Trường nội trú biên giới: chiếc cầu nối giáo dục cho học sinh vùng biên
Trường nội trú biên giới là mô hình kết hợp dạy học và tổ chức ăn, ở tập trung cho học sinh vùng biên, giúp các em ở xa trung tâm, địa hình cách trở vẫn được học liên tục, an toàn và có điều kiện phát triển toàn diện trong môi trường có thầy cô quản lý, hỗ trợ cả trong và ngoài giờ học. Gia Lai đang gấp rút hoàn tất các điều kiện để khai giảng và đưa 7 trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS tại các xã biên giới vào hoạt động trong năm học mới. Điều này không chỉ là một sự kiện giáo dục, mà còn là phép thử năng lực tổ chức của cả hệ thống khi phải đón hơn 6.800 học sinh vùng biên trong một thời gian rất ngắn. Năm học 2026-2027, 7 trường được giao tuyển sinh 6.818 học sinh, nên mọi sự chậm trễ đều có thể làm đứt gãy cơ hội đến lớp của hàng nghìn em nhỏ. Đây là lý do vì sao câu chuyện chuẩn bị khai giảng ở các trường nội trú biên giới phải được nhìn như một chiến dịch tổng lực chứ không chỉ là vài nghi thức đầu năm.
Mô hình liên cấp ở vùng xa: cùng lúc dựng trường, dựng hạ tầng sống
Khác với một trường làng thông thường, 7 trường nội trú biên giới ở Ia Mơ, Ia Púch, Ia Pnôn, Ia Nan, Ia Dom, Ia Chia và Ia O phải vận hành mô hình liên cấp tiểu học – THCS ngay từ ngày đầu mở cửa. Điều đó đồng nghĩa với việc không chỉ xây phòng học, mà phải dựng cả một hệ sinh thái học đường: ký túc xá, bếp ăn, khu vệ sinh, hệ thống nước sạch, thư viện, khu sinh hoạt chung. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, các sở, ngành, địa phương và nhà trường đang tập trung hoàn tất cơ sở vật chất, nhân lực và các điều kiện phục vụ dạy học, ăn ở của học sinh. Ở vùng biên, nơi đường sá còn khó, việc đưa vật liệu, thiết bị, sách giáo khoa vào kịp thời là bài toán logistics không hề nhẹ. “Ngành giáo dục đã chuẩn bị 6.814 bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 9 để đưa về thư viện các trường, phục vụ học sinh mượn học”. Đây không chỉ là con số, mà là cam kết rằng không một học sinh nào bước vào năm học 2026-2027 với tay trắng.
Nhân lực thiếu và bài toán vận hành trường nội trú ngay từ ngày đầu
Nếu cơ sở vật chất có thể đo bằng tiến độ xây dựng, thì nhân lực lại là thách thức khó định lượng hơn cho các trường nội trú biên giới. Hiện 7 trường chỉ có 20/21 cán bộ quản lý, 261/373 giáo viên và 42/63 nhân viên. Nghĩa là vẫn còn khoảng trống lớn giữa thiết kế trên giấy và lực lượng thực tế trên lớp. Ngành giáo dục đã tham mưu UBND tỉnh bổ sung 80 chỉ tiêu biên chế, 42 chỉ tiêu hợp đồng giáo viên, nhân viên; đồng thời xây dựng phương án điều động, thuyên chuyển, biệt phái và bố trí dạy liên trường khoảng 24 giáo viên. Đây là sự xoay xở quyết liệt, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: chúng ta có đang yêu cầu giáo viên “giãn mỏng” quá mức giữa nhiều điểm trường? Việc điều động 7 Phó Hiệu trưởng từ các trường phổ thông dân tộc nội trú trong tỉnh để tăng cường quản lý cho thấy tỉnh hiểu rằng mô hình nội trú liên cấp không thể chạy tự động; nó cần những người đã có trải nghiệm sâu về quản lý học sinh bán trú, nội trú. Chính sách là cần thiết, nhưng nếu không duy trì ổn định đội ngũ, chất lượng dạy học sẽ khó bền vững.
Từ bếp ăn đến ký túc xá: chăm lo đời sống học sinh là điều kiện tiên quyết
Một trường nội trú biên giới chỉ thực sự “mở cửa” khi bữa ăn, chỗ ngủ của học sinh được đảm bảo. Trong tổng số 6.814 học sinh đã tuyển, có 2.586 học sinh nội trú và 4.228 học sinh bán trú. Nghĩa là hơn một nửa số em sẽ ăn, ở tại trường gần như trọn tuần. 54 nhân viên cấp dưỡng đã được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, sẵn sàng phục vụ việc ăn ở, sinh hoạt của học sinh nội trú và bán trú. Các trường xây dựng phương án tổ chức bếp ăn tập thể, bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm và chăm sóc sức khỏe học sinh. Tuy vậy, không phải hạng mục nào cũng kịp hoàn thiện. Kế hoạch cho phép các trường trước mắt thuê đơn vị cung cấp suất ăn để bảo đảm nhu cầu của học sinh ngay từ đầu năm học, sau đó khi cơ sở vật chất hoàn thiện mới tổ chức nấu ăn tại chỗ, là một quyết định linh hoạt. Nó thừa nhận thực tế rằng trong điều kiện thời gian gấp, sự an toàn và đủ dinh dưỡng cho học sinh quan trọng hơn việc “đủ và đúng quy trình” ngay tức thì.
Lễ khai giảng chỉ là điểm khởi đầu: cần cơ chế dài hơi cho học sinh vùng biên
Theo kế hoạch, lễ khai giảng và khánh thành 7 trường sẽ được tổ chức với điểm cầu chính tại xã Ia Púch, kết nối truyền hình trực tiếp với điểm cầu Trung ương. Các nghi thức cắt băng, bàn giao công trình, đánh trống khai giảng chắc chắn sẽ trang trọng. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, công sức chuẩn bị sẽ bị thu nhỏ thành một khoảnh khắc lễ nghi. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Hải Giang yêu cầu các địa phương khẩn trương hoàn tất những phần việc còn lại, tổ chức lễ khai giảng an toàn, tiết kiệm, đồng thời chủ động phương án ứng phó với mưa, gió để bảo đảm an toàn cho đại biểu, giáo viên và học sinh. Quan trọng hơn, ông nhấn mạnh công tác quản lý, chăm sóc học sinh nội trú phải được đặt lên hàng đầu. Trường nội trú không chỉ là giải pháp tiếp cận giáo dục cho học sinh vùng biên; nếu được vận hành tốt, nó còn là “trạm trung chuyển” giúp các em thoát khỏi vòng luẩn quẩn nghèo – mù chữ – lao động sớm. Sau lễ khai giảng năm học 2026-2027, điều cần theo dõi không phải là bao nhiêu đại biểu dự, mà là liệu chúng ta có tiếp tục duy trì đủ giáo viên, đảm bảo an toàn thực phẩm, nước sạch, môi trường và quản lý học sinh ngoài giờ học như những gì đã cam kết.
