AI vừa là công cụ phòng thủ, vừa là nguy cơ mới
AI trên ô tô là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ các chức năng như phân tích phần mềm, điều khiển phương tiện và phát triển công nghệ tự lái. Nhưng cùng một năng lực tìm lỗi có thể giúp nhà sản xuất vá điểm yếu hoặc giúp tin tặc xác định nơi cần tấn công. Ngày 17/9, Keiji Yamamoto, Giám đốc Phần mềm toàn cầu của Toyota kiêm Chủ tịch Ủy ban Di chuyển thế hệ mới thuộc Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA), cảnh báo về rủi ro an ninh mạng do AI phát triển nhanh. Đây không phải nỗi lo xa vời: xe kết nối ngày càng dựa vào phần mềm, nên lỗ hổng xe kết nối có thể trở thành cửa ngõ cho hành vi xâm nhập. Ngành xe không thể chỉ chạy đua thêm tính năng thông minh; bảo mật phải được xem là điều kiện để những tính năng ấy đáng tin cậy.
Tìm lỗ hổng nhanh hơn đồng nghĩa tin tặc có lợi thế
Các mô hình AI tiên tiến có thể rà soát phần mềm và phát hiện lỗi hoặc lỗ hổng nhanh chóng. Năng lực đó hữu ích khi đội ngũ kỹ thuật kiểm tra hệ thống, nhưng cũng có thể bị kẻ xấu dùng để nhận diện điểm yếu rồi chuẩn bị tấn công. Vì vậy, nguy cơ hack xe hơi không chỉ nằm ở lúc chiếc xe đã lưu thông: Yamamoto lưu ý điểm yếu có thể lộ ra ngay trong quá trình phát triển, khi AI được dùng để phân tích phần mềm. Bảo vệ mã nguồn và kiểm soát cách công cụ AI tiếp cận hệ thống phải trở thành một phần của quy trình thiết kế, thay vì việc bổ sung sau khi xe đã ra đường. JAMA đã bắt đầu thảo luận các biện pháp phòng vệ và xây dựng hệ thống ngăn xe bị xâm nhập trái phép. Tuy vậy, thảo luận mới là khởi đầu; hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc chuyển cảnh báo thành tiêu chuẩn và thực hành cụ thể.
Bảo mật phải đi cùng khả năng sửa chữa
Với người dùng, an ninh mạng không phải chuyện riêng của hãng xe. Một hệ thống bị xâm nhập có thể làm suy giảm niềm tin vào các chức năng kết nối, còn cách khóa chặt phần mềm quá mức có thể khiến việc chẩn đoán và khắc phục sự cố khó hơn. Đây là bài toán cần giải đồng thời: dữ liệu từ xe có thể khó lần theo, trong khi đơn vị sửa chữa vẫn cần tiếp cận hệ thống để tìm và xử lý lỗi. Bảo mật ô tô vì thế không nên được hiểu đơn giản là đóng mọi cánh cửa. Nhà sản xuất cần bảo vệ xe trước truy cập trái phép nhưng vẫn tạo quy trình an toàn, có kiểm soát cho hoạt động sửa chữa. Nếu người dùng không thể biết dữ liệu được xử lý ra sao hoặc xe có thể được bảo dưỡng thế nào, những tính năng thông minh sẽ khó tạo dựng niềm tin lâu dài.
Đưa công nghệ bảo mật từ cảnh báo vào thực tế
Lãnh đạo JAMA cũng cho rằng ngành công nghiệp cần nghiên cứu sâu hơn cách ứng dụng AI riêng cho ô tô và lĩnh vực di chuyển. Đó là hướng đi cần thiết: xe tự lái và các hệ thống điều khiển ngày càng phụ thuộc vào phần mềm, nên năng lực bảo vệ phải phát triển cùng tốc độ với năng lực tự động hóa. Các hãng Nhật đặt mục tiêu đưa xe tự lái thành lĩnh vực khả thi cả về thương mại lẫn xã hội vào khoảng năm 2030, trong khi JAMA đang thúc đẩy hợp tác về kết nối phương tiện với hạ tầng, niềm tin xã hội và khả năng tiếp cận công nghệ. Những mục tiêu đó sẽ khó đạt nếu an ninh mạng bị xem là việc xử lý sau cùng. Kết luận rất rõ: AI có thể làm ô tô hữu ích hơn, nhưng chỉ khi nhà sản xuất chủ động tìm, vá và kiểm soát lỗ hổng trước khi kẻ tấn công khai thác chúng.
