Ăn để phòng ung thư: không phải phép màu, mà là chiến lược dài hạn
Chế độ ăn phòng chống ung thư là cách lựa chọn và kết hợp thực phẩm hằng ngày nhằm giảm viêm, hỗ trợ hệ miễn dịch, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương oxy hóa và duy trì cân nặng lành mạnh, từ đó giảm nguy cơ hình thành và tiến triển nhiều loại ung thư trong nhiều năm liền chứ không phải “ch bữa là xong”.
Điểm mấu chốt cần nói thẳng: không có loại rau củ hay đồ uống nào tự nó “trị” được ung thư. Điều chúng ta có thể làm là dùng thực phẩm giảm nguy cơ ung thư như một phần của chiến lược phòng ngừa lâu dài, cùng với tầm soát, vận động, ngủ đủ và bỏ thuốc lá. Ung thư đại trực tràng có thể âm thầm phát triển trong cơ thể suốt cả thập kỷ mà không bộc lộ bất kỳ triệu chứng sớm nào, nên càng chờ đến lúc có dấu hiệu mới thay đổi lối sống thì thường đã muộn. Vậy nên, câu hỏi không phải là “ăn gì khi bị ung thư” mà là “mỗi ngày mình đang âm thầm nuôi dưỡng hay cắt bớt nguy cơ ung thư?”.
Cà tím: tốt cho sức khỏe, nhưng không phải “thần dược”
Câu chuyện của ông Trần, 50 tuổi, là lời nhắc quan trọng cho những ai đang hy vọng tìm một món ăn “thay thuốc”. Ông được chẩn đoán tiểu đường tuýp 2, rồi tin rằng ăn cà tím liên tục sẽ chữa được bệnh nên ngày nào cũng ăn, có khi đủ 3 bữa và còn tự ý cắt nửa viên thuốc hạ đường huyết. Kết quả tái khám: đường huyết đói tăng từ 7,3 mmol/L lên 8,6 mmol/L, HbA1c tăng thêm 0,4%, cân nặng cũng tăng.
Về mặt dinh dưỡng, cà tím là thực phẩm an toàn cho người tiểu đường: giàu chất xơ, polyphenol chống oxy hóa và có chỉ số đường huyết thấp, nghĩa là không gây các đợt tăng đường huyết đột ngột. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta thần thánh hóa nó. Bản chất cà tím chỉ là “không làm tăng thêm gánh nặng đường huyết”, chứ hoàn toàn không thể tự hạ đường huyết hay thay thế thuốc điều trị. Chính sự ngộ nhận sai lầm về công dụng của cà tím, cộng thêm cách ăn lệch lạc đã khiến sức khỏe của ông Trần xấu đi. Người bệnh đái tháo đường cần ăn uống bao nhiêu tùy thuộc vào độ tuổi, giới tính, cân nặng, mức độ hoạt động cá nhân và mục tiêu hướng tới – không có món rau nào phá vỡ được nguyên tắc đó.
Hành tây phòng ngừa bệnh: lợi thế quercetin, hợp chất lưu huỳnh và những giới hạn
Khác với những câu chuyện truyền miệng, bằng chứng khoa học về hành tây lại khá rõ ràng. Hành tây chứa nhiều chất dinh dưỡng như diallyl, disulfide có thể ức chế cholesterol “xấu” và cải thiện chức năng tim mạch. Quercetin có trong hành tây là một chất chống oxy hóa tuyệt vời có thể làm sạch mạch máu và giảm viêm bên trong chúng, đồng thời giúp giảm LDL và tăng HDL, hỗ trợ ngăn ngừa xơ vữa. Ngoài ra, các hợp chất lưu huỳnh như allyl sulfide có thể ngăn chặn sự hình thành và sao chép DNA của tế bào ung thư, và đóng vai trò trong việc ngăn ngừa sự xuất hiện của nhiều loại ung thư.
