Trường nội trú vùng biên: hạ tầng không chỉ là phòng học
Trường nội trú vùng biên là các trường phổ thông nội trú liên cấp được xây dựng tại những xã biên giới, cung cấp đồng thời nơi học tập, ăn ở, sinh hoạt tập trung nhằm giúp học sinh vùng sâu, vùng xa tiếp cận giáo dục thuận tiện hơn, an toàn hơn và lâu dài hơn, thay vì phải vượt quãng đường xa xôi đến trường mỗi ngày.
Điểm đáng nói là giai đoạn 1 của chương trình đã triển khai xây dựng 108 trường tại 19 tỉnh, thành phố, với mục tiêu đến ngày 30/8 cơ bản hoàn thành các hạng mục thiết yếu để đưa học sinh vào học. Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong số 99 trường sử dụng ngân sách Trung ương, có 41 trường đạt từ 91% khối lượng trở lên, 54 trường đạt 71–90% và 4 trường đạt từ 70% trở xuống. Đây không phải là một cuộc chạy đua hình thức, mà là cuộc chạy đua để kịp đảm bảo cơ sở vật chất giáo dục tối thiểu cho hàng nghìn học sinh trước thềm khai giảng năm học mới.
Cuộc chạy đua tiến độ: 108 công trình và 6 trường khai giảng năm đầu
Trước thềm khai giảng năm học mới, các công trường trường nội trú vùng biên đồng loạt tăng ca, huy động cả lực lượng quân sự, công an, biên phòng hỗ trợ thi công và chuẩn bị nơi ở cho học sinh. Nhiều địa phương cam kết đến ngày 5/9, toàn bộ 108 trường sẽ đủ điều kiện cơ bản để đón học sinh, dù vẫn còn 56 trường phải tiếp tục hoàn thiện một số hạng mục sau khai giảng.
Đáng chú ý, 6 trường nội trú vùng biên tại các xã biên giới đang chuẩn bị cho lễ khai giảng năm học đầu tiên, với hơn 4.600 học sinh đã được vận động ra lớp và 425 cán bộ, giáo viên, nhân viên được bố trí. Lễ khai giảng năm học 2026–2027 sẽ được tổ chức thống nhất tại cả 6 trường vào lúc 7 giờ ngày 5/9; từ ngày 7/9, các trường triển khai chương trình học chính khóa theo kế hoạch mới. Câu hỏi đặt ra là: chúng ta có đang đặt kỳ vọng quá lớn lên những ngôi trường mới khi hạ tầng mới chỉ ở mức “cơ bản” hoàn thành?
Quảng Trị và các địa phương: ưu tiên lớp học, ký túc xá, nhà ăn trước
Ở Quảng Trị, không khí gấp rút bao trùm bốn công trình trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS tại Hướng Phùng, Dân Hóa, Đakrông và Thượng Trạch. Tỉnh yêu cầu tập trung nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ để đảm bảo cơ sở vật chất cho khai giảng; các nhà thầu phải ưu tiên hoàn thành khu lớp học, khu nội trú học sinh, nhà ăn, nhà ở giáo viên và hệ thống cấp điện, cấp nước. Với những ngôi trường nằm ở khu vực biên giới, chuẩn bị cơ sở vật chất cho năm học mới không chỉ là xây phòng học, mà còn là đảm bảo nơi ăn, ở, sinh hoạt ổn định, an toàn cho học sinh ngay tại địa bàn vùng biên.
Cùng với việc hoàn thiện các khối nhà, thiết bị dạy học, nội thất và hệ thống bếp ăn nội trú, bán trú cũng được đưa đến công trường và lắp đặt theo tiến độ. Theo Ban quản lý dự án, đến ngày 30/8, các điều kiện cần thiết phục vụ lễ khánh thành và khai giảng năm học 2026–2027 tại 4 trường cơ bản đã được đáp ứng, nhưng một số hạng mục còn lại dự kiến phải tới trước ngày 30/10/2026 mới hoàn thành. Đây là lựa chọn có chủ đích: ưu tiên những hạng mục phục vụ trực tiếp cho học sinh, chấp nhận tiếp tục thi công phần còn lại trong khi trường đã đi vào hoạt động.
Ý nghĩa vượt khỏi phòng học: thu hẹp khoảng cách giáo dục vùng biên
Những ngôi trường nội trú vùng biên mới được ví như “ngôi nhà thứ hai” kiên cố, tiện nghi, giúp con em đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao có điều kiện học tập và sinh hoạt ổn định hơn. Với địa bàn xã biên giới thường cách trở, việc có đủ trường, đủ lớp ngay tại chỗ là cách thiết thực nhất để học sinh không phải bỏ học vì đường xa, thời tiết khắc nghiệt hay điều kiện gia đình hạn chế.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh rằng “tạo công bằng và thu hẹp khoảng cách phát triển giáo dục giữa các vùng miền không thể chỉ do riêng ngành giáo dục thực hiện”. Chính vì vậy, chương trình xây dựng trường nội trú vùng biên được đặt trong một tầm nhìn dài hạn: kiên cố hóa trường học, mở rộng cơ hội tiếp cận học tập cho học sinh vùng sâu, vùng xa, đồng thời chuẩn bị đội ngũ giáo viên, thiết bị dạy học và chế độ ăn ở nội trú đồng bộ. Đây không chỉ là các công trình xây dựng, mà là hạ tầng nền tảng để bẻ gãy vòng luẩn quẩn tụt hậu về giáo dục ở vùng biên.
Thách thức sau ngày khai giảng: từ tiến độ thi công đến bài toán vận hành
Việc các địa phương cam kết đến ngày khai giảng 5/9, toàn bộ 108 trường đủ điều kiện cơ bản để đón học sinh là bước khởi đầu quan trọng. Tuy nhiên, 56 trường vẫn còn những hạng mục phải hoàn thiện sau khai giảng, đồng nghĩa với việc học sinh sẽ bước vào năm học trong bối cảnh công trình vẫn tiếp tục thi công. Điều này đặt ra yêu cầu quản lý an toàn công trường, tổ chức sinh hoạt nội trú hợp lý và đảm bảo chất lượng dạy – học không bị xáo trộn.
Các địa phương và ngành giáo dục đã xác định rõ, đưa 108 trường nội trú liên cấp vào sử dụng không chỉ là hoàn thành công trình, mà là bài toán đảm bảo điều kiện để các trường hoạt động hiệu quả, lâu dài. Lễ khai giảng đồng loạt ở 6 trường vùng biên vào ngày 5/9 chỉ là cột mốc; chặng đường tiếp theo sẽ là kiểm tra, chỉnh trang cơ sở vật chất, hoàn thiện cảnh quan, hướng dẫn vận hành bếp ăn, giữ an toàn vệ sinh và xây dựng nếp sống nội trú bền vững. Nếu không kiên trì với chặng đường này, những nỗ lực chạy đua tiến độ trước khai giảng sẽ khó chuyển hóa thành chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh vùng biên.
