn đề về kết quả lựa chọn sách qua các năm học, việc biên soạn và triển khai chương trình giáo dục địa phương, tiến độ xây dựng cơ sở dữ liệu ngành và năng lực quản lý giáo dục cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đây không phải những đầu việc riêng rẽ. Thiết bị thiếu làm giảm khả năng thực hiện chương trình; bất cập sách giáo khoa tạo thêm áp lực cho giáo viên; còn quản lý dữ liệu yếu khiến phân bổ nhân lực và nguồn lực khó sát nhu cầu. Vì vậy, yêu cầu địa phương làm rõ hạn chế, biện pháp khắc phục và thay đổi thực tế sau triển khai là phần cốt lõi của đợt giám sát, không phải thủ tục báo cáo.
Nguồn lực tăng cần đi cùng trách nhiệm và theo dõi
Gia Lai cho biết bảy trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đạt khoảng 93,5% khối lượng xây lắp và đã tuyển 6.814 học sinh. Tỉnh cũng kiến nghị ưu tiên nguồn lực cho giáo dục, nhất là vùng biên; bổ sung 3.642 chỉ tiêu biên chế; và đầu tư trường lớp, thiết bị, trường nội trú, bán trú trong giai đoạn 2026-2030. Với học sinh từ xã đảo Nhơn Châu phải ra đất liền học trung học phổ thông, mức hỗ trợ được nêu là 1.646.000 đồng mỗi em mỗi tháng cho ăn, ở, học phí và vé tàu. Những hỗ trợ này cho thấy chính sách giáo dục có thể tạo khác biệt trực tiếp, nhưng cần đánh giá cả mức độ tiếp cận lẫn hiệu quả sử dụng. Đoàn sẽ tổng hợp khó khăn, kiến nghị của tỉnh để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét tháo gỡ.
Kết luận lại, Gia Lai có những kết quả đáng ghi nhận về sắp xếp mạng lưới và tăng chi cho giáo dục, song các con số chưa thể che lấp thiếu hụt phòng học, thiết bị, sách giáo khoa và nhân lực. Đợt giám sát chỉ có giá trị khi buộc các bên nối rõ nguồn lực với chất lượng dạy học và cơ hội đến trường, nhất là ở vùng khó khăn. Bước tiếp theo cần là giải trình có căn cứ, xử lý đúng những thiếu hụt đã được nêu và theo dõi xem điều kiện học tập có cải thiện hay không.
