Vụ cháy xưởng gỗ Bùi Gia: Thảm kịch bắt nguồn từ những điều “biết nhưng bỏ qua”
Vụ cháy xưởng gỗ Bùi Gia tại Cụm công nghiệp Ngọc Hòa là một sự cố hỏa hoạn nghiêm trọng trong ngành sản xuất nội thất, khi cơ sở hoạt động với nhiều nguy cơ cháy nổ nhưng không đăng ký, không có giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn PCCC, để rồi một đám cháy bùng phát đã cướp đi sinh mạng con người, phá hủy hàng trăm mét vuông nhà xưởng và kéo theo hệ lụy pháp lý nặng nề cho chủ doanh nghiệp.
Khoảng 10h ngày 19/8, hỏa hoạn bùng lên tại khu vực kho xưởng của Công ty TNHH Kiến trúc và Nội thất mộc Bùi Gia do Bùi Hữu Hào làm chủ, khiến 3 người tử vong, 2 người bị thương và gây thiệt hại nghiêm trọng cho khu vực nhà xưởng, thiêu rụi khoảng 700m2 và ảnh hưởng cả các doanh nghiệp liền kề. Đây không chỉ là một vụ cháy “đáng tiếc” mà là hệ quả của chuỗi vi phạm phòng cháy chữa cháy kéo dài. Điều tra ban đầu xác định kho xưởng chưa đăng ký về PCCC, chưa được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn PCCC theo quy định. Ngày 21/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án và khởi tố, tạm giam Bùi Hữu Hào về tội “Vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy”.
Chuỗi vi phạm PCCC: Không chỉ lỗi của một chủ xưởng
Nếu chỉ dừng ở cá nhân Bùi Hữu Hào, chúng ta sẽ bỏ qua một bài học lớn về quản trị rủi ro trong toàn chuỗi bất động sản công nghiệp. Khu nhà xưởng mà Bùi Gia thuê lại từng bị đình chỉ hoạt động từ năm 2021 do thuộc diện phải thẩm duyệt PCCC nhưng không có giấy chứng nhận thẩm duyệt thiết kế và văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu, trước đó còn từng bị tạm đình chỉ nhưng các tồn tại vẫn không được khắc phục đầy đủ. Điều này cho thấy tình trạng “trên giấy tờ đã bị xử lý, thực tế vẫn hoạt động” đang âm thầm hợp thức hóa rủi ro cháy nổ.
Trong chuỗi vi phạm phòng cháy chữa cháy này, bên cho thuê mặt bằng, đơn vị quản lý cụm công nghiệp và cả cơ quan giám sát địa phương đều cần phải soi lại vai trò của mình. Khi một công trình đã từng bị đình chỉ vì vi phạm quy định PCCC nhưng vẫn tiếp tục được cho thuê làm xưởng gỗ – loại hình có nguy cơ cháy cao – thì không thể nói đây là sự cố bất ngờ. Với doanh nghiệp sản xuất nội thất, việc chấp nhận đặt dây chuyền sản xuất vào một công trình chưa đạt chuẩn đồng nghĩa với việc đặt tính mạng người lao động lên bàn cược.
An toàn PCCC xưởng gỗ: Chi phí phải coi là “bất khả xâm phạm”
Ngành gỗ, nội thất là một trong những lĩnh vực có nguy cơ cháy nổ cao nhất: vật liệu dễ cháy, bụi gỗ, sơn, dung môi, máy móc sinh nhiệt. Thế nhưng, ở không ít cơ sở, an toàn PCCC xưởng gỗ vẫn bị xem như một thủ tục để hợp thức hóa hoạt động chứ không là một phần cốt lõi của vận hành. Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhận định, đối với doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là ngành dùng nhiều vật liệu dễ cháy như gỗ, an toàn PCCC phải được coi là một phần của quá trình vận hành, không phải thủ tục “cho đủ điều kiện”.
