Môi trường học tập mầm non: Nền tảng của kỹ năng sống
Môi trường học tập mầm non an toàn, gần gũi là tổng hòa của không gian lớp học, sân trường, tài liệu học tập và cách tổ chức hoạt động, nơi trẻ được tôn trọng, được trải nghiệm và được phát triển kỹ năng sống thông qua mọi khoảnh khắc trong ngày.Ở lứa tuổi mầm non, môi trường giáo dục có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ trẻ phát triển nhận thức, ngôn ngữ, tư duy và khả năng cảm thụ thẩm mỹ. Vì vậy, tranh luận “học chữ sớm hay không” đã lỗi thời; điều đáng nói hôm nay là trẻ được sống trong môi trường như thế nào, có an toàn học tập trẻ em hay không, có cơ hội quan sát, đặt câu hỏi, thử và sai hay không. Năm học 2026 - 2027 cũng là năm đầu sau sắp xếp mạng lưới trường lớp, với yêu cầu cao hơn về quản trị nhà trường và chất lượng giáo dục – áp lực ấy buộc giáo dục mầm non hiện đại phải đi xa hơn việc trông giữ, tiến tới thiết kế môi trường học tập mầm non như một hệ sinh thái sống.
Giờ học khám phá: Khi trẻ được quyền hỏi, thử và sai
Nếu phải chọn một chỉ dấu rõ nhất của giáo dục mầm non hiện đại, đó là cách các trường tổ chức hoạt động khám phá mầm non. Từ những giờ học khám phá, nơi trẻ được quan sát, trao đổi và tự tìm câu trả lời, lớp học không còn là nơi cô nói – trò nghe, mà là không gian đối thoại. Tại Trường Mầm non Bùi Hữu Diên, phương pháp giáo dục STEM tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học đã được triển khai nhiều năm. Trẻ tự tay làm đồ chơi theo chủ đề quen thuộc từ bìa carton, vải…, biến lớp học thành “phòng thí nghiệm” nhỏ, nơi mỗi câu hỏi đều đáng giá. Thay vì tiếp nhận kiến thức một chiều, trẻ được đặt câu hỏi, tự tìm cách giải quyết vấn đề; giáo viên chủ yếu gợi mở, hướng dẫn và hỗ trợ khi cần thiết. Đây không chỉ là đổi mới phương pháp; đó là cách tôn trọng tư duy riêng của từng đứa trẻ, nuôi dưỡng sự tự tin và thói quen suy nghĩ độc lập – cốt lõi của phát triển kỹ năng sống trẻ.
Lớp học, sân trường: Mỗi góc nhỏ là một bài học kỹ năng sống
Một môi trường học tập mầm non tốt không dừng ở phòng học đẹp. Các trường đang bố trí không gian lớp học khoa học, linh hoạt theo chủ đề, để trẻ “học mà chơi, chơi mà học”. Hành lang, góc lớp, sảnh, cầu thang đều trở thành góc sáng tạo cho trẻ quan sát, khám phá và trải nghiệm. Khuôn viên sân trường được quy hoạch với góc thiên nhiên, góc vận động, góc sáng tạo ngoài trời, vườn cổ tích, vườn rau, vườn hoa… – mỗi khu vực là một “giáo trình sống”, nơi trẻ học cách chăm cây, xếp hàng, chờ lượt, hợp tác với bạn. Giáo viên được khuyến khích chủ động thiết kế, điều chỉnh môi trường lớp học phù hợp từng độ tuổi, nghĩa là cùng một sân trường nhưng trẻ 3 tuổi và 5 tuổi sẽ có trải nghiệm khác nhau, đúng nhu cầu phát triển. Khi an toàn học tập trẻ em được đặt ngang hàng với tính sáng tạo, môi trường vật lý trở thành “người thầy thứ ba” – sau gia đình và giáo viên.
Bữa ăn, giấc ngủ: “Giờ kỹ năng sống” bị bỏ quên
Điều đáng mừng là nhiều trường mầm non đã coi bữa ăn, giấc ngủ và các hoạt động hằng ngày như phần của chương trình phát triển kỹ năng sống trẻ, chứ không chỉ là thời gian chăm sóc. Từ những giờ học khám phá đến bữa ăn, giấc ngủ và các hoạt động hằng ngày, các cơ sở giáo dục mầm non đang xây dựng môi trường học tập gần gũi, an toàn, phù hợp với nhu cầu và khả năng của trẻ. Thực đơn được xây dựng cân đối, khẩu phần ăn tính toán bằng phần mềm, phối hợp chặt với cơ sở y tế để theo dõi sức khỏe và dinh dưỡng. Quan trọng hơn, những kỹ năng đơn giản như rửa tay, tự phục vụ, giữ gìn vệ sinh, thực hiện nền nếp ăn, ngủ… được rèn luyện thường xuyên, từng bước hình thành thói quen tự lập và ý thức giữ gìn sức khỏe. Khi được chăm sóc chu đáo và học bằng trải nghiệm, trẻ từng bước hình thành kỹ năng, thói quen và sự tự tin trong những năm đầu đời.
Bộ sách “Mầm non” và mục tiêu phổ cập: Khi tài liệu đồng hành với môi trường học
Không thể nói về giáo dục mầm non hiện đại chỉ bằng không gian và hoạt động mà bỏ qua tài liệu học. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phối hợp cùng Công ty Cổ phần Sách và Thiết bị Giáo dục Miền Bắc đã giới thiệu bộ sách “Mầm non” mới, bám sát định hướng Chương trình Giáo dục mầm non và hứa hẹn mang đến giải pháp học tập tự nhiên, giúp trẻ phát triển toàn diện thông qua quan sát và trải nghiệm trực quan. Ở nội dung làm quen đọc và viết, trẻ tiếp xúc chữ cái qua nhận biết, tô, đồ chữ và trò chơi gắn hình ảnh, sự vật quen thuộc, với lộ trình tăng dần để phát triển ngữ âm và tư duy ngôn ngữ. Các nội dung toán học được xây dựng theo từng giai đoạn nhận thức, dùng nhiều hình ảnh, màu sắc để khuyến khích tư duy toán học, trong khi hoạt động tạo hình nuôi dưỡng khả năng cảm thụ thẩm mỹ. Trong bối cảnh tỉnh hiện có 184 cơ sở giáo dục mầm non, phấn đấu tỉ lệ trẻ ăn bán trú đạt 95% trở lên và duy trì huy động trẻ mẫu giáo 99%, trẻ nhà trẻ 45% học 2 buổi/ngày, cùng mục tiêu đạt chuẩn phổ cập mầm non cho trẻ 3 - 5 tuổi vào năm 2027, một bộ sách thiết kế theo hướng “học qua trải nghiệm” sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trong môi trường học tập mầm non an toàn, thân thiện và giàu hoạt động. Đó là bài toán đồng bộ mà ngành đang giải, với cả chuyển đổi số, giáo dục STEM/STEAM, giáo dục đa văn hóa và xây dựng trường mầm non hạnh phúc gắn với môi trường giáo dục an toàn, thân thiện.
