Rau quả có thể hỗ trợ điều trị, nhưng không thay thuốc
Chế độ ăn bệnh thận là cách lựa chọn thực phẩm và khẩu phần phù hợp với chức năng thận, tình trạng sức khỏe và phương án điều trị của từng người. Bằng chứng mới gợi ý ăn rau quả có thể đem lại lợi ích đáng kể cho một nhóm bệnh nhân, nhưng không biến chúng thành phương thuốc thay thế.
Nghiên cứu được công bố tại Tuần lễ Thận học 2026 theo dõi 108 người trưởng thành mắc bệnh thận mạn giai đoạn 3 kèm nhiễm toan chuyển hóa. Biến chứng này xảy ra khi thận suy giảm khả năng đào thải axit và giữ cân bằng axit-bazơ. Người tham gia được chia thành ba nhóm: bổ sung rau củ quả để giảm 50% lượng axit tạo ra từ chế độ ăn, dùng natri bicarbonat với mục tiêu tương tự, hoặc nhận chăm sóc thông thường.
Sau 10 năm, nhóm ăn rau quả có số lượt nhập viện thấp hơn khoảng 78%, số lượt cấp cứu giảm khoảng 77% và số người tiến triển đến chạy thận giảm 75% so với nhóm chăm sóc thông thường. Nhóm dùng natri bicarbonat không ghi nhận khác biệt đáng kể ở các kết quả này. Đây là tín hiệu đáng chú ý, không phải bảo đảm rằng mọi người bệnh đều nhận được lợi ích tương tự.
Nghiên cứu quy mô nhỏ và chỉ tập trung vào người bệnh giai đoạn 3 có nhiễm toan chuyển hóa; cần thêm bằng chứng trước khi áp dụng rộng rãi cho nhóm khác. Người bệnh không nên tự ngừng thuốc hay đổi thuốc lấy rau quả. Dinh dưỡng có thể hỗ trợ điều trị, nhưng phải nằm trong kế hoạch được bác sĩ hướng dẫn.
Ăn trái cây thay bữa chính không đồng nghĩa ăn lành mạnh
Rau quả cung cấp vitamin, khoáng chất, chất xơ và nhiều hợp chất có lợi, nhưng cách ăn và lượng ăn mới quyết định lợi ích có đi kèm rủi ro hay không. Một trường hợp được bác sĩ chuyên khoa thận chia sẻ cho thấy việc biến trái cây thành món thay bữa chính có thể đi sai hướng.
Người đàn ông 60 tuổi mắc bệnh thận giai đoạn sớm tin rằng trái cây bảo vệ thận nên giảm thịt, trứng, sữa xuống mức tối thiểu và dùng hoa quả trong bữa ăn chính. Vì răng yếu, ông thường xay thành nước ép cô đặc; ông cũng ăn trái cây sấy và chọn nhiều loại quả ngọt. Chỉ sau ba tháng, axit uric tăng vọt, protein niệu nặng hơn và mức lọc cầu thận giảm, khiến ông suýt tiến triển đến giai đoạn 4.
Nước ép khiến một người dễ nạp nhiều trái cây trong một lần; khi chất xơ bị loại bỏ, fructose có thể được hấp thu nhanh hơn. Ăn quá nhiều đường trái cây có thể làm tăng axit uric và gánh nặng chuyển hóa, điều đáng lưu tâm với người đã suy giảm chức năng thận. Thay trái cây nguyên miếng bằng nước ép cô đặc hoặc dùng trái cây thay cả nhóm thực phẩm thiết yếu không phải là lối tắt bảo vệ sức khỏe thận.
Bài học không phải là kiêng trái cây, mà là tránh cực đoan: ưu tiên khẩu phần phù hợp, ăn đa dạng và giữ chế độ ăn cân đối. Người bệnh thận cần hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi đáng kể lượng đạm hay cách ăn.
Rau bina cũng có giới hạn an toàn
Một loại rau quen thuộc như rau bina, còn gọi là cải bó xôi hay rau chân vịt, cũng có thể gây vấn đề nếu ăn quá mức. Rau này giàu dinh dưỡng, nhưng chứa hàm lượng oxalat cao; nguồn tin nêu mức hơn 1.000 mg trên 100 g rau tươi.
Trường hợp một người đàn ông 42 tuổi cho thấy rủi ro của việc ăn một lượng lớn rau bina liên tục nhiều ngày, đặc biệt là uống nước ép sống. Ông bắt đầu mệt mỏi, buồn ngủ và đi ngoài nhiều lần mỗi ngày; sau đó đau thắt lưng, tiểu ra máu. Xét nghiệm cho thấy creatinine đạt 430 μmol/L. Bác sĩ xác định ông bị bệnh thận do lắng đọng oxalat: tinh thể oxalat canxi tích tụ trong ống thận, gây tổn thương và viêm.
Oxalat có thể kết hợp với canxi tạo tinh thể, làm tắc nghẽn và tổn thương ống thận. Ăn liên tục lượng lớn, uống nước ép sống hoặc chế biến mà không chần có thể khiến lượng nạp vào tăng vượt khả năng đào thải. Trường hợp này không chứng minh rau bina nguy hiểm với tất cả mọi người; nó nhắc rằng “thực phẩm tốt” không có nghĩa là ăn càng nhiều càng tốt.
Người có bệnh thận, tiền sử sỏi hoặc vấn đề sức khỏe liên quan nên hỏi chuyên gia về loại rau và khẩu phần phù hợp. Nếu xuất hiện đau vùng thắt lưng, tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu đục hoặc có máu, lượng nước tiểu giảm đột ngột hay phù mặt và chân, cần đến bệnh viện kiểm tra.
Kết luận: điều chỉnh khẩu phần cùng bác sĩ
Nghiên cứu 10 năm củng cố lý do để xem ăn rau quả là một phần tiềm năng trong chăm sóc một nhóm người bệnh thận mạn giai đoạn 3. Nhưng câu chuyện trái cây thay bữa và rau bina ăn quá mức cho thấy áp dụng lời khuyên dinh dưỡng theo kiểu tự phát có thể phản tác dụng.
Không có một thực đơn chung phù hợp cho mọi người mắc bệnh thận. Nhu cầu dinh dưỡng còn phụ thuộc chức năng thận, các bệnh đi kèm, thuốc đang dùng và kết quả xét nghiệm. Vì vậy, đừng tự bỏ thuốc, tự thay điều trị bằng rau củ quả hoặc cắt giảm một nhóm thực phẩm thiết yếu.
Hướng đi thận trọng hơn là trao đổi với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xây dựng chế độ ăn bệnh thận phù hợp, gồm loại thực phẩm, cách chế biến và khẩu phần cụ thể. Rau quả có thể góp phần bảo vệ sức khỏe thận, nhưng lợi ích chỉ đáng tin khi được đặt trong một kế hoạch cá nhân hóa và theo dõi y tế.