Cách nhìn quen thuộc “chi phí PCCC là khoản chi thêm” đang tỏ ra nguy hiểm. "Chi phí dành cho PCCC không nên được nhìn như một khoản chi chỉ để đáp ứng thủ tục. Đó là chi phí để bảo vệ con người, tài sản và chính hoạt động sản xuất, kinh doanh". Khi xảy ra cháy, thiệt hại về người, gián đoạn sản xuất, mất khách hàng và rủi ro hình sự cộng lại luôn lớn hơn rất nhiều so với số tiền đầu tư ban đầu cho hệ thống báo cháy, chữa cháy, lối thoát nạn và huấn luyện nhân viên. Sản xuất nội thất an toàn đòi hỏi doanh nghiệp phải coi ngân sách PCCC là khoản “bất khả xâm phạm”, được lên kế hoạch ngay từ khi thiết kế, xây dựng nhà xưởng.
Thuê nhà xưởng và bài test sống còn về quy định PCCC doanh nghiệp
Một trong những điểm nguy hiểm bộc lộ rõ qua vụ Bùi Gia là tâm lý “đã có chủ đầu tư lo PCCC”. Doanh nghiệp thuê mặt bằng thường tập trung vào diện tích, giá thuê, giao thông, mà bỏ qua tình trạng pháp lý và điều kiện PCCC của công trình. Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhấn mạnh, hợp đồng thuê không đồng nghĩa mọi vấn đề liên quan đến PCCC thuộc về bên cho thuê; doanh nghiệp trực tiếp sản xuất phải chủ động kiểm tra xem công trình có đủ điều kiện hoạt động, các tồn tại PCCC đã được khắc phục hay chưa và điều kiện thực tế có phù hợp với loại hình sản xuất hay không.
Điều này đặc biệt quan trọng với ngành gỗ, nơi mỗi thay đổi về công năng, bố trí máy móc, lượng hàng lưu trữ đều có thể làm tăng mức độ nguy hiểm cháy nổ và cản trở thoát nạn. Một xưởng gỗ có quy trình sản xuất nội thất an toàn không thể chỉ “cắm máy vào là chạy”, mà phải qua bài test sống còn về quy định PCCC doanh nghiệp: hồ sơ thẩm duyệt, nghiệm thu, thiết bị PCCC, lối thoát hiểm, khoảng cách an toàn, tập huấn cho công nhân. Bỏ qua khâu này là chấp nhận chơi trò may rủi với pháp luật và tính mạng.
Từ Ngọc Hòa đến toàn ngành: PCCC phải trở thành một phần của quản trị rủi ro
Vụ cháy xưởng gỗ tại Cụm công nghiệp Ngọc Hòa, khiến 3 người tử vong, 2 người bị thương, là lời cảnh báo trực diện về những hệ lụy khi an toàn PCCC không được đặt đúng vị trí trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nhưng cảnh báo chỉ có ý nghĩa nếu được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Cơ quan điều tra hiện vẫn đang làm rõ trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức liên quan để xử lý theo quy định, song xử lý sau khi cháy chỉ là phần ngọn.
Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, bài học từ các vụ cháy nghiêm trọng không nên chỉ được nhắc lại sau mỗi sự cố; với doanh nghiệp, PCCC phải trở thành một phần của quản trị rủi ro, được kiểm tra và duy trì suốt quá trình hoạt động. Sản xuất nội thất an toàn nghĩa là mọi quyết định về mặt bằng, thiết kế nhà xưởng, đầu tư thiết bị, tổ chức ca kíp đều phải đi kèm câu hỏi: điều này ảnh hưởng thế nào đến an toàn PCCC xưởng gỗ? Nếu ngành gỗ không coi PCCC là nền tảng, thay vì chi phí phụ, những thảm kịch như Ngọc Hòa sẽ còn lặp lại – và mỗi lần là thêm một cái giá phải trả bằng sinh mạng con người.
