Chính sách nhân lực trẻ phải mở đường từ sớm
Nhân lực công nghệ mới là đội ngũ có kiến thức chuyên sâu và kỹ năng thực hành để phát triển, vận hành hoặc ứng dụng các công nghệ đang hình thành trong những ngành như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, hàng không vũ trụ và năng lượng nguyên tử. Đây không chỉ là nguồn cung lao động cho doanh nghiệp mà còn là điều kiện để các mục tiêu công nghệ chiến lược thành năng lực thực tế.
Ngày 19/10, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo 535/TB-VPCP về kết luận của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại chương trình đối thoại với thanh niên năm 2026. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nghiên cứu, đề xuất cơ chế phát triển nhân lực trẻ chất lượng cao trong công nghệ thông tin, AI, hàng không vũ trụ và năng lượng nguyên tử, hoàn thành trong quý IV/2026. Mốc thời gian này quan trọng: chính sách cần sớm chuyển từ định hướng chung thành con đường để người trẻ tham gia nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và các nhiệm vụ công nghệ chiến lược.
Sự cấp thiết không nằm ở việc chạy theo tên ngành mới. Thị trường lao động đổi nhanh, trong khi kỹ năng của một bộ phận thanh niên chưa đáp ứng yêu cầu và cơ chế hỗ trợ học tập, nghiên cứu, khởi nghiệp còn thiếu đột phá. Vì vậy, việc đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu người dân, doanh nghiệp và xã hội, đồng thời tạo cơ hội cho kỹ sư trẻ tham gia hoặc chủ trì, sẽ có ích hơn những lời kêu gọi nhân tài thiếu lối vào cụ thể.
Đào tạo theo nhu cầu ngành mới là phép thử thực tế
Trong khi chính sách nhân lực trẻ định hình cơ hội ở tầm quốc gia, Bộ Công Thương đang phát triển các đầu mối đào tạo cho những lĩnh vực công nghệ và năng lượng mới như vi mạch bán dẫn, điện hạt nhân và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả. Hướng đi đáng ủng hộ là phát triển có chọn lọc, tận dụng thế mạnh từng cơ sở giáo dục và gắn quy mô đào tạo với nhu cầu thực tế.
Cách tiếp cận này hợp lý hơn việc trường nào cũng mở ngành mới theo phong trào. Bán dẫn cần năng lực khác với năng lượng; ngay trong chuỗi bán dẫn, thiết kế, kiểm thử và vật liệu cũng đòi hỏi những nền tảng riêng. Các trường thuộc Bộ Công Thương đang phát triển chương trình và năng lực theo thế mạnh chuyên môn, còn định hướng đến năm 2030 là hình thành một số cơ sở hoặc nhóm cơ sở có khả năng đào tạo, nghiên cứu chuyên sâu gắn với lĩnh vực trọng điểm và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Muốn tạo việc làm công nghệ bền vững, cơ sở đào tạo không thể chỉ dựa vào dự báo tuyển sinh. Cần có liên kết thường xuyên với doanh nghiệp để xác định kỹ năng cần tuyển, cập nhật thiết bị và đưa tình huống sản xuất vào lớp học. Nếu không, đầu mối đào tạo mới có thể tạo thêm tên ngành nhưng chưa chắc tạo ra người làm được việc.
Chứng nhận kỹ năng giúp năng lực nhìn thấy được
Đào tạo gắn nhu cầu vẫn cần một thước đo để người học chứng minh mình làm được gì. Đánh giá và công nhận kỹ năng nghề quốc gia có thể giúp chuẩn hóa năng lực giảng viên, nâng chất lượng đào tạo và mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên sau tốt nghiệp. Đây là mắt xích thiết thực giữa chương trình học và yêu cầu tuyển dụng, nhất là với nghề đòi hỏi thao tác chính xác, xử lý sự cố và tuân thủ an toàn.
Chứng chỉ không thay thế kinh nghiệm, nhưng tạo căn cứ rõ hơn để người học thể hiện năng lực thực hành với nhà tuyển dụng. Luật Việc làm năm 2025 và Nghị định 138/2026/NĐ-CP đã tạo cơ sở pháp lý cho việc đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia. Giá trị của khung này sẽ phụ thuộc vào chất lượng đánh giá và mức độ doanh nghiệp tin cậy chứng nhận, chứ không nằm ở số lượng chứng chỉ được cấp.
Mô hình đào tạo cũng cần đến được với người lao động ngoài các đô thị và trường đại học lớn. Tháng 7/2026, Trường Cao đẳng Kỹ thuật – Công nghệ Vĩnh Phúc phối hợp với chính quyền xã Phú Lương, tỉnh Tuyên Quang, đào tạo nghề cho hơn 80 lao động nông thôn, trong đó có người thuộc hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số. Khi cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ kết nối, kỹ năng được công nhận có thể tăng năng lực cạnh tranh, mở rộng cơ hội việc làm và tạo sinh kế bền vững.
Kết quả phụ thuộc vào sự nối liền ba mắt xích
Ba hướng chính sách, đào tạo theo nhu cầu ngành và chuẩn hóa kỹ năng không nên vận hành riêng rẽ. Cơ chế phát triển nhân lực trẻ mở cơ hội tham gia; đầu mối đào tạo cung cấp chuyên môn theo lĩnh vực; còn đánh giá kỹ năng giúp năng lực của người học được nhận diện và đối chiếu với yêu cầu công việc. Thiếu một mắt xích, khoản đầu tư vào hai mắt xích còn lại dễ giảm hiệu quả.
Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tạo điều kiện để thanh niên, trí thức trẻ tham gia nhiệm vụ khoa học, công nghệ chiến lược, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đó phải là liên kết có việc cụ thể: doanh nghiệp nêu nhu cầu, trường điều chỉnh đào tạo, người học được thực hành và chứng nhận, còn chính sách tạo đường vào nghiên cứu, khởi nghiệp và tuyển dụng.
Kết luận, phát triển nhân lực trẻ chất lượng cao không thể chỉ dừng ở cơ chế ưu đãi hay mở thêm chương trình học. Cần đào tạo đúng quy mô, đúng kỹ năng và có cách công nhận năng lực đáng tin cậy. Khi ba việc ấy gắn với nhu cầu thực tế, người trẻ mới có cơ hội biến kiến thức thành nghề nghiệp và các ngành công nghệ mới có lực lượng lao động đủ sức phát triển.