Thực tế, ngay từ năm 2015, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng hành tây có thể làm giảm nguy cơ ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng và ung thư thực quản. Nó đóng một vai trò nhất định trong việc giảm nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, bao gồm cả ung thư tuyến tiền liệt. Nhưng hành tây phòng ngừa bệnh không có nghĩa cứ ăn càng nhiều càng tốt. Bệnh nhân bị loét dạ dày hoặc trào ngược dạ dày có thể bị kích ứng, thậm chí chảy máu nếu ăn hành sống quá nhiều, như trường hợp ông Lưu 45 tuổi phải nhập viện vì loét dạ dày kèm xuất huyết sau khi ăn một củ hành sống mỗi ngày. Tuy nhiên, không thể chống lại ung thư chỉ bằng cách ăn hành tây, vì lượng các thành phần này khá hạn chế. Điều quan trọng cần lưu ý là mặc dù hành tây rất tốt, nhưng chúng không phù hợp với tất cả mọi người.
Ba nhóm đồ uống ngừa ung thư đại trực tràng dễ tìm cho người bận rộn
Nếu bạn bận rộn và gần như sống nhờ cửa hàng tiện lợi, vẫn có cách xây dựng chế độ ăn phòng chống ung thư hợp lý. Một bác sĩ phẫu thuật đại trực tràng cho biết câu trả lời nằm ngay tại các cửa hàng tiện lợi gần nhà, với 3 loại đồ uống dễ tìm mua mà nếu tiêu thụ đều đặn, có thể giúp giảm hiệu quả nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng. Sữa và các sản phẩm từ sữa là nhóm đầu tiên: các nghiên cứu chỉ ra rằng việc nạp 300 mg canxi mỗi ngày có thể giúp giảm 17% nguy cơ ung thư đại trực tràng.
Một nghiên cứu quy mô lớn trên 500.000 người cho thấy việc tiêu thụ đầy đủ các sản phẩm từ sữa, như sữa tươi và sữa chua, có thể làm giảm gần 20% nguy cơ ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, không phải sản phẩm từ sữa nào cũng có lợi: các loại chứa nhiều đường như kem, trà sữa có thể làm mất đi tác dụng này. Đồ uống ngừa ung thư tiếp theo là cà phê; loại cà phê đã tách caffeine vẫn có tác dụng, giúp người nhạy cảm với caffeine vẫn tận dụng được lợi ích. Cuối cùng, sữa, cà phê đen, cùng trái cây và rau củ đều là những "người bạn đồng hành" tuyệt vời giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng. Với người không dung nạp lactose, có thể chọn măng tây, rau dền, sữa chua để bổ sung canxi thay thế.
Xây chế độ ăn phòng chống ung thư: nhìn toàn cảnh, không bám vào một món
Từ cà tím đến hành tây, từ sữa đến cà phê, thông điệp quan trọng nhất là: không loại thực phẩm đơn lẻ nào quyết định số phận sức khỏe của bạn. Duy trì lối sống lành mạnh và chế độ ăn uống cân bằng hiệu quả hơn trong việc phòng ngừa ung thư. Một nghiên cứu dịch tễ học về ung thư gan đã theo dõi gần 60.000 nam giới 40–74 tuổi trong 11,9 năm, ghi nhận 431 ca ung thư gan mới với tỷ lệ mắc tích lũy 0,72%. Những con số này nhắc chúng ta rằng ung thư là câu chuyện dài hạn của cả một lối sống, chứ không phải vài tuần “ăn sạch”.
Về thực hành, điều bạn có thể làm ngay là: ưu tiên thực phẩm giảm nguy cơ ung thư như rau củ, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt; dùng hành tây, các loại rau như cà tím một cách điều độ, đa dạng trong bữa ăn thay vì ăn dồn dập một món. Tuy nhiên, cách tốt nhất vẫn là ăn trực tiếp trái cây và rau củ; việc ăn nguyên quả giúp cơ thể hấp thụ trọn vẹn chất xơ, chất này được lợi khuẩn phân giải thành axit béo chuỗi ngắn có hiệu quả cao trong việc giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng. Đồng thời, cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe là hạn chế các loại thực phẩm gây viêm đường ruột như đồ ăn nhiều chất béo, thực phẩm nhiều đường và thịt chế biến sẵn, cũng như từ bỏ các thói quen có hại như hút thuốc lá. Khi coi mỗi bữa ăn là một quyết định nhỏ có lợi cho tương lai, bạn mới thực sự dùng được sức mạnh phòng bệnh của thực phẩm.
