Khám sàng lọc học sinh: từ quy định pháp lý đến “lá chắn” mới cho trường học
Khám sàng lọc học sinh là hoạt động kiểm tra sức khỏe định kỳ, có hệ thống, nhằm phát hiện sớm các bệnh và tật học đường – từ thể chất đến tinh thần – cho toàn bộ trẻ em mầm non đến hết trung học phổ thông, để kịp thời tư vấn, điều trị và theo dõi lâu dài theo quy định của cơ quan y tế. Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 34/2026/TT-BYT trong Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Điểm then chốt là toàn bộ học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông trên phạm vi cả nước sẽ được kiểm tra sức khỏe, khám sàng lọc, phát hiện và tư vấn điều trị các bệnh, tật học đường. Chính sách y tế 2028 không chỉ là thêm một thủ tục, mà là bước xoay trục: coi sức khỏe học đường – đặc biệt là rối loạn tâm thần trẻ – là ưu tiên ngang với thành tích học tập.
Năm nhóm bệnh được sàng lọc: vì sao sức khỏe tâm thần phải ở trung tâm
Từ năm 2028, chương trình khám sàng lọc học sinh sẽ tập trung vào 5 nhóm bệnh: thừa cân, béo phì; tật khúc xạ; cong vẹo cột sống; bệnh răng miệng và rối loạn sức khỏe tâm thần. Đây là những vấn đề âm thầm bào mòn khả năng học tập, tự tin và tương lai của trẻ, nhưng trước đây thường bị xem nhẹ, nhất là sức khỏe tinh thần. Việc đưa rối loạn tâm thần trẻ vào danh mục sàng lọc bắt buộc là bước đi táo bạo: nhà trường không còn được phép “nhắm mắt” trước stress, lo âu, trầm cảm hay khủng hoảng tuổi dậy thì. Khám sàng lọc sẽ được lồng ghép vào kiểm tra sức khỏe đầu năm, mỗi năm một lần, tại trường hoặc cơ sở y tế phù hợp. Điều này giúp tránh cảnh tổ chức nhiều đợt khám rời rạc, vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa tạo thói quen coi sức khỏe là phần không thể tách rời của đời sống học đường.
Từ văn bản đến lớp học: học sinh, phụ huynh và nhà trường sẽ thay đổi ra sao?
Theo quy định, kiểm tra sức khỏe đầu năm cho học sinh mầm non và phổ thông sẽ thực hiện 1 năm 1 lần vào đầu năm học. Không còn chuyện khám cho có, vì kết quả sẽ là cơ sở để các cơ quan, đơn vị theo dõi sức khỏe và tổ chức hoạt động chăm sóc phù hợp. Hệ thống dữ liệu sức khỏe học sinh được cập nhật lên cổng dữ liệu của Bộ Y tế, đồng nghĩa mỗi bất thường – từ cột sống, thị lực đến dấu hiệu rối loạn tâm thần trẻ – đều có “dấu vết” để giám sát dài hạn. Phụ huynh có thêm kênh thông tin đáng tin để không bỏ lỡ những thay đổi khó nhận ra ở con. Nhà trường buộc phải chuyển từ tâm thế xử lý sự vụ sang xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện, thay vì chờ đến khi một vụ việc bạo lực hay khủng hoảng tâm lý bùng nổ mới cuống cuồng xử lý.
HIU CARE: hình mẫu sớm cho chính sách y tế 2028 về sức khỏe học đường
Tại TPHCM, chương trình HIU CARE cho thấy khám sàng lọc học sinh hoàn toàn có thể trở thành trải nghiệm tích cực, thay vì gánh nặng hành chính. Hơn 25.000 học sinh được tầm soát sức khỏe và định hướng nghề nghiệp miễn phí trong hành trình HIU CARE vừa khởi động. Riêng tại Trường THPT Võ Thị Sáu, 120 thầy cô và 2.750 học sinh đã được khám, tư vấn, tầm soát sức khỏe, phát hiện sớm những vấn đề thường gặp trong môi trường học đường. Một học sinh lớp 12 chia sẻ mong muốn được khám sức khỏe cột sống, thị lực, răng hàm mặt và "đặc biệt là sức khỏe tinh thần". Đây là minh chứng rõ ràng: khi chương trình được thiết kế tốt, học sinh không ngại khám, mà còn chủ động tìm hiểu về phát hiện sớm bệnh tâm thần và cơ hội nghề nghiệp trong lĩnh vực sức khỏe.
Kết luận: sàng lọc bắt buộc chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm tôn trọng và theo dõi dài hạn
Việc kiểm tra sức khỏe học sinh trên phạm vi cả nước đã bắt đầu từ năm 2026, và mốc 2028 với khám sàng lọc 5 nhóm bệnh học đường chỉ là bước tiếp theo trong lộ trình dài hơi. Điều quan trọng không phải là thêm bao nhiêu biểu mẫu, mà là chúng ta làm gì với dữ liệu thu được: nhà trường có tổ chức lại bàn ghế để giảm cong vẹo cột sống hay không, có điều chỉnh giờ học để giảm stress; phụ huynh có lắng nghe nhiều hơn khi con nói về áp lực; ngành y tế có đủ nhân lực tư vấn khi phát hiện rối loạn tâm thần trẻ hay không. HIU CARE với quy mô hơn 25.000 học sinh và giáo viên trong đợt 1, triển khai trong tháng 9–10/2026, cho thấy khi gắn chăm sóc sức khỏe với định hướng tương lai, khám sàng lọc không phải gánh nặng, mà là cánh cửa mở ra một hệ sinh thái học đường an toàn, nhân văn và nhiều hy vọng.
