Tuần học gọn hơn không đồng nghĩa với một ngày nghỉ mặc định
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT mở ra cách tổ chức thời khóa biểu linh hoạt hơn, trong đó trường có thể bố trí chương trình chính khóa tập trung vào bốn ngày và dành thời gian còn lại cho hoạt động giáo dục phù hợp nhu cầu học sinh. Đây là thay đổi về cách sắp xếp việc học, không phải lời bảo đảm rằng mọi em sẽ được nghỉ thêm một ngày.
Nhiều trường đang tính phương án gom tiết chính khóa từ thứ Hai đến thứ Năm, dành thứ Sáu cho hướng nghiệp, bồi dưỡng học sinh giỏi hoặc câu lạc bộ. Nếu không tổ chức hoạt động hôm đó, học sinh có thể có ba ngày cuối tuần; nhưng đây mới là khả năng, không phải lịch áp dụng đồng loạt. Thông tư cũng phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường, không thu tiền, với hoạt động theo nhu cầu người học: loại sau phải tự nguyện, công khai và minh bạch về khoản thu theo quy định. Vì vậy, giá trị của học 4 ngày tuần nằm ở lựa chọn tổ chức có mục tiêu, chứ không nằm ở việc biến thứ Sáu thành ngày nghỉ bằng mọi giá.
Quyền lựa chọn phải đi cùng bảo đảm chất lượng
Điểm đáng chú ý là học sinh có thể tham gia hoặc không tham gia các hoạt động theo nhu cầu mà không bị trừ điểm thi đua hay ảnh hưởng kết quả học tập. Đó là bước tiến về quyền lựa chọn học tập: hoạt động tự chọn không nên bị biến thành yêu cầu bắt buộc trá hình. Tuy nhiên, tự nguyện không đồng nghĩa mọi lựa chọn đều sẵn có, phù hợp hoặc miễn phí. Nhà trường cần thông tin rõ nội dung, lịch tổ chức và khoản thu; đồng thời bảo đảm hoạt động tăng cường theo quy định không bị thu tiền.
Phản ứng của học sinh cho thấy lịch mới có thể đem lại lợi ích thiết thực: một học sinh lớp 12 chia sẻ rằng ngày nghỉ thêm sẽ giúp em ngủ bù và dành thời gian ôn chứng chỉ ngoại ngữ. Nhưng nếu các chương trình liên kết hoặc ngoại khóa bị cắt, học sinh có thể mất cơ hội rèn kỹ năng mềm và ngoại ngữ. Bởi vậy, học tự chọn học sinh chỉ thực sự có ý nghĩa khi nhà trường tạo được những phương án có chất lượng, thay vì đơn giản bỏ hoạt động để lấp lịch bằng thời gian trống.
Bài toán của phụ huynh là thời gian và sự an toàn
Một ngày không đến trường có thể giúp gia đình bớt lịch học cứng nhắc, nhưng cũng đặt ra câu hỏi ai chăm sóc và quản lý học sinh, nhất là các em nhỏ. Đây là nỗi lo có cơ sở: chuyên gia giáo dục lưu ý rằng gia đình có điều kiện dễ tổ chức hoạt động bổ ích hơn, còn gia đình khó khăn có thể thiếu lựa chọn, khiến chênh lệch cơ hội tăng lên nếu không có hỗ trợ. Vì vậy, không nên mặc định mọi học sinh đều có thể tự sắp xếp ngày nghỉ an toàn và hữu ích.
Một thách thức khác là giữ nguyên khối lượng chương trình trong bốn ngày có thể khiến số giờ học mỗi ngày tăng đáng kể, ảnh hưởng khả năng tập trung và sức khỏe, đặc biệt ở học sinh nhỏ tuổi. Nếu rút ngắn thời lượng mỗi ngày, trường lại phải tính cách bảo đảm mục tiêu chương trình. Điều phụ huynh cần không chỉ là thêm thời gian ở nhà, mà là phương án cụ thể: ngày thứ Sáu có hoạt động nào, ai phụ trách và học sinh không tham gia sẽ được hỗ trợ ra sao. Thiếu lời giải cho những câu hỏi này, lịch linh hoạt có thể chuyển gánh nặng từ trường sang gia đình.
Thử nghiệm ở trường và bài học từ các mô hình quốc tế
Trường THPT Nguyễn Hữu Thọ tại phường Xóm Chiếu, TP.HCM, đang xây dựng kế hoạch điều chỉnh hoạt động giáo dục theo Thông tư 85. Phương án dự kiến là học chính khóa từ thứ Hai đến thứ Năm, còn sáng thứ Sáu dành cho trải nghiệm, hướng nghiệp và sinh hoạt câu lạc bộ. Nhà trường vẫn đang cân nhắc cách cân bằng giữa giảm áp lực và duy trì kỹ năng mềm; do đó, đây là kế hoạch đang được tính toán, không nên xem như mô hình đã triển khai hoàn chỉnh.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy không có một lịch mẫu phù hợp với mọi nơi. Theo Hiệp hội các cơ quan lập pháp bang của Mỹ, khoảng 850 học khu thuộc 24 bang đã áp dụng tuần học bốn ngày; nhiều nơi kéo dài ngày học, còn ngày thứ năm có thể dành cho hoạt động bổ trợ hoặc cộng đồng. Tại Pháp, một số địa phương tổ chức tuần học bốn ngày cho học sinh tiểu học, kết hợp ngày còn lại với hoạt động thể thao, văn hóa và giáo dục ngoài nhà trường. Bài học đáng giữ lại không phải là sao chép số ngày, mà là xây mạng lưới hoạt động an toàn, có tổ chức. Thông tư 85 chỉ phát huy lợi ích khi thời khóa biểu linh hoạt đi kèm trách nhiệm rõ ràng của nhà trường và cộng đồng.
