Nguy cơ có thể đến từ người quen lẫn người chăm sóc
Bạo hành người cao tuổi là hành vi xâm hại thể chất, tình dục hoặc phẩm giá của người già, đặc biệt nguy hiểm khi nạn nhân khó tự bảo vệ hoặc phụ thuộc vào người khác. Hai vụ việc tại Hà Nội và Nghệ An cho thấy rủi ro không chỉ xuất hiện trong quan hệ chăm sóc, mà còn có thể đến từ người quen. Vì vậy, gia đình không nên mặc định rằng sự quen thuộc đồng nghĩa với an toàn, hay việc thuê người chăm sóc đã giải quyết xong trách nhiệm bảo vệ.
Tại Hà Nội, công an giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Liễu Văn Thị, sinh năm 1977, để điều tra hành vi có dấu hiệu làm nhục người khác sau khi xác định người này lợi dụng quan hệ quen biết để sàm sỡ bà T.T.T., 65 tuổi. Sự việc xảy ra khi bà vừa khám bệnh tại Bệnh viện Bạch Mai và đang chờ xe buýt; công an tiếp nhận phản ánh qua ứng dụng Hanoi Smart Police rồi phối hợp xác minh. Bà xác nhận vụ việc và đề nghị xử lý. Đây là lời nhắc rằng bảo vệ người cao tuổi cần bắt đầu từ việc tôn trọng ranh giới và tiếng nói của chính họ.
Camera ghi lại cách chăm sóc không thể xem nhẹ
Ở Nghệ An, một gia đình phát hiện người giúp việc đánh vào tay và di chuyển cụ bà nằm liệt giường một cách thô bạo qua camera đặt trong phòng, sau đó trình báo công an. Cụ bà cần được chăm sóc thường xuyên vì già yếu, mắc bệnh và nằm liệt giường; con gái thuê người hỗ trợ do phải đi làm. Theo thông tin công an phường xác nhận, sự việc xảy ra trước đó nhiều ngày và lực lượng chức năng đã làm việc với người giúp việc để xác minh.
Người giúp việc thừa nhận hành vi chưa đúng và bày tỏ hối lỗi; hai bên trao đổi, thỏa thuận, không phát sinh khiếu kiện, còn gia đình chấm dứt việc thuê người này. Camera giúp phát hiện vụ việc, nhưng không thể thay thế sự quan sát và trao đổi thường xuyên. Trong chăm sóc người già, thao tác nâng đỡ, đổi tư thế và cách nói chuyện đều cần được thực hiện cẩn trọng. Cụm từ người giúp việc bạo hành không nên bị dùng tùy tiện trước khi xác minh, nhưng những dấu hiệu thô bạo cũng không thể bị bỏ qua chỉ vì người chăm sóc đã xin lỗi.
Theo dõi thay đổi và giữ liên hệ với người cao tuổi
Hai trường hợp khác nhau ở nơi xảy ra và mối quan hệ với người gây hại, nhưng cùng nhắc rằng người cao tuổi có thể khó lên tiếng hoặc tự rời khỏi tình huống nguy hiểm. Gia đình nên để ý vết bầm, đau bất thường, thay đổi trong ăn ngủ hay tâm trạng, cũng như phản ứng của người thân khi nhắc đến một người quen hoặc người chăm sóc. Đây là những dấu hiệu cần được hỏi han và kiểm tra, không phải căn cứ để kết luận ai có lỗi.
Khi thuê người chăm sóc, gia đình nên thống nhất rõ việc hỗ trợ cần làm, hướng dẫn cách di chuyển người bệnh và giữ liên lạc đều đặn. Nếu người cao tuổi có thể giao tiếp, hãy trò chuyện riêng để họ dễ chia sẻ điều khiến mình không thoải mái. Khi phát hiện hành vi đáng ngờ, ưu tiên bảo đảm an toàn cho người thân, ghi nhận thông tin liên quan và báo cơ quan chức năng khi cần. Một chiếc camera có thể cung cấp bằng chứng như trong vụ Nghệ An, nhưng bảo vệ người cao tuổi vẫn cần sự quan tâm trực tiếp, liên tục và tôn trọng.
An toàn không thể chỉ giao cho người khác
Vụ việc ở Hà Nội cho thấy quan hệ quen biết không loại trừ nguy cơ xâm hại; vụ việc ở Nghệ An cho thấy sự phụ thuộc vào người chăm sóc có thể khiến người già khó tự bảo vệ. Gia đình không thể hiện diện mọi lúc, nhưng có thể giảm khoảng trống bằng cách duy trì trò chuyện, theo dõi thay đổi thể chất và tâm lý, đồng thời quan sát cách người chăm sóc tương tác.
Thông điệp đáng giữ lại không phải là nghi ngờ tất cả người quen hay người làm nghề chăm sóc, mà là đừng để sự tin cậy thay thế việc kiểm tra. Khi người cao tuổi được lắng nghe, được đối xử nhẹ nhàng và có người thân thường xuyên quan tâm, dấu hiệu nguy hiểm có nhiều cơ hội được nhận ra sớm hơn.
