Khi nhu cầu bán trú bị “gói chung” với chương trình liên kết
Tranh cãi quanh việc học bán trú yêu cầu đăng ký thêm các môn liên kết là tình huống một trường THCS tổ chức mô hình lớp học hai buổi, ăn nghỉ tại trường và các chương trình bổ sung như STEM, IC3, kỹ năng sống, tiếng Anh tăng cường thành một gói lựa chọn, khiến phụ huynh khó tách bạch nhu cầu chăm sóc học sinh trong ngày với nhu cầu cho con tham gia học thêm có thu phí. Một số phụ huynh lớp 6 tại một trường THCS ở TP.HCM phản ánh khi nhập học, họ được tư vấn nếu không đăng ký chương trình thuộc “chương trình nhà trường” thì con sẽ không được xếp vào lớp bán trú, tiếng Anh tăng cường mà chỉ học một buổi mỗi ngày. Điều này đồng nghĩa, để có chỗ ăn nghỉ trưa, nhiều gia đình phải chấp nhận cho con học thêm những môn chưa thực sự cần, chịu thêm áp lực phí học thêm trường học và thời lượng học kéo dài.
Cam kết chương trình liên kết bắt buộc: lý lẽ của trường và thực tế phụ huynh
Tờ đơn nhập học với nội dung yêu cầu phụ huynh “tham gia đầy đủ chương trình tăng cường tiếng Anh và các chương trình nhà trường trong suốt thời gian theo học; nếu không tham gia sẽ chuyển sang lớp một buổi” cho thấy cách thiết kế chương trình liên kết bắt buộc đang đẩy trách nhiệm chọn lựa về phía gia đình. Hiệu trưởng khẳng định trường có ba loại hình: lớp một buổi, lớp bán trú và lớp tiếng Anh tăng cường, đồng thời giải thích nếu không đăng ký các môn như STEM, IC3, kỹ năng sống, tiếng Anh với người bản ngữ thì học sinh chỉ cần học khung chương trình cơ bản, tức một buổi/ngày. Trung tâm của xung đột nằm ở chỗ: trên giấy tờ, phụ huynh có lựa chọn, nhưng trong thực tế sinh hoạt, họ buộc phải cân nhắc chỗ ăn trưa, người đưa đón và thời gian trông con nếu chọn phương án một buổi. Nhu cầu chăm sóc an toàn cho con vô tình bị “đổi giá” bằng việc cam kết dài hạn với các khóa học thêm ngoài chính khóa.
Quyền lợi học sinh THCS dưới góc độ quy định tự nguyện
Điểm quan trọng bị bỏ quên trong cách tổ chức này là tinh thần tự nguyện được quy định rõ trong hướng dẫn dạy học hai buổi của Bộ Giáo dục. Công văn 4567 ngày 5.8.2025 yêu cầu việc xã hội hóa giáo dục phải đảm bảo nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, không ép buộc; đồng thời phải khảo sát nhu cầu học buổi hai, công khai kế hoạch và thời khóa biểu, và xây dựng phương án ăn, nghỉ trưa dựa trên sự thống nhất, tự nguyện của học sinh và cha mẹ. Quyền lợi học sinh THCS, vì thế, không chỉ là được học thêm nhiều môn, mà là được có phương án phù hợp với năng lực và nhu cầu: có em chỉ cần chỗ ăn nghỉ an toàn chứ không cần tất cả chương trình bổ sung, có em phù hợp tiếng Anh tăng cường nhưng muốn dành thời gian ngoài giờ cho thể thao hoặc tự học. Khi nhà trường “gói” bán trú chung với liên kết, sự đa dạng nhu cầu này gần như biến mất.
Phụ huynh bối rối giữa cam kết dài hạn và thông báo thay đổi
Sau khi phụ huynh lên tiếng, giáo viên chủ nhiệm đã thông báo cho phép hủy đăng ký các môn liên kết trong vòng một ngày, bằng cách nhắn tin riêng cho giáo viên. Danh sách học sinh đăng ký hoặc không đăng ký sẽ được công khai trên nhóm lớp. Trên nguyên tắc, nhà trường nói nếu trong quá trình học phụ huynh muốn cho con dừng một chương trình liên kết thì trường sẽ tiếp nhận, điều chỉnh việc xếp lớp và thời khóa biểu cho phù hợp. Tuy nhiên, quy định kèm theo lại là: nếu đã đăng ký thì phải học xuyên suốt, không được hủy trong vòng một năm học. Sự mâu thuẫn giữa lời hứa linh hoạt và cam kết cứng khiến phụ huynh hoang mang: liệu lựa chọn có thực chất, hay chỉ là một cửa sổ thời gian rất hẹp để rút khỏi gói học thêm, còn sau đó là ràng buộc? Khi thông tin không rõ ràng, việc tính toán phí học thêm trường học cho từng phương án càng khó, và quyền định đoạt của gia đình bị thu hẹp.
Cần tách bạch bán trú và học thêm, minh bạch để bảo vệ học sinh
Vấn đề không nằm ở chỗ trường có hay không các chương trình như STEM, IC3, kỹ năng sống, tiếng Anh với người nước ngoài, mà ở cách “đóng gói” chúng thành điều kiện tiên quyết cho học bán trú yêu cầu chấp nhận toàn bộ chương trình liên kết bắt buộc. Một mô hình hợp lý phải phân biệt rõ bốn nội dung: thời lượng học hai buổi, việc ăn nghỉ trưa, chương trình tiếng Anh tăng cường, và các hoạt động bổ sung; mỗi nội dung cần thành một lựa chọn riêng với mức phí, thời khóa biểu, thủ tục thay đổi được thông báo minh bạch để phụ huynh cân nhắc. Khi đó, quyền lợi học sinh THCS sẽ được đặt đúng chỗ: các em được hưởng dịch vụ chăm sóc an toàn mà không bị ép gắn kèm khóa học thêm; được tham gia chương trình phù hợp mà không trở thành đối tượng bị “gom” vào gói thu phí. Nếu cơ quan quản lý kiên quyết giám sát nguyên tắc tự nguyện, những tranh cãi như ở trường này sẽ ít xảy ra hơn, và niềm tin vào nhà trường được củng cố.
