Một cuộc gặp với di sản qua ống kính
Triển lãm ảnh di sản là không gian nơi những khuôn hình đưa cảnh quan, ký ức và thực hành văn hóa đến gần công chúng, giúp mỗi người nhìn thấy câu chuyện phía sau danh hiệu. Triển lãm ảnh “Các Di sản thế giới của Việt Nam” khai mạc ngày 26/10 tại Nhà Triển lãm 29 Hàng Bài, Cửa Nam, Hà Nội, mở ra một lời mời đáng chú ý: hãy gặp di sản bằng ánh nhìn chậm hơn, thay vì chỉ lướt qua tên gọi quen thuộc. Sự kiện do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo, giao Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức; Thứ trưởng Tạ Quang Đông phát biểu khai mạc. Đây không chỉ là dịp ngắm ảnh. Giá trị của triển lãm nằm ở cách nhiếp ảnh Việt Nam biến di sản từ khái niệm rộng lớn thành những khoảnh khắc có thể cảm nhận và ghi nhớ.
100 tác phẩm, 30 lát cắt di sản
Một trăm tác phẩm giới thiệu hình ảnh của 30 di sản UNESCO, tạo nên hành trình thị giác đi qua cả thiên nhiên lẫn đời sống văn hóa. Người xem có thể bắt gặp Quần thể di tích Cố đô Huế, Đô thị cổ Hội An, Khu di tích Chăm Mỹ Sơn, Vịnh Hạ Long, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và Quần thể danh thắng Tràng An. Mạch ảnh còn mở rộng đến Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, Thành nhà Hồ và Quần thể di tích, danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Sức hấp dẫn không chỉ nằm ở những địa danh nổi tiếng: mỗi khung hình có thể gợi ra mối liên hệ giữa kiến trúc, con người và môi trường sống. Nhờ vậy, triển lãm không đóng khung di sản trong một danh sách, mà cho thấy sự đa dạng làm nên diện mạo di sản Việt Nam.
Triển lãm phân chia nội dung thành các nhóm về di sản văn hóa, thiên nhiên, văn hóa và thiên nhiên; di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, di sản cần bảo vệ khẩn cấp, di sản tư liệu và di sản truyền khẩu, phi vật thể được UNESCO vinh danh. Cách sắp xếp ấy giúp công chúng nhận ra rằng di sản không chỉ là những công trình có thể đứng trước để chụp ảnh. Nhã nhạc cung đình Huế, Quan họ Bắc Ninh, Hát Xoan Phú Thọ, Đờn ca tài tử Nam Bộ, thực hành Then và nghệ thuật Xòe Thái cũng hiện diện như những thực hành sống, gắn với cộng đồng và sự trao truyền qua nhiều thế hệ.
Nhiếp ảnh nối cảnh vật với ký ức
Điểm đáng quý của triển lãm là đặt cảnh đẹp bên cạnh những câu chuyện làm nên ý nghĩa của cảnh đẹp. Một bức ảnh có thể lưu lại đường nét kiến trúc, nhưng cũng gợi nhắc lịch sử, phong tục và quan hệ lâu đời giữa con người với thiên nhiên. Những di sản phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp như Ca trù, nghệ thuật làm gốm của người Chăm và nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vì thế không chỉ là đề tài để chiêm ngưỡng; chúng còn nhắc người xem rằng giá trị văn hóa cần được gìn giữ bằng sự quan tâm cụ thể.
Các hình ảnh về Mộc bản triều Nguyễn, Châu bản triều Nguyễn, bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám và bộ sưu tập của nhạc sĩ Hoàng Vân bổ sung một chiều kích khác: ký ức được lưu giữ trong tư liệu và tri thức. Khi đặt những dấu tích ấy cạnh thiên nhiên, kiến trúc và sinh hoạt văn hóa, nhiếp ảnh giúp người xem tiếp cận di sản gần gũi hơn, đồng thời khơi gợi niềm tự hào và ý thức gìn giữ. Đó là đóng góp rõ nét của nhiếp ảnh Việt Nam: không thay thế trải nghiệm tận nơi, mà mở một cánh cửa để công chúng muốn tìm hiểu sâu hơn.
Từ ngắm nhìn đến trách nhiệm gìn giữ
Triển lãm diễn ra từ ngày 26/10 đến hết ngày 03/11/2026 tại Nhà Triển lãm 29 Hàng Bài, Hà Nội. Với công chúng yêu nghệ thuật, đây là dịp nhìn lại nhiều loại hình di sản trong một hành trình cô đọng; với người trẻ, các khuôn hình có thể là điểm khởi đầu để tìm hiểu lịch sử và văn hóa địa phương. Tổ chức hướng tới Ngày Di sản Văn hóa Việt Nam 23/11 và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, sự kiện còn gửi đi thông điệp rằng việc bảo tồn không thể chỉ trông vào danh hiệu quốc tế.
Một cuộc triển lãm không thể thay thế việc bảo vệ di tích, duy trì nghề truyền thống hay trao truyền tri thức, nhưng có thể khiến những trách nhiệm ấy trở nên dễ thấy và gần gũi hơn. Bằng 100 tác phẩm về 30 di sản được UNESCO ghi danh, triển lãm ảnh “Các Di sản thế giới của Việt Nam” chọn cách kể giàu cảm xúc thay cho lối liệt kê khô cứng. Đây là lý do sự kiện đáng được chú ý: mỗi khuôn hình vừa tôn vinh vẻ đẹp, vừa nhắc rằng di sản chỉ tiếp tục sống khi cộng đồng hiểu, trân trọng và cùng gìn giữ.
