Trường nội trú vùng biên: Không chỉ là mái trường, mà là hạ tầng phát triển
Trường nội trú vùng biên là các cơ sở giáo dục liên cấp được đầu tư đồng bộ khối phòng học, khu nội trú, nhà ăn và không gian sinh hoạt, nhằm bảo đảm học sinh dân tộc thiểu số ở miền núi, biên giới được học tập, ăn ở an toàn trong môi trường ổn định dài ngày. Đà Nẵng hiện đã hoàn tất chuẩn bị cho sáu trường nội trú vùng biên tại các xã Hùng Sơn, Tây Giang, A Vương, Dac Pring, La Dee và La Ee, với 141 phòng học phục vụ khoảng 4.800 học sinh. Đây không phải là bước nâng cấp hình thức, mà là một cú chuyển hạ tầng cho giáo dục vùng sâu: đồng bộ cơ sở vật chất trường học, đội ngũ và dịch vụ chăm sóc, để một lễ khai giảng năm học mới ở vùng biên không còn là sự kiện “tạm bợ” mà xứng đáng với nỗ lực của thầy trò.
A Vương về đích: Biểu tượng của một mô hình nội trú mới
Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Tiểu học và THCS A Vương có lẽ là hình ảnh cô đọng nhất cho bước chuyển này. Sáng 4-9, giữa vùng núi rừng biên giới, khu học tập mới với 30 phòng học vừa kịp được bàn giao, công nhân và giáo viên “tranh thủ từng giờ” để hoàn thiện cho lễ khai giảng sáng 5-9. Ở đây, 928 học sinh, trong đó 926 em thuộc diện hưởng chế độ nội trú, sẽ được học và ở trong một cơ sở mới, thay cho những dãy nhà tạm, phòng học ghép. Việc khối nội trú, nhà ăn chưa kịp hoàn thành buộc nhà trường phải lập phương án tạm thời, nhưng điều quan trọng là tiến trình học tập không bị ngắt quãng. Quan điểm rõ ràng: chấp nhận bất tiện ngắn hạn để kịp đưa học sinh vào môi trường học tập tốt hơn lâu dài.
Cuộc chạy đua chuẩn bị: Khi khai giảng trở thành bài kiểm tra năng lực quản trị
Đằng sau những cổng trường rực cờ hoa là một cuộc chạy đua thời gian rất cụ thể. Ở A Vương, lực lượng vũ trang phải “tranh thủ từng giờ” vận chuyển thiết bị, hoàn thiện thư viện và lập phương án chỗ ở tạm cho hàng trăm học sinh nội trú. Tại Hùng Sơn và Tây Giang, giáo viên cùng người dân địa phương quét dọn từng lớp học, lắp đặt bàn ghế, quạt trần, hệ thống chiếu sáng, thiết bị phòng cháy chữa cháy; sân lễ được dựng rạp, chạy thử màn hình LED, âm thanh, đường truyền trực tiếp để bảo đảm lễ khai giảng diễn ra trang trọng và an toàn. Đây không chỉ là “dọn trường đón học sinh” theo nghĩa thông thường. Với trường nội trú vùng biên, khai giảng năm học mới là bài kiểm tra năng lực quản trị tổng thể: từ phòng học, khu ăn ở, y tế học đường đến an toàn thực phẩm – tất cả phải được vận hành đồng bộ ngay ngày đầu.
Hệ thống liên ngành: Cơ sở vật chất trường học không còn là chuyện riêng của ngành giáo dục
Điểm đáng chú ý là Đà Nẵng không coi sáu trường nội trú vùng biên là “dự án của riêng ngành giáo dục”, mà thiết kế một cơ chế liên ngành để vận hành. Sáu tổ công tác được thành lập với sự tham gia của xây dựng, tài chính, nội vụ, y tế, nông nghiệp, môi trường và ban quản lý dự án, đến từng trường để xác định hạng mục đã hoàn thành, phần còn lại, đơn vị chịu trách nhiệm và thời hạn kết thúc. Ngành giáo dục tuyển thêm 19 giáo viên cho bốn trường nội trú tiểu học và THCS tại A Vương, Tây Giang, La Dee, Dac Pring, đồng thời cử nhiều đoàn cán bộ, giáo viên các cấp lên hỗ trợ theo từng đợt. Đây là cách tiếp cận đúng: cơ sở vật chất trường học vùng sâu không thể bền vững nếu thiếu y tế giám sát an toàn thực phẩm, ngành xây dựng bảo trì hạ tầng, hay chính quyền địa phương lo khâu cung ứng thực phẩm, đồng phục, vật dụng thiết yếu.
Từ khai giảng hôm nay đến tương lai giáo dục vùng sâu ngày mai
Lễ khai giảng lúc 7 giờ sáng 5-9 chỉ là vạch xuất phát; điều quan trọng hơn là cách sáu trường nội trú vùng biên sẽ vận hành trong những ngày sau đó. Ở A Vương, sau khi ổn định nội trú, nhà trường dự kiến tổ chức dạy học chính khóa buổi sáng, buổi chiều dành cho hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sống, phụ đạo và tự học, bắt đầu từ ngày 7-9. Các tổ công tác liên ngành được lên kế hoạch tiếp tục hỗ trợ, từ vận hành bếp ăn, rà soát khu nội trú, đến tổ chức diễn tập khai giảng, giúp học sinh lớp 1-3 làm quen môi trường mới và hoàn thiện hồ sơ nội trú, đảm bảo an toàn sức khỏe và vệ sinh thực phẩm. Như bà Lê Thị Hương nhận định, những trường nội trú khang trang ở miền núi, biên giới mở ra cơ hội học tập trong môi trường tốt hơn, nâng chất lượng giáo dục và mở rộng cơ hội phát triển cho trẻ em vùng biên. Nếu duy trì được kỷ luật vận hành như giai đoạn chuẩn bị, sáu trường này có thể trở thành hình mẫu mới cho giáo dục vùng sâu, nơi hạ tầng, quản trị và cộng đồng cùng đồng hành với học sinh.
