Bùng nổ người dùng AI Đông Nam Á nhưng ví tiền vẫn đóng
AI tạo sinh là các hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng tạo nội dung mới như văn bản, hình ảnh, âm thanh hoặc mã nguồn dựa trên dữ liệu đã học, giúp người dùng tự động hóa nhiều tác vụ sáng tạo, phân tích và ra quyết định trong đời sống cá nhân lẫn công việc. Đông Nam Á hiện có khoảng 243 triệu người dùng AI tạo sinh chỉ sau chưa đầy ba năm, tương đương 58% lực lượng lao động trong khu vực. Tốc độ này nhanh gấp bốn lần giai đoạn Internet di động bùng nổ, cho thấy người dùng AI Đông Nam Á đang tiếp nhận công nghệ với tốc độ hiếm thấy. Thế nhưng, tỷ lệ người dùng cá nhân trả phí cho các gói AI chỉ ở mức 1–2%, tạo ra một nghịch lý: AI đã trở thành thói quen sử dụng, nhưng chưa trở thành thói quen chi tiền.
Người dùng thích AI nhưng không muốn trả tiền: vì sao có sự lệch pha?
Khoảng cách giữa việc sử dụng rộng rãi và chi tiêu trực tiếp cho thấy mô hình kinh tế AI hiện chưa chạm đúng kỳ vọng người dùng. Người tiêu dùng Đông Nam Á được mô tả là có "sự lạc quan thực dụng": họ sẵn sàng dùng AI khi thấy lợi ích rõ ràng, nhưng không muốn trả thêm cho thứ chưa thật sự thiết yếu trong ngân sách hàng tháng. 69% người mua sắm đã dùng AI để ra quyết định với các mặt hàng phức tạp như đồ điện tử, 75% sẵn sàng để trợ lý AI tìm giá thấp nhất và thực hiện giao dịch, trong khi 62% cho biết mức độ tin tưởng với công cụ AI đã tăng so với một năm trước. Dù vậy, mức sử dụng AI bình quân đầu người tại khu vực mới bằng khoảng 10% so với Mỹ. Người dùng rõ ràng thấy lợi ích, nhưng họ đang quen với việc AI là tính năng “đi kèm” chứ không phải dịch vụ phải trả phí riêng.
Mô hình kinh tế AI: doanh nghiệp kiếm tiền, người dùng trả gián tiếp
Trong khi người dùng cá nhân gần như không trả phí trực tiếp, doanh nghiệp lại đang đẩy mạnh thương mại hóa AI trong thương mại điện tử, quảng cáo số và tự động hóa chăm sóc khách hàng. Các nền tảng mua sắm trực tuyến dùng AI để nâng tỷ lệ chuyển đổi, tăng giá trị đơn hàng và xử lý câu hỏi lặp lại của khách hàng, giúp nhân viên tập trung vào công việc giá trị cao hơn. Một nền tảng thương mại điện tử lớn trong khu vực đã xử lý khoảng 80% yêu cầu khách hàng bằng chatbot AI, qua đó giảm 30% chi phí cho mỗi lượt tương tác. Trên các phương tiện truyền thông trực tuyến, quảng cáo được hỗ trợ bởi AI ghi nhận “tăng trưởng đáng kể” về tỉ lệ nhấp chuột và chuyển đổi nhờ khả năng nhắm mục tiêu tốt hơn. Người tiêu dùng, trên thực tế, đang gián tiếp trả tiền cho AI thông qua sản phẩm và dịch vụ được tối ưu bằng công nghệ này, thay vì mua gói đăng ký AI riêng.
Tác động thực tế: AI len vào mọi quyết định số của người dùng
Dù chưa sẵn sàng chi tiền trực tiếp, người dùng AI Đông Nam Á đã để AI chen sâu vào hành vi số hàng ngày. AI đang giúp người mua sắm so sánh sản phẩm phức tạp, tối ưu lựa chọn đồ điện tử và các quyết định tiêu dùng có giá trị cao. Trong du lịch, AI hỗ trợ du khách lên kế hoạch chuyến đi, gợi ý lịch trình và dịch vụ phù hợp. Trong dịch vụ gọi xe và giao đồ ăn, người dùng có thể đặt dịch vụ bằng giọng nói, giảm thao tác và thời gian. Trên nền tảng quảng cáo, AI làm cho quảng cáo kỹ thuật số hiệu quả hơn nhờ nhắm mục tiêu chính xác, từ đó tác động trực tiếp đến những gì người dùng nhìn thấy và lựa chọn. Mức độ sẵn sàng tiếp nhận công nghệ cao, cộng với niềm tin tăng dần vào công cụ AI, đang tạo ra một nền tảng hành vi rất thuận lợi cho các mô hình kinh tế AI mới trong tương lai.
Kết luận: Khoảng trống mô hình kinh tế AI là cơ hội cho khu vực
Việc người dùng AI Đông Nam Á tăng nhanh nhưng tỷ lệ trả phí chỉ 1–2% không phải là dấu hiệu thất bại, mà là tín hiệu cho thấy mô hình kinh tế AI vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm. Doanh nghiệp đã chứng minh thương mại hóa AI trong thương mại điện tử, quảng cáo số và dịch vụ số có thể tạo ra giá trị rõ rệt, từ chuyển đổi tốt hơn đến chi phí thấp hơn. Phần còn thiếu là những sản phẩm và gói dịch vụ AI đủ gần gũi, đủ gắn với nhu cầu hàng ngày để người dùng chấp nhận chi tiền trực tiếp. Khi kinh tế số Đông Nam Á được dự báo tiếp tục tăng trưởng mạnh, với thương mại điện tử, du lịch trực tuyến, truyền thông số và dịch vụ gọi xe đều đi lên, khoảng trống giữa thói quen dùng AI và thói quen trả phí sẽ là sân chơi chiến lược cho các doanh nghiệp trong khu vực: ai thiết kế được mô hình kinh tế AI phù hợp với "sự lạc quan thực dụng" của người dùng, người đó sẽ dẫn dắt cuộc chơi.
