Kỹ năng phòng cháy chữa cháy: không chỉ là kiến thức, mà là kỹ năng sống trẻ bắt buộc
Kỹ năng phòng cháy chữa cháy là tập hợp những kiến thức và thao tác giúp mỗi người nhận diện nguy cơ cháy nổ, sử dụng phương tiện chữa cháy cơ bản, thoát nạn an toàn, sơ cấp cứu và hỗ trợ cứu nạn, nhằm bảo vệ bản thân, người xung quanh và giảm thiểu thiệt hại khi sự cố xảy ra; với trẻ em, đây là một phần thiết yếu của kỹ năng sống trẻ cần được hình thành từ sớm để đảm bảo an toàn cho trẻ em trong môi trường học đường và gia đình. Những gì đang diễn ra tại các chương trình huấn luyện PCCC hiện nay cho thấy: nếu coi đây là môn học phụ, chúng ta sẽ phải trả giá bằng sự hoảng loạn, bị động khi sự cố bất ngờ xuất hiện. Tại Trung tâm Học tập cộng đồng về PCCC và CNCH phường Việt Hưng, mô hình đã chuyển từ hình thức tuyên truyền một chiều sang gắn chặt lý thuyết với thực hành trực tiếp. Chính sự thay đổi này đặt ra một thông điệp rõ ràng cho trường học: hoặc chúng ta dạy học sinh cách ứng phó khẩn cấp bằng tay, bằng mắt, bằng trải nghiệm, hoặc chấp nhận rằng những kiến thức rời rạc sẽ không cứu được ai trong thời khắc quyết định.
Từ lớp học đến sân trường: khi gần 1.500 học sinh được thực hành cứu mình
Điểm sáng thuyết phục nhất cho thấy giáo dục PCCC phải đi cùng thực hành là chương trình đào tạo ứng phó khẩn cấp tại phường Việt Yên, Bắc Ninh. Vào buổi sáng 13/9, chính quyền phường cho biết họ phối hợp với lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH tổ chức chương trình trải nghiệm, thực hành kỹ năng cho học sinh. Điều đáng nói không phải ở khẩu hiệu, mà ở con số: gần 1.500 học sinh tiểu học và THCS, cùng giáo viên và phụ huynh đã trực tiếp tham gia các tình huống mô phỏng cháy, nổ và cứu nạn. Đây là quy mô đủ lớn để chứng minh rằng khi trường học coi kỹ năng phòng cháy chữa cháy là hoạt động thường xuyên, an toàn cho trẻ em không còn là khẩu hiệu treo trên tường. Trong chương trình, cán bộ, chiến sĩ PCCC hướng dẫn từ kiến thức cơ bản đến kỹ năng xử lý khi phát hiện cháy, di chuyển trong điều kiện có khói, khí độc và một số kỹ năng cứu nạn cần thiết. Nếu ai còn nghĩ trẻ em chỉ nên "ngồi yên nghe giảng", những buổi thực hành ở Việt Yên là câu trả lời dứt khoát: kỹ năng sống trẻ chỉ được hình thành khi các em được trải nghiệm bằng cơ thể, không phải bằng bài kiểm tra lý thuyết.
Khi bố mẹ, thầy cô cùng vào cuộc: xây hệ sinh thái an toàn cho trẻ em
Một sai lầm lâu nay trong giáo dục an toàn là coi trẻ em là đối tượng duy nhất cần được dạy, còn người lớn đứng ngoài cuộc. Mô hình tại phường Việt Hưng đã phá vỡ cách nghĩ này: ở Trung tâm Học tập cộng đồng PCCC và CNCH, không còn khoảng cách giữa cán bộ, phụ huynh, học sinh, tất cả cùng trực tiếp tham gia thực hành. Người dân lần đầu cầm bình chữa cháy, tự mình rút chốt, hướng vòi và dập lửa; phụ huynh nhận ra những thao tác tưởng đơn giản lại dễ rối loạn nếu chưa từng được hướng dẫn. Tại Việt Yên, chương trình được thiết kế để học sinh, giáo viên, phụ huynh cùng tham gia, tạo mối liên kết giữa nhà trường và gia đình trong việc trang bị kỹ năng phòng cháy chữa cháy cho trẻ. Đây là bước chuyển quan trọng: an toàn cho trẻ em không thể tách rời khỏi thói quen, ý thức và kỹ năng của người lớn. Khi bố mẹ, thầy cô nắm vững kỹ năng, họ mới có thể nhắc nhở, sửa sai, tổ chức thực hành thường xuyên tại trường, tại nhà và ở nơi công cộng.
