Thông điệp lớn: Thể lực tuổi trẻ là khoản đầu tư phòng ung thư lâu dài
Thể lực tim mạch tốt ở tuổi thanh niên là trạng thái cơ thể mà hệ tuần hoàn và hô hấp cung cấp oxy hiệu quả cho cơ bắp khi vận động, và theo một nghiên cứu quy mô lớn, nó gắn liền với việc giảm đáng kể nguy cơ mắc nhiều loại ung thư trong vài thập kỷ sau này. Điều đáng nói ở đây là phòng ngừa ung thư không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng các liệu pháp y khoa phức tạp, mà có thể bắt đầu từ một thói quen lành mạnh: duy trì hoạt động thể chất đều đặn từ khi còn trẻ. Nghiên cứu ở Thụy Điển theo dõi hơn 1 triệu nam giới trong khoảng 33 năm cho thấy những người có thể lực tim mạch cao ở tuổi 18 có nguy cơ mắc 9 loại ung thư thấp hơn đáng kể về sau. Thông điệp rất rõ: nếu chúng ta coi sức bền tim mạch là “tài sản” phải tích lũy từ sớm, lợi ích sức khỏe sau này không chỉ dừng ở tim mạch mà còn lan sang giảm nguy cơ bệnh ác tính.
Nghiên cứu Thụy Điển: Những con số biết nói về nguy cơ ung thư
Nghiên cứu được công bố trên một tạp chí y học thể thao uy tín đã theo dõi hơn 1 triệu nam giới Thụy Điển trong thời gian trung bình 33 năm, đánh giá thể lực tim mạch của họ bằng bài kiểm tra đạp xe ở tuổi 18 trong khuôn khổ khám tuyển quân sự. Dựa trên kết quả, họ được chia thành ba mức: thấp, trung bình và cao. So với nhóm thể lực thấp, nam giới có thể lực tim mạch cao có nguy cơ ung thư đầu và cổ giảm 19%, ung thư thận giảm 20% và ung thư phổi giảm tới 42%. Đặc biệt, các loại ung thư liên quan đến đường tiêu hóa cho thấy mối liên hệ rõ rệt hơn: nguy cơ ung thư thực quản, gan, đường mật và túi mật giảm gần 40%; ung thư dạ dày và đại tràng giảm khoảng 20%. Những con số này không phải để chúng ta hoảng sợ về ung thư, mà để thấy hoạt động thể chất có khả năng dịch chuyển đường cong rủi ro theo hướng có lợi cho sức khỏe.
Vì sao hoạt động thể chất từ sớm lại quan trọng trong phòng ngừa ung thư?
Lợi ích phòng ngừa ung thư từ thể lực tim mạch tốt không đến từ một bài tập đơn lẻ, mà từ việc nuôi dưỡng thói quen lành mạnh kéo dài trong nhiều năm. Các nhà nghiên cứu cho rằng kết quả này củng cố thêm cho mối liên hệ giữa hoạt động thể chất và nguy cơ ung thư. Dù chưa thể khẳng định thể lực tốt trực tiếp ngăn ngừa ung thư, việc duy trì vận động đều đặn giúp cơ thể kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết và các yếu tố nguy cơ khác – qua đó giảm nguy cơ bệnh theo cách tổng thể. Quan trọng hơn, Tiến sĩ Aron Onerup và cộng sự nhấn mạnh lợi ích không đòi hỏi thể trạng vận động viên chuyên nghiệp. Nói thẳng: bạn không cần thành nhà vô địch, chỉ cần không ngừng chuyển động. Một số nghiên cứu trước đó cũng cho thấy người duy trì mức độ vận động cao có nguy cơ mắc nhiều loại ung thư thấp hơn, càng củng cố lập luận rằng cơ thể được “luyện” từ trẻ sẽ chống chịu tốt hơn trước bệnh tật khi về già.
Nhìn nhận thận trọng: Hạn chế và mặt trái của thể lực cao
Nghiên cứu Thụy Điển không hoàn hảo, và chúng ta cần nhìn nó với con mắt tỉnh táo. Đối tượng nghiên cứu chỉ gồm nam giới; mức độ thể lực và lối sống của họ sau tuổi 18 không được đánh giá lại trong 33 năm theo dõi. Nghĩa là quan hệ giữa thể lực trẻ và nguy cơ ung thư có thể chịu tác động bởi nhiều yếu tố khác. Đáng chú ý, nhóm thể lực cao lại có nguy cơ ung thư da hắc tố và ung thư tuyến tiền liệt cao hơn. Các chuyên gia cho rằng điều này có thể liên quan đến việc họ dành nhiều thời gian ngoài trời hơn, tăng phơi nhiễm tia UV, và được tầm soát tuyến tiền liệt thường xuyên hơn. Đây là lời nhắc rằng hoạt động thể chất, dù quan trọng với phòng ngừa ung thư, vẫn cần đi cùng bảo vệ da, kiểm soát thời gian phơi nắng và các biện pháp tầm soát hợp lý. Nâng thể lực không đồng nghĩa miễn dịch mọi loại ung thư – nó chỉ dịch chuyển cán cân rủi ro theo hướng có lợi ở nhiều nhóm bệnh.
Bài học cho mỗi người: Đầu tư vào thể lực từ hôm nay để giảm nguy cơ bệnh mai sau
Điểm quan trọng nhất của nghiên cứu này là tính thực tế: nó cho thấy cải thiện thể lực tim mạch mang lại lợi ích ngay cả khi chúng ta không đạt mức vận động chuyên nghiệp. Trong bối cảnh ung thư tăng nhanh, phòng ngừa ung thư không thể chỉ trông chờ vào bệnh viện. Mỗi người cần xây dựng ít nhất một thói quen lành mạnh gắn với hoạt động thể chất, duy trì đều từ tuổi trẻ và kéo dài đến trung niên, lão niên. Điều này không có nghĩa là tập luyện cực đoan, mà là coi vận động – đi bộ, đạp xe, chơi thể thao – như phần không thể thiếu của lịch sống. "Dù chưa thể khẳng định thể lực tốt trực tiếp ngăn ngừa ung thư, việc duy trì hoạt động thể chất từ khi còn trẻ vẫn có ý nghĩa đối với sức khỏe lâu dài". Khi hoạt động thể chất trở thành văn hóa cá nhân, chúng ta không chỉ giảm nguy cơ bệnh ung thư về sau, mà còn cải thiện chất lượng cuộc sống hàng ngày: ngủ sâu hơn, tinh thần ổn định hơn và cơ thể linh hoạt hơn.
