Di sản không cần đứng yên để được gìn giữ
Tái định nghĩa dân gian là cách đưa chất liệu, ký ức và thực hành truyền thống vào hình thức sáng tạo đương đại mà vẫn giữ dấu vết nguồn gốc. Tác phẩm sắp đặt “SE” cho thấy hướng tiếp cận ấy có thể bắt đầu từ những vật liệu tưởng như đã mất công năng. Ra mắt giữa tháng 10-2026 tại Đoài to the West, xã Yên Xuân, Hà Nội, dự án hợp tác giữa Tổ hợp Đoài, MÔ he Studio và Hoa Tiến Brocade. Ý tưởng khởi phát sau vụ hỏa hoạn ở xưởng mộc của Tổ hợp Đoài. Thay vì bỏ đi phần còn lại, nhóm giữ gần 200 cột gỗ cháy dở và đưa chúng vào một cấu trúc nghệ thuật mới. Đây không phải cách phủ lên quá khứ một lớp trang trí thời thượng; sức gợi của tác phẩm nằm ở việc để vật liệu cũ tự kể câu chuyện về mất mát và tiếp nối.
Khi nghề thủ công trở thành một phần của tác phẩm
Trong “SE”, những thân gỗ sẫm màu dựng thành trục đứng, còn vải thổ cẩm tạo những đường nối mềm theo chiều ngang. Cách phối hợp này biến nghề dệt thành một yếu tố cấu thành không gian, thay vì chỉ đặt sản phẩm bên lề để ngắm nhìn. Những dải vải do Hoa Tiến Brocade mang đến gắn với làng nghề ở xã Châu Tiến, Nghệ An, nơi nghề dệt thổ cẩm của người Thái được duy trì qua nhiều thế hệ. Phía sau mỗi tấm vải là tri thức về nguyên liệu, nhuộm, dệt và thêu được tích lũy trong quá trình thực hành. Đây là một ví dụ thuyết phục về thiết kế di sản hiện đại: đổi cách trình bày nhưng không cắt rời chất liệu khỏi cộng đồng làm ra nó. Sự chân thực không nằm ở việc giữ mọi thứ bất động, mà ở chỗ không che lấp dấu vết cũ hay áp đặt một câu chuyện xa lạ lên vật liệu.
Trải nghiệm trực tiếp mở rộng cánh cửa tiếp cận
Một triển lãm sáng tạo chỉ thực sự gần công chúng khi người xem có thể tham gia, chứ không chỉ đứng ngoài quan sát. Tại “SE”, khách tham quan có thể dùng tay hoặc cọ nhuộm vải bằng nguyên liệu thảo mộc như vỏ cây, lá rừng và củ hoàng đằng. Hoạt động ấy đưa kỹ thuật thủ công ra khỏi phần thuyết minh khô cứng, biến việc tìm hiểu di sản thành một trải nghiệm có thể chạm và thử. Không gian hiện mở cửa miễn phí đến hết năm 2026, đồng thời được định hướng phục vụ thêm hoạt động cộng đồng và sự kiện dành cho người dân, trẻ em. Theo kiến trúc sư Khuất Văn Thắng, nơi đây sẽ tiếp tục triển khai các dự án sáng tạo, góp phần đưa hoạt động văn hóa ra ngoài khu vực trung tâm. Cách làm này cho thấy di sản văn hóa trẻ có thể hiện diện trong đời sống hôm nay mà không phải đánh đổi bản sắc để trở nên dễ tiếp cận.