Từ tuyên truyền sang phản xạ: vì sao thực hành là “liều vaccine” chống hoảng loạn
Các chương trình tại Việt Hưng và Việt Yên đều thống nhất một quan điểm: trong cháy nổ, thứ quyết định không phải là việc ai đó từng nghe nói về kỹ năng PCCC, mà là người đó có đủ bình tĩnh để thực hiện đúng thao tác hay không. Chính vì vậy, việc tổ chức các buổi trải nghiệm, thực hành đã biến kiến thức khô khan thành phản xạ có thể mang lại khác biệt sống còn. Học sinh được trực tiếp sử dụng bình chữa cháy, xử lý tình huống cháy mô phỏng, thực hành hồi sức tim phổi (CPR) và làm quen với kỹ năng sơ cấp cứu, xử lý vết thương. Qua đó, các em phát triển dần kỹ năng ứng phó ban đầu, kỹ năng thoát nạn và ý thức chủ động bảo vệ an toàn cho bản thân. "Kỹ năng học qua thực hành trực tiếp luôn dễ nhớ và dễ áp dụng hơn kỹ năng chỉ nghe tuyên truyền" là thực tế được ghi nhận từ chương trình, nơi học sinh có cơ hội tập sự bình tĩnh, chủ động trước tình huống bất ngờ. Đó chính là nền tảng của đào tạo ứng phó khẩn cấp: biến mỗi thao tác đúng lúc, mỗi cuộc gọi báo cháy chính xác, mỗi hành động cúi thấp người tránh khói thành phản xạ tự nhiên, chứ không phải bài học thuộc lòng.
Không thể chờ đến lúc có cháy mới dạy trẻ: việc cần làm tiếp theo
Bối cảnh mà các chương trình PCCC được tổ chức là rất rõ: cháy nổ, sự cố có thể xảy ra bất cứ lúc nào, bất cứ đâu. Chờ đến khi còi báo cháy vang lên mới nghĩ tới việc dạy trẻ kỹ năng sống là cách phản ứng muộn màng. Từ một trung tâm học tập cộng đồng, cách làm của Công an phường Việt Hưng đang hướng tới mục tiêu rộng hơn: xây dựng cộng đồng biết phòng cháy, biết thoát nạn, biết cứu người và, quan trọng nhất, biết chủ động trước nguy cơ cháy nổ. Tại Việt Yên, chính quyền phường yêu cầu cơ quan, đơn vị, trường học, khu dân cư, cơ sở sản xuất, kinh doanh và từng hộ gia đình thường xuyên kiểm tra, rà soát nguy cơ mất an toàn PCCC; chủ động trang bị phương tiện chữa cháy ban đầu và định kỳ tổ chức diễn tập kỹ năng thoát nạn, chữa cháy, cứu nạn. Đặc biệt, trường học phải tiếp tục chú trọng giáo dục kỹ năng an toàn, phòng ngừa cháy nổ cho học sinh; phụ huynh cần chủ động hướng dẫn con những kỹ năng cơ bản để biết xử lý khi sự cố xảy ra. Nếu coi kỹ năng phòng cháy chữa cháy là phần cốt lõi của kỹ năng sống trẻ chứ không phải ngoại khóa cho có, chúng ta mới có thể xây dựng một thế hệ sẵn sàng bảo vệ mình và người khác trong những phút đầu tiên đầy quyết định.
